Որևէ մեկը չի կարող կասկածի տակ դնել այն, որ Արցախի դեմ ծանր պատերազմից հետո ստեղծված հոգեբանական, քաղաքական, տնտեսական ծանր իրավիճակում գերխնդիրը Հայաստանի կամ հայկական պետականության ինքնիշխանության վերականգնումն է: Չվերականգնելով ինքնիշխանությունն ու սուբյեկտությանը հասցված ծանր հարվածը, մենք չենք կարող հավակնել մեր պետական, ազգային, անգամ հանրային խնդիրների լուծմանը թե՛ անվտանգության, թե՛ տնտեսության հարթություններում: Ընդ որում, տվյալ պարագայում էական չէ, թե այդ ամենը ներկայումս ումից է կախված՝ Ռուսաստանից, ԱՄՆ-ին, Հնդկաստանից, թե՞ Ավստրալիայից: Որևէ մեկ երկրից միարժեք կախվածությունը նշանակում է լրջագույն խնդիր, իսկ այդ լրջագույն խնդիրը ժամանակի ընթացքում սպառնում է վերածվել խորքային ճգնաժամերի: Միևնույն ժամանակ, այդուհանդերձ, ումից կախված լինելու հարցը ունի նաև իր նշանակությունը, եթե նկատի ունենանք այն, որ մենք այսօր կախված ենք պետությունից, որը գտնվում է ամենևին ոչ առաջադեմ և արդիական երկրների շարքում, այլ ըստ էության ապրում է որպես կայսրություն փլուզման իր երկրորդ վայրիվերումը: Եվ ավելին, այդ պայմաններում՝ Ռուսաստանը գտնվում է գործնականում Թուրքիայի հետ պայմանավորվածություններից մեծ կախվածության մեջ, ինչն իր հերթին մեզ համար ոչ թե անվտանգության երաշխիք է, այլ սպառնալիք: Կամ՝ առնվազն 50/50, եթե, իհարկե, պատեհ է պետության ճակատագրի հարցում այդպիսի բնորոշումը:
Այդ ամենով հանդերձ, սակայն, կա հարցերի հարց՝ ինչ անել, ինչպես վերականգնել ինքնիշխանությունը, հատկապես եթե թուլացող Ռուսաստանը, այդուհանդերձ, բավականաչափ ագրեսիվ և ուժեղ է մեզ որևէ օրակարգ և վեկտոր պարտադրելու հարցում: Ինքնիշխանության վերականգնումը, իհարկե, չի կարող լինել Ռուսաստանի դեմ աշխատանքով: Ավելին, դա պետք է ենթադրի առաջին հերթին նաև աշխատանք Ռուսաստանի հետ, այդ թվում՝ հավաստիացումով, որ պետք չէ ահաբեկվել Հայաստանի ինքնիշխանության գաղափարից, պետք է դուրս գալ կայսերական այդ բարդույթից, այլապես դա հարվածում է ոչ միայն Հայաստանին, այլև Ռուսաստանին: Մյուս կողմից, Ռուսաստանի հետ աշխատանքը պետք է ուղեկցվի Արևմուտքի, մասնավորապես ԱՄՆ ու Եվրամիության, ԵՄ առանձին անդամ պետությունների, առաջատար Գերմանիայի և Ֆրանսիայի, նաև եվրոպական ինստիտուտների հետ աշխատանքով: Մյուս առանցքային ուղղությունը Հայաստանի համար պետք է լինեն Իրանն ու Չինաստանը: Այդ ամենը պահանջելու է շատ մեծ իմաստնություն ու ճկունություն, հաշվի առնելով գործնականում բոլոր բևեռների իրարամերժությունը: Սակայն չկա այլ տարբերակ: Միևնույն ժամանակ, այդ իրարամերժությունը հաղթահարելու կամ առնվազն սուր անկյունները հարթելու բանաձևը, թերևս, ինքներս մեզ հետ աշխատանքն է, այսինքն՝ ներհայկական պայմանավորվածությունն ու հարաբերությունների աշխատանքային ձևաչափերի մշակումը: Բազմավեկտոր պետական քաղաքականությունը կարող է սկզբնավորվել միայն ներսում բազմազան հասարակության համակեցության ձևաչափերի բազմազանություն մշակելուց: Մենք պետք է դադարենք լինել պարզունակ սխեմաների կամ սևի և սպիտակի հասարակություն՝ որպես ինքնիշխանության վերականգնման առաջնային քայլերից մեկը:
