«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է «Հանուն Հանրապետության» ժողովրդավարության պաշտպանների դաշինք կուսակցության ղեկավար խորհրդի անդամ, քաղաքագետ Ռոբերտ Ղևոնդյանը
–Ինչպե՞ս եք գնահատում ՌԴ ԱԳ և պաշտպանության նախարարներ Շոյգուի ու Լավրովի այցը Հայաստան, որտեղից էլ ուղևորվել են Բաքու: Այս այցն ի՞նչ կարևորություն ուներ:
-Նիկոլ Փաշինյանը բավականին հստակ ներկայացրեց մտահոգությունները՝ կապված իրենց տները լքած մարդկանց վերադարձի հետ: Խոսքը վերաբերում է այն հատվածին, որոնք բնակվում էին Ադրբեջանի տիրապետության տակ անցած տարածքներում: Իհարկե, նույնիսկ հստակ պատասխան Լավրովից մենք չստացանք հանդիպման ժամանակ, սակայն հանդիպումից հետո Փաշինյանը նշեց, որ բովանդակալից զրույց է ստացվել: Հուսանք, որ կան որոշակի ակնկալիքներ այդ հարցի հետ կապված, գոնե ինչ-որ փոխհատուցման կամ հնարավորությունների մասով: Հայաստանին այսօր մնացել է միայն դա որոշելու, ավելի գլոբալ հարցերը որոշվում են ավելի բարձր մակարդակներում, որտեղ Հայաստանի հասանելիությունը որոշակիորեն սահմանափակվել է: Ինչ վերաբերում է ռուսների այցին Երևան և Բաքու, կարելի է նշել, որ ըստ ամենայնի, այն ազդակներից, որոնք գալիս են Ռուսաստանի տարբեր պաշտոնյաների կողմից և անձամբ այդ երկրի նախագահի կողմից, որտեղ անընդհատ նշվում է, որ այս համաձայնագիրը հնարավոր չէ խախտել, որ կան մարդիկ, որոնք ցանկանում են համաձայնագրի կետերը խախտել թե ներքին, թե արտաքին տարածություններում, կարելի է հստակ մի բան արձանագրել, որ այս համաձայնագրի հիմնական շահառուն, ըստ ամենայնի, Ռուսաստանն է և Ռուսաստանն ինքը փորձում է որևէ մեկին թույլ չտալ կասկածի տակ դնել այս համաձայնագրի դրույթները: Մենք տեսնում ենք, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի մյուս երկու համանախագահների կողմից բավականին մտահոգություններ կան կապված այս համաձայնագրի հետ: Հայաստանի ներքին տարածությունում էլ կան մտահոգություններ, թեև ՀՀ նախագահը հանդիպման ժամանակ նշեց, որ համաձայնագիրը որևէ կերպ հնարավոր չէ դնել կասկածի տակ և պետք է կատարվի ամբողջությամբ, այնուամենայնիվ, մենք գիտենք, որ հասարակության շրջանում կան մտահոգություններ: Կարծես թե Ռուսաստանը փորձում է այդ մտահոգությունները հենց արմատից կտրել, և նույնիսկ խոսելու հնարավորություն չտալ համաձայնագրի չեղարկման համար: Ռուսաստանի բարձրաստիճան պաշտոնյաների Հայաստան այցելության գործոններից մեկը կարելի է գնահատել որպես այդ համաձայնագրի տեղում պաշտպանության որոշակի քայլ: Մենք տեսանք, որ ոչ միայն Երևանում, այլև Բաքվում Շոյգուն հայտարարեց, որ հրադադարը պահպանվում է և պետք է պահպանվի սրանից հետո ևս, ինչը նշանակում է, որ համաձայնագրի դրույթները պետք է կատարվեն:
-Պարոն Ղևոնդյան, ըստ Ձեզ՝ որքանո՞վ այս ամենից հետո շահեկան դիրքերում է Ռուսաստանը: Տեսակետ կա, որ ՌԴ-ն հասկանում է, որ այս ամենից հետո շահեկան դիրքերում չի հայտնվել:
-Ես չէի ասի, որ Ռուսաստանը շահեկան դիրքերում չի հայտնվել: Ռուսաստանը կարողացել է տարածաշրջանում երկրորդ ռազմական ներկայությունը ապահովել, ինչը շատ մեծ նշանակություն ունի առավելևս, որ այդ ներկայությունը այլ պետությունում է, Հայաստանում չէ: Այն հատվածը, որտեղ Ռուսաստանն իր զորքերը տեղակայել է, Ադրբեջանում դա համարում են իրենց պետության հատված: Սա միանշանակորեն կարելի է գնահատել որպես Ռուսաստանի շահերի որոշակի պաշտպանություն, ինչը նշանակում է, որ ժամանակի ընթացքում հնարավոր է որոշակի պայմաններում Ադրբեջանին ավելի սերտորեն ինտեգրել Ռուսաստանի տարածաշրջանային նախագծերում: Դրա մասին Ռուսաստանը ոչ միայն անթաքույց անընդհատ հայտարարում է, այլ տարբեր գիտական շրջանակներում շրջանառվում է, որ Ռուսաստանի խնդիրն է հետխորհրդային տարածաշրջանի երկրներին հավաքագրել իր ծրագրերում: Պուտինի երեկվա հարցազրույցը ես երկու կարևոր նկատառումով կառանձնացնեմ. Առաջինն այն է, որ Պուտինը ցույց տվեց անվերապահ աջակցություն Հայաստանի ներկա իշխանությանը, ինչը նշանակում է, որ Ռուսաստանի համար ուղղակի կենսական անհրաժեշտություն է իշխանության մնալը և ստորագրված հայտարարության անշեղորեն կատարումը, քանի որ այն իշխանությունը, որը եկել է, չի կարող քննարկել այդ հայտարարության կետերի փոփոխության հարցը, քանի որ ինքն է ստորագրել: Սա ևս մեկ անգամ վկայում է այն մասին, որ Ռուսաստանը շահերը այստեղ անվերապահորեն պահպանվել են և Ռուսաստանը չի կորցրել, այլ շահել է այս ամենի արդյունքում: Երկրորդ նկատառումը Պուտինի հենց այդ մոտեցումն է, որը ցույց է տալիս, որ այն աշխարհաքաղաքական կուրսը, որը որդեգրել է Ռուսաստանը Պուտինի հավանաբար հենց առաջին ընտրության պահից 20 տարվա ընթացքում, արդեն որոշակի ծիլեր է տալիս արդեն մեր տարածաշրջանում: Եթե մինչ այդ քաղաքականությունը երևում էր միջինասիական տարածաշրջանում, Բելառուսում, Ուկրաինայում, Հայաստանում դա առաջին անգամ երևաց 2013-ին՝ ԵԱՏՄ-ին անդամակցելու մասով, ապա հիմա տեսնում ենք, որ այդ աշխարհաքաղաքական ծրագիրը մեր տարածաշրջանում զարգացում է ապրում:
