ԱՄՆ-ն և Ֆրանսիան Ռուսաստանից հավելյալ պարզաբանումներ են ակնկալում Արցախի հարցում Թուրքիայի դերի, ձեռք բերված եռակողմ պայմանավորվածության առնչությամբ, Ֆրանսիա այցի ընթացքում այդ երկրի արտգործնախարարի հետ հանդիպմանը հայտարարել է ԱՄՆ պետքարտուղար Մայք Պոմպեոն: Ինչ պարզաբանումներ են ակնկալում ԱՄՆ-ն ու Ֆրանսիան: Նրանք ակնկալում են հասկանալ, թե ինչ դեր ունի Թուրքիա՞ն: Թուրքիայի դերը շատ պարզ է՝ Թուրքիան վերցրել է Ադրբեջանը, իրենով փոխարինել Ադրբեջանն ու դրա միջոցով սկսելով պատերազմ, այժմ փորձում է Կովկասում իրենով փոխարինել Ռուսաստանին: Մոսկվան կարողացավ այս փուլում թույլ չտալ անել դա ամբողջությամբ, պահելով Արցախի մի մասը և ստանալով այնտեղ խաղաղապահներ տեղակայելու ադրբեջանական ստորագրություն, իրականում՝ թուրքական հավանություն: Ինչ կլիներ, եթե Թուրքիան չտար այդ հավանությունը: Ռուսաստանն անմիջականորեն կմտնե՞ր պատերազմի մեջ, կհարվածե՞ր Ադրբեջանին, օրինակ, հակաահաբեկչական գործողության հիմքով: Այդ հարցի պատասխանը բավականին մշուշոտ է: Փաստ է այն, որ Մոսկվան չմիջամտեց, երբ Թուրքիան գրավեց Արցախի մեծ մասը: Կմիջամտե՞ր ամբողջի կորստի սպառնալիքի դեպքում, եթե Անկարան չկանգներ: Մյուս կողմից, Անկարան թերևս կանգնել է այն նկատառումով, որ հավանական է համարել Մոսկվայի միջամտությունն ու գերադասել է ավելի բարդություններից խուսափելու համար այս փուլում բավարարվել ձեռք բերածով: Իսկ ձեռք բերածը, դժբախտաբար, Հայաստանի տարածքների հաշվին, ինչպես հարյուր տարի առաջ, քիչ չէ:
Մեծ հաշվով, եթե դիտարկենք այս փուլի արդյունքը, ապա Կովկասի երկու երրորդը այժմ Թուրքիայի ազդեցության ներքո է: Բացառություն է, թերևս, Հայաստանն ու Արցախը կեսը, որ մնացել է եռակողմ համաձայնագրի արդյունքում: Ադրբեջանն ամբողջապես թուրքական է, այստեղ երկրորդ տարբերակ լինել կարող է միայն Թուրքիայի անկման կամ լրջագույն թուլանալու դեպքում, և թուրք-ադրբեջանական աքցան-ազդեցության մեջ է Վրաստանը:
Մենք չենք խոսում Հյուսիսային Կովկասում թյուրք-ահաբեկչական տարրի առկայության և ազդեցիկության մասին, որն արդեն ՌԴ վարչական տարածք է, ոչ թե լոկ ազդեցության գոտի: Այդպիսով, Կովկասը և Հյուսիսային Կովկասն, ըստ էության, դե ֆակտո վերածվել են թուրքական, ոչ թե ռուսական ազդեցության գոտու: Եվ դերի վերաբերյալ ԱՄՆ պետքարտուղարի կամ Վաշինգտոնի և Փարիզի հարցերը Ռուսաստանին, ըստ էության, պարունակում են հենց այդ համատեքստը՝ հասկանալու համար՝ Ռուսաստանը գիտակցո՞ւմ է, թե ինչ է կատարվել, և արդյո՞ք Ռուսաստանը Կովկասը փուլ առ փուլ հանձնում է Թուրքիային: Այն, որ Մոսկվան ռազմական առումով հաստատվել է Արցախում՝ Ադրբեջանի քթի տակ, իհարկե թույլ է տալիս խոսել այլ հեռանկարի մասին, մասնավորապես Ռուսաստանի ռազմավարական հաղթանակի: Բայց դրա համար անհրաժեշտ է, որպեսզի թուլանա Թուրքիան: Թուրքիան ունի լուրջ խնդիրներ, բայց դրանց բանալիները, անշուշտ, Արևմուտքում են: Պոմպեոն Ռուսաստանին ուղղված հարցադրման համատեքստում դնում է թերևս այդ հանգամանքը, ակնարկելով Ռուսաստանին, որ Թուրքիայի հետ պայմանավորվածությունը ռազմավարական հեռանկարում կարող է լինել պատրանք, և ՌԴ համար ռեգիոնալ ռազմավարական կայունություն կարող է շոշափել միայն ԱՄՆ հետ պայմանավորվածությունը: Ամբողջ հարցն այն է, սակայն, որ Պոմպեոն ԱՄՆ հեռացող վարչակազմի ներկայացուցիչ է: Երկու ամիս անց լինելու է Բայդենի դեմոկրատական վարչակազմը՝ ՌԴ հանդեպ ակնկալվող ավելի կոշտ և խիստ մոտեցումով: Թեև, ակնկալվում է, որ Բայդենի վարչակազմը կոշտ մոտեցում է ունենալու նաև Թուրքիայի հանդեպ, և Ռուսաստանը գուցե այստեղ տածում է որևէ թաքուն հույս:
