«Ջուր ցողելու սովորությունը, ըստ շատ մեկնաբանների, մոտ 4-5 հազար տարվա պատմություն ունի և կապված է Նոյ նահապետի հետ: Երբ նա, Աստծո ողորմությամբ, ջրհեղեղից չկործանվեց, հաջորդ տարի այդ օրը նա ջուր ցանեց իր զավակների վրա և իրենց մեջ օրինադրեց այս կարգը ի հիշատակ այն բանի, որ Աստված ջրհեղեղներով այլևս աշխարհը չի կործանի: Եվ այս սովորությունը նաև մտավ հեթանոսության շրջան, ու հեթանոսներն էլ գործածեցին: Հեթանոսական շրջանից հետո էլ այս սովորույթը փոխանցվեց Քրիստոնեական եկեղեցուն»։ Այսօր հրավիրված ասուլիսում Վարդավառն այսպես մեկնաբանեց սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու հոգևոր հովիվ Տեր Ղազար Քահանա Պետրոսյանը:
«Ավելին՝ Աստծո խոսքը մշտապես ջրի հետ է համեմատվում, և ջրով ոռոգելը Աստծու խոսքով ոռոգել է նշանակում: Հետևաբար Վարդավառի Քրիստոնեական մտածողությունը հետևյալն է՝ Աստծո խոսքով ոռոգվեց ամբողջ աշխարհը»:
Այնուհետև անդրադառնալով հանգուցյալներին այցելելու խորհրդին՝ հոգևոր հովիվ Տեր Ղազար Քահանան նշեց, որ յուրաքանչյուր տաղավար տոնին հաջորդում է մեռելոցը: «Պետք է ասել, որ մեռելոցը ոչ թե ողբի, լաց ու կոցի օր է, այլ քրիստոնեաբար մեր հանգուցյալներին հիշատակելի օր է: Եվ շատ հետաքրքիր մի սովորություն կա, որ մեր գլխավոր տոների հաջորդ օրը նրանց հիշատակելով՝ մասնակից ենք դարձնում նաև մեր հանգուցյալներին: Մեզ համար հանգուցյալները բնաջնջված չեն, պարզապես մեզանից մի քայլ առաջ են անցել և ննջում են: Նրանց մարմինը հող է դառնում, բայց հոգով մարդ բնակվում է ժամանակավոր հոգևոր կայանում: Հետևաբար նրանք կարիք ունեն Աստծու ողորմության: Հետևաբար Վարդավառին հաջորդող երկուշաբթի օրը մեռելոց է, որի համար մատուցվում է Սուրբ պատարագ»,- նշեց Տեր Ղազար Քահանա Պետրոսյանը:
Հիշեցնեք, որ այս տարի Վարդավառը (Քրիստոսի պայծառակերպության տոնը) կնշվի հուլիսի 31-ին:
Քրիստոսի պայծառակերպությունը Հայ Առաքելական եկեղեցու հինգ տաղավար տոներից է և Պետրոս, Հովհաննես ու Հակոբոս առաքյալների առջև Քրիստոսի այլակերպության հիշատակն է, որն ըստ ավանդության` տեղի է ունեցել Թաբոր լեռան վրա:
Հայ Առաքելական եկեղեցին Քրիստոսի պայծառակերպությունը տոնում է Զատկից 98 օր հետո` հունիսի 28-ից մինչև օգոստոսի 1-ն ընկած ժամանակահատվածում: Հայաստանյայց եկեղեցին այն կոչում է նաև Այլակերպության տոն կամ Վարդավառ: Վերջինս հին հայկական տոնի անվանումն ունի, որից պահպանվել է նաև միմյանց վրա ջուր ցողելու սովորույթը: Պայծառակերպության տոնին հաջորդող երկուշաբթի օրը մեռելոց է:
Ազգագրագետ Հասմիկ Աբրահամյանը նշեց, որ տոնին շատ ընդունված են ընտանեկան հավաքները, ինչը ևս մեկ առիթ է, որ ընտանիքները համախմբվեն, միասնական դառնան: Տոնի նախապատրաստության ընթացքում շատ ընդունված են հյուրընկալությունները, տանտիկինները բանջարեղենային բազմաթիվ ուտեստներ են պատրաստում: Քանի որ Վարդավառը հիմնականում համընկնում է գյուղատնտեսական աշխատանքների եռուն շրջանին, ուստի տոնական ճաշացանկում շատ են բանջարեղենային ուտեստները, քաղցրավենիքները՝ հալվան և այլն, որ պատրաստել են որպես առատության խորհրդանիշ: Նաև մատաղի նախապատրաստություն են տեսել, կարևորել են պահեցողության շրջանը, ուխտագնացությունները Հիսուսի գերեզմանին: Որպես հայրենասիրական դրսևորում՝ շատ են եղել ուխտագնացությունները Մշո Սուրբ Կարապետ վանքը:
Ինչ վերաբերում է ժողովրդական տոնակատարություններին, դրանք բազմազան են ու բազմաբնույթ: Մասնակցել են բոլոր տարիքի մարդիկ: Տոները լավագույն առիթ են եղել շփվելու, Վարդավառի օրը, օրինակ, չեն նայել՝ սանամեր է թե քավոր, և չեն նայել՝ հարս ու սկեսուր, սկեսրայր, ջուր են վերցրել ու սկսել ջրոցի խաղալ: Տոնակատրությունն ու մատաղը ուղեկցվել են զուռնայի ու դհոլի նվագով և խաղերով՝ ձիամարտ, ըմբշամարտ, խուճուճ խաղեր, աղջիկ-տղա խումբ-խումբ են խաղացել և փորձել մրցակցության մեջ մտնել միմյանց հետ: Խաղերին հաջորդել է ավանդական ջրոցին: Ընդունված է եղել, որ մարդիկ գոնե մի քիչ թրջվեն, որովհետև ըստ հավատալիքի՝ դրանով նրանք մաքրվել են, քանի որ ջուրը մաքրության խորհրդանիշ է: Տարածված կարծիք է եղել նաև, որ Վարդավառի օրվա ջուրը բուժիչ է:
