«Եթե մեր գործընկերները վարվեն ճիշտ այնպես, ինչպես նախորդ անգամ, դա կխոսի բավականին տխուր իրավիճակի մասին և հեռու գնացող եզրակացությունների առիթ կտա»,- մեզ հետ զրույցում շեշտեց Հայ ազգային կոնգրես-իշխանություն երկխոսության կոալիցիոն պատվիրակության անդամ, ԱԺ ՀՀԿ-ական պատգամավոր Գագիկ Մինասյանը:
– Պարոն Մինասյան, նախօրեին հստակեցվեց Կոնգրես-իշխանություն երկխոսության օրակարգը, որտեղ կողմերից յուրաքանչյուրը առաջ քաշեց մեկ հարց: ՀԱԿ-ը՝ արտահերթ ընտրությունների անցկացումը, իսկ կոալիցիոն աշխատանքային խումբը օրակարգում ներառել է ընտրությունների պատշաճ անցկացման նպատակով քաղաքակիրթ մրցակցություն ապահովող կանոնների ձևավորման հարցը: Երկու կողմերն էլ, ըստ էության, անդրադարձել են ընտրություններին: Ընդդիմությունը, պայքարի առաջին օրից պնդել է, որ մինչև երկրում չանցկացվեն արդար ընտրություններ, երկրում հնարավոր չի լինի հաղթահարել քաղաքական ճգնաժամը: Օրակարգում իշխանության առաջ քաշած միակ հարցը, ի դեպ Սահմանադրությունից բխող բնական պահանջ է:
– Ընտրությունները և արդար ընտրությունները չափազանց կարևոր գործընթաց է յուրաքանչյուր երկրի զարգացման համար: Բայց ուղղակի պնդել, որ մնացած ամեն ինչ կախված է ընտրությունների արդարացիությունից, իհարկե այդպես չէ: Այն պարզ պատճառով, որ կան բազմաթիվ երկրներ, որտեղ ընտրությունները արդար են անցնում, սակայն այնտեղ խնդիրները բավականին շատ են: Օրինակ՝ հենց Լատվիայի օրինակը: Հավանաբար տեղյակ եք, որ երկրի նախագահը առաջարկեց լուծարել ԱԺ-ն, որը, ի դեպ, ընտրված էր հենց արդար ընտրությունների միջոցով, մեղադրելով նրան, որ նա սպասարկում է օլիգարխների շահերը: Արդեն երկրորդ անգամ միջազգային դիտորդների գնահատականով Ուկրաինայում անցկացվում են արդար, թափանցիկ և եվրոպական չափանիշներին համապատասխան ընտրություններ, բայց ամեն անգամ կոռուպցիան, օլիգարխների տեսակարար կշիռը խորհրդարանում, տնտեսության օլիգարխացումը էլ ավելի է շատանում: Այսինքն՝ չափազանց մեծ միամտություն է կարծել, որ ազատ և թափանցիկ ընտրությունները բալասան են բոլոր խնդիրներին:
– Այս պարագայում ինչպե՞ս կբացատրեք այն հանգամանքը, որ կոալիցիոն աշխատանքային խումբը առաջ քաշեց ընտրությունների պատշաճ անցկացման նպատակով քաղաքակիրթ մրցակցություն ապահովող կանոնների ձևավորման հարցը:
– Մենք չափազանց կարևորում ենք այս խնդիրը: Չափազանց կարևոր է, որ յուրաքանչյուր քաղաքացի հասկանա, որ ինքը մասնակցում է երկրի իշխանությունների ձևավորմանը: Դա չափազանց կարևոր է, և այդ առումով ընտրությունների նկատմամբ հավատի ստեղծումը մեծ կարևորություն է իր մեջ կրում: Գիտեք, մեկ բան է ընտրությունների իրական անցկացման իրողությունը, մեկ բան է դրա գնահատականը: Մենք պետք է այնպես անենք, որ հասարակությունը ևս դրական գնահատի այն դրականը, որը լինելու է առաջիկա ընտրություններում: Սա շատ կարևոր է, որովհետև կա երևույթ և կա դրա գնահատականը: Այս պարագայում մենք մեզ բավարարված չենք զգա միայն այն բանով, որ երևույթը լինի դրական: Մենք պետք է անենք ամեն ինչ, որ հասարակության մոտ այդ դրական երևույթի գնահատականը ևս լինի դրական, և այդ առումով այն առաջարկը, որը մենք արել ենք, այսինքն՝ քաղաքական ուժերի մոտ ընդհանուր քաղաքակիրթ նորմերի սահմանման աշխատանքը չափազանց կարևոր է: Սա մեր կողմից հնարած մոտեցում չէ: Կան երկրներ, որտեղ քաղաքական պայքարը բավականին թեժ է եղել և երկրները գնալով այդ քայլերին տվել են դրական արդյունքներ: Դա սովորաբար լինում է ժողովրդավարության զարգացման նախնական փուլերում: Հետո ամեն ինչ ընկնում է իր տեղը, երբ ավանդույթները գալիս են փոխարինելու այդ ֆորմալ փաստաթղթերին և համաձայնագրերին, որոնք առկա են քաղաքական ուժերի միջև:
– Կարելի՞ է ենթադրել, որ Սերժ Սարգսյանը մի օր կհետևի Լատվիայի օրինակին և արտահերթ ընտրությունների պահանջ կբարձրացնի: Խոսքս խորհրդարանական ընտրությունների մասին է: Չէ՞ որ, մենք էլ ԱԺ-ում ունենք օլիգարխներ և քրեականներ:
– Գիտեք, Լատվիան ու Հայաստանը իսկապես զարգացման տարբեր իրավիճակներում են գտնվում, տարբեր իրողություններ են և այստեղ զուգահեռները անտեղի են: Ես ձեզ մեկ անգամ էլ եմ ուզում ասել, որ երկրները, որտեղ անց են կացվում արդար և թափանցիկ ընտրություններ, խնդիրներից չեն խուսափում: Չափազանց մեծ միամտություն է ենթադրել, որ երկրներում, ուր իրականացվում են արդար ընտրություններ, որևէ խնդիրներ չեն լինում: Ես հետխորհրդային երկու երկրների օրինակ ձեզ բերեցի, բայց կարող եմ շատ ավելի շատ երկրների օրինակ բերել: Հենց Հունաստանը, Իսպանիան, Իսլանդիան: Այսինքն՝ մենք պետք է տարանջատենք այս երկու խնդիրները: Արդար ընտրություններն ինքնին արդեն չափազանց մեծ արժեք են, որպեսզի նրա հիմնավորումը մեկ այլ բանով ևս անհրաժեշտ լինի հիմնավորել: Չափազանց մեծ արժեք են, չափազանց:
– Ամեն դեպքում, ես չհասկացա՝ մեզ արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ սպասվո՞ւմ են, թե՞ ոչ:
– Նորից կկրկնեմ: Տեսեք, արդար ընտրությունները չափազանց մեծ արժեք են, որպեսզի մեկ այլ բանով արդարացվի ընտրությունների արդար անցկացումը:
– Բայց մենք նաև արդար ընտրությունների անցկացման խնդիր ունենք:
– Դե մենք դրա մասին խոսեցինք: Մենք արեցինք և անելու ենք ամեն ինչ, որպեսզի ընտրություններն անցնեն ավելի լավ:
– Պարոն Մինասյան, Ե՞րբ, ո՞ր պարագայում անիմաստ կհամարեք շարունակել բանակցությունները: Իշխանությունը մի նշաձող ունի՞, որից հետո անիմաստ կհամարի երկխոսության շարունակությունը:
– Չէ՛: Մենք լիահույս ենք, որ մենք մեր գործընկերների հետ պետք է հասնենք այն նպատակներին, որը դրել ենք մեր առաջ: Իսկ որոնք են այդ նպատակները: Մեր նպատակը հետևյալն է՝ երկրում կան տարբեր քաղաքական ուժեր, որոնք հենվում են հասարակության տարբեր հատվածների վրա: Այդ՝ հասարակության տարբեր հատվածները իրենց մեջ ունեն ներուժ, որոնք տրանսֆորմացվում են այդ քաղաքական ուժերի մոտ, և այդ ներուժը մենք ձգտում ենք համատեղել և ուղղել ոչ թե միմյանց դեմ, այլ ուղղել պետության և ազգի առաջ ծանրացած խնդիրների լուծման դեմ: Սա է մեր նպատակը, մենք չենք կարող այս նպատակից հրաժարվել: Հուսով ենք, որ մեր գործընկերները ևս ունեն այդ նպատակը՝ համատեղելու մեր ուժերը: Եվ որպեսզի դա հնարավոր լինի համատեղել, մենք երկխոսում ենք: Մենք պետք է հասկանանք միմյանց տեսակետները բոլոր քննարկվող հարցերի վերաբերյալ, պահանջենք բացատրություններ միմյանց տեսակետների հետ կապված, ստանանք պարզաբանումներ, տանք մեր պարզաբանումները և այդ ճանապարհով փորձենք ընդհանուր եզրահանգման հանգել: Այդ տեսակետից չափազանց անընդունելի է այն, ինչ տեղի ունեցավ նախորդ հանդիպման ժամանակ: Մեր գործընկերները ՀԱԿ-ից գտնում էին, որ լրատվամիջոցները համապատասխանաբար հավասար լուսաբանում չեն իրականացնում իշխանության և ՀԱԿ-ի տեսակետների հետ կապված: Մենք առաջարկեցինք պարզել այդ հարցը ուղղակի իրականացված մոնիտորինգի արդյունքների հիման վրա, նրանք անսպասելիորեն հրաժարվեցին: Այս գործելաոճը չափազանց վտանգավոր է, եթե ես չասեմ ավելին՝ անպատասխանատու է, որովհետև եթե դուք գնահատականներ եք տալիս երևույթներին, դուք պարտավոր եք այդ գնահատականները հիմնավորել: Հակառակ պարագայում դուք կարող եք շատ վտանգավոր դառնալ հասարակական զարգացումների համար: Չափազանց վտանգավոր: Ինչո՞ւ եմ սա շեշտում, որովհետև մենք մեր հաջորդ նիստի ժամանակ քննարկելու ենք այն աշխատակարգը, որով պետք է տեղի ունենա օրակարգային հարցերի քննարկումը: Հենց այդ աշխատակարգում մենք պետք է սահմանենք՝ ինչպես ենք քննարկելու օրակարգային երկու հարցերը, որոնց մասին դուք ասացիք, և աշխատակարգի մեջ անպայման տեսակետները պետք է հիմնավորվեն: Եթե մեր գործընկերները վարվեն ճիշտ այնպես ինչպես նախորդ անգամ, այսինքն՝ հրաժարվեն ուղղակի այդ քննարկումներից, դա կխոսի բավականին տխուր իրավիճակի մասին և հեռու գնացող եզրակացությունների առիթ կտա:
– Իշխանությունները բազիմիցս նշել են, որ չեն ընդունում, երբ իրենց հետ վերջնագրերի լեզվով են խոսում:
– Իսկ ո՞ր իշխանությունն է ընդունում: Հետևաբար կխնդրեի հարցը ձևակերպել այսպես՝ իշխանությունը, ինչպես ցանկացած սուբյեկտ, չի ընդունում, երբ իր հետ վերջնագրերի լեզվով են խոսում:
– Շարունակելով՝ նշեմ, որ վերջին շրջանում ամեն դեպքում տպավորություն է ստեղծվում, որ իշխանությունը ընդառաջ է գնում և բավարարում է ՀԱԿ-ի պահանջները:
– Ո՞ր պահանջները:
– Նախ քաղբանտարկյալներին չէին ազատում, Ազատության հրապարակում հանրահավաքները չէին արտոնում, երկխոսության համար աշխատանքային խումբ չէին ձևավորում: Բայց այսօր այս խնդիրները լուծված են:
– Չէ՛, չէ՛, նման բան մի ասեք, ամոթ է: Քաղբանտարկյալներ մենք չենք ունեցել, մենք ունեցել ենք քաղաքական գործիչներ, որոնք կալանավորված են եղել: Հետագայում եղել են համաներումներ, որի արդյունքում քաղաքական գործիչներն ազատվել են:
– Լավ, ինչպե՞ս է, որ ամիսներ առաջ ՀԱԿ պահանջները վերջնագիր էին, իսկ այժմ ոչ: Ըստ Ձեզ ՀԱԿ-ն այժմ վերջնագրերի լեզվով է խոսում:
– Իհարկե ոչ, որովհետև այն, ինչ անում է ՀԱԿ-ը՝ ուղղակիորեն կրկնում է հանրապետության նախագահ Սերժ Սարգսյանի ասածները: Հենց ընտրվելուց հետո Սերժ Սարգսյանն ասաց, որ մենք պետք է ամեն ինչ անենք, որպեսզի քանդենք անվստահության պատը քաղաքական ուժերի միջև, որոնք ծնվել են տարբեր հանգամանքների արդյունքում: Ավելին՝ այս 3 տարիների ընթացքում իրականացվում է հենց այդ ծրագիրը տարբեր ճանապարհներով: Եթե դուք հիշեք նախագահի հարցազրույցը Ծաղկաձորում տարվա սկզբին, դրանից առաջ և դրանից հետո: Այսինքն՝ իրականացվում է հանրապետության նախագահի ծրագիրը, որը հրապարակվել է անմիջապես ընտրություններից հետո:
– Դուք այն բացառիկ պատգամավորներից եք, ով նշեց, որ եթե երկխոսությունն ավելի վաղ կայանար, Մարտի 1 տեղի չէր ունենա:
– Ես ասել եմ, որ եթե երկխոսությունը ավելի վաղ լիներ և հնարավոր լիներ այդ երկխոսության հարցում տեսակետներ ներկայացնել, լսել միմյանց և գալ ընդհանուր եզրահանգումների, Մարտի 1 տեղի չէր ունենա:
– Պարոն Մինասյան, ի՞նչն էր խանգարում, որ ավելի վաղ կողմերը գային երկխոսության սեղանի շուրջ:
– Շատ կարևոր հարց եք տալիս: Ես կասեմ, որ իմաստնությունը: Երկու կողմերի մոտ կար իմաստնության պակաս, և իմաստնությունը, ցավոք սրտի, առաջ է գալիս հաճախ դաժան փորձի արդյունքում:
– Ո՞րն է այս տարիների ընթացքում ձեռք բերված փորձը:
– Մենք հասկացանք, որ իսկապես ուժերի համախմբումը գերակա արժեք է, և այդ համախմբման ճանապարհին պետք է գնալ դիմացինի համար կարևոր քայլերի: Սակայն չզիջել հիմնականը: Ո՞րն է հիմնականը: Հիմնականը մեր պետության և ազգի առաջ ծանրացած խնդիրներն է: Դրանից ավելի հիմնական հարց ոչ կա, ոչ էլ կարող է լինել: Եթե մենք այդ հիմնականը պահպանում ենք, այս հիմնական նպատակին հասնելու համար ցանկացած փոխզիջման կարելի է գնալ:
– Թեև Դուք չեք ընդունում քաղբանտարկյալ արտահայտությունը, բայց Լևոն Տեր-Պետրոսյանը ի սկզբանե ասել է իշխանություններին՝ ազատ արձակեք քաղբանտարկյալներին, և մեն կգնանք երկխոսության: Սակայն այդ գործընթացը երկար ժամանակ պահանջեց: Սասուն Միքայելյանը, Նիկոլ Փաշինյանը այսօր ազատության մեջ են, ինչո՞վ են վտանգ ներկայացնում երկրին ու հասարակությանը: Կարելի՞ է ասել, որ իշխանությունները կոնկրետ այս ժամանակաշրջանում երկխոսության գնացին, քանի որ մոտենում են ընտրությունները:
– Ես չեմ կարծում, որ դա դրանով է պայմանավորված, որովհետև դեռ բավականին երկար ժամանակ կա մինչև ընտրությունները: Ինչ վերաբերում է կալանավորներին, որոնք ազատվել են, ես ասացի, որ տեղի է ունեցել համաներում, որի արդյունքում 500-ից ավելի կալանավորներ են ազատվել, որոնց թվում են նաև նրանք:
– Տպավորությունն այնպիսին է, որ վերջին 1-2 տարիների ընթացքում իշխանությունն ավելի անկախ է դարձել:
– Ումի՞ց։
– Ռոբերտ Քոչարյանից:
– Դա անլուրջ կարծիք է:
– Ի՞նչ առումով. եթե կարելի է, հիմնավորեք:
– Բոլոր առումներով: Այդպիսի բան գոյություն չունի: Ռոբերտ Քոչարյանը քաղաքական գործիչ է: Մեր երկրի երկրորդ նախագահն է: 10 տարի եղել է հանրապետության նախագահ: Հիմա նա ակտիվ քաղաքական գործունեությունից հեռու է, սակայն մնում է քաղաքական գործիչ և այդքանը ընդամենը:
– Ի՞նչ հեռանկար եք տեսնում, ինչպիսի՞ հանգուցալուծում կստանա սկիզբ առած երկխոսությունը:
– Շատ կարևոր հարց եք տալիս: Եվ երևի ամենակարևոր հարցն եք տալիս: Ուղղակիորեն կապված է, թե ինչ գործելաոճ կընտրեն մեր գործընկերները: Եթե իրենք լինեն կառուցողական և չհրաժարվեն իրենց հայտարարությունների պարզաբանումից, ապա ես կարծում եմ՝ մենք շատ արագ կգանք դրական արդյունքների: Շատ արագ: Իսկ եթե նրանք իրենց պահեն այնպես, ինչպես պահեցին նախորդ հանդիպման ժամանակ, ինչը խոսքի ընթացքում նշեցի, դա նույնիսկ վտանգավոր է երկրի զարգացման համար: Ես կարծում եմ, որ առաջիկայում նրանք այդ գործելակերպին հրաժեշտ կտան և կդառնան կառուցողական գործընկեր երկխոսության բնագավառում: Եվ այս բնագավառում կգանք դրական արդյունքների: Ի՞նչ նկատի ունեմ: Երբ ուսումնասիրում ենք մեր գործընկերների ներկայացրած փաստաթուղթը, ապա դա երեք հատվածից է բաղկացած: 1-ին՝ իրավիճակի գնահատականներ են, 2-րդ՝ այդ իրավիճակը փոխելու առաջարկը և 3-րդ՝ այն իրավիճակը, որը պետք է ստեղծվի այդ փոփոխումից հետո և այդ իրավիճակում հարկավոր քայլերի իրականացումը: Երեք հարցերում կա նույն խնդիրը՝ իրականությանը չհամապատասխանող գնահատականներ: Երկխոսությունը հենց կայանալու է նրանում, որ մենք փորձենք պարզել մեր գործընկերներից՝ ինչո՞ւ են այդ գնահատականները, ինչի՞ վրա են հենված: Բերենք մեր հակափաստարկները՝ բացառելու համար, որ իրողությունն այդպիսին չէ, որի գնահատականը իրենք փորձում են այդպես տրանսֆորմացնել և տեղափոխել մեկ այլ իրավիճակի: Ես կրկնում եմ, եթե նրանք իրենց պահեն այնպես ինչպես նախորդ հանդիպման ժամանակ, ապա իրավիճակը բավականին տխուր կլինի: Եվ տխուր կլինի առաջին հերթին այն զանգվածի համար, ում առաջնորդում են: Ըստ էության նույնիսկ իրենց զանգվածին իրենք թույլ չեն տալիս հասկանալ, թե իրենց գնահատականները համապատասխանո՞ւմ են իրականությանը, թե՞ ոչ: Սա չափազանց կարևոր է:
– ՀԱԿ-ը մինչև հոկտեմբերի կեսը ժամանակ է նշանակել: Այս առումով ի՞նչ կասեք:
