ԱՄՆ պետդեպարտամենտը դրական է գնահատել ապրիլի 24-ի առիթով Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի հայտարարությունը, որում նա ցավակցում է հայ ժողովրդին ապրիլի 24-ի կապակցությամբ:
Էրդողանն, իհարկե, ապրիլքսանչորսյան ողբերգությունը ոչ թե ցեղասպանություն կամ եղեռն է համարել, այլ ընդամենը իրադարձություններ, որոնց պատճառով հայ ժողովրդին տառապանքներ են բաժին ընկել:
Առաջին հայացքից թվում է, թե, այսպես ասած, առաջին անգամվա համար այսքանն էլ բավական է՝ նկատի ունենալով այն, որ Թուրքիան մինչ օրս ըստ էության իր ղեկավարների անունից նման հայտարարություններ չի արել ապրիլի 24-ի առթիվ:
Մյուս կողմից, սակայն, նախ և առաջ ակնհայտ փաստ է, որ Թուրքիայում դեռ շարունակում է գործողության մեջ մնալ հայտնի օրենսդրական արգելքը, որով քրեական հետապնդման է ենթարկվում այն մարդը, որը 1915 թվականի իրադարձությունները կհամարի ցեղասպանություն: Եվ սա այն դեպքում, երբ Էրդողանն իր հայտարարության մեջ նշում է Թուրքիայում այդ իրադարձությունների հանդեպ բազմակարծության մասին:
Թուրքիայում, իհարկե, բազմակարծություն կա, ամեն տարի հազարավոր թուրքեր հենց Թուրքիայում հարգում են հայ զոհերի հիշատակը, շատերը նաև ընդունում են՝ չնայած քրեական հետապնդման սպառնալիքին, որ տեղի է ունեցել ցեղասպանություն, և Թուրքիան պետք է ճանաչի իր մեղքն ու նայի պատմության աչքերին: Սակայն պետության քաղաքականության համար բնորոշը հենց հայտնի 301 հոդվածն է, և քանի դեռ այդ հոդվածը կա, դրանով ամեն ինչ ասված է:
Մյուս կողմից՝ միանգամայն հասկանալի է Էրդողանի մոտիվները՝ ապրիլի 24-ի առիթով հայտարարություններ անելու: Նախ՝ սկսվել է 100-րդ տարելիցը, ինչը, բնականաբար, իր հետ բերելու է հայկական հարցի հանդեպ միջազգային ուշադրության աճ:
Սրանից զատ՝ ԱՄՆ Սենատի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովը այս օրերին ընդունել է հայկական բանաձևը, և Թուրքիան ինչ-որ քայլեր է անում դրա հետագա ընթացքը կանխելու համար: Միևնույն ժամանակ՝ Էրդողանի վրա կա ներքին մեծ ճնշում, և նա ցանկանում է այս հայտարարությամբ գոնե արտաքին աջակցություն ստանալ:
Որևէ մեկը, հատկապես ԱՄՆ պետդեպարտամենտը, իհարկե, միամիտ չէ այնքան, որ այս գործոնները, ինչպես նաև մի շարք այլ գործոններ չնկատի և, այսպես ասած, տարվի Թուրքիայի անկեղծության պատրանքով:
Մյուս կողմից, սակայն, այստեղ քաղաքականություն է, և ԱՄՆ պետդեպի արձագանքը, իհարկե, քաղաքական արձագանք է, որը ցույց է տալիս, որ Վաշինգտոնը գոհ է Անկարայի այդ քայլից:
Սակայն, ամենայն հավանականությամբ, խնդիրը զուտ այդ քայլը չէ, այլ ընդհանրապես Թուրքիայի ներկայիս պահվածքը, որը ԱՄՆ-ի համար շատ կարևոր է դառնում Ռուսաստանի հետ ներկայիս լարված հարաբերությունների պայմաններում:
Այս հարաբերություններում Արևմուտքի համար Թուրքիայի դերակատարությունը կարևոր է, և չի բացառվում, որ Էրդողանն այս հայտարարությամբ Արևմուտքին մեսիջ է հղում համագործակցության հակվածության վերաբերյալ, որն էլ արժանանում է դրական վերաբերմունքի:
Ի վերջո՝ հասկանալի է, որ Էրդողանի հայտարարության բացակայությունը հայկական հարցում որևէ բան չէր փոխելու, այսինքն՝ այդ հայտարարությունը եթե չլիներ, ապա հազիվ թե որևէ բան այլ կերպ լիներ: Իհարկե, որևէ բան այլ կերպ չէ նաև հայտարարության առկայության պայմաններում, քանի որ այստեղ հայկական հարցը ընդամենը հերթական անգամ արտաքին մի դրվագ է՝ ավելի լայն, ընդգրկուն խնդիրների կոնտեքստում:
