«Առաջին լրատվականի» զրուցակիցն է ԿԳ նախարար Արմեն Աշոտյանը։
– Պարոն Աշոտյան, վերջերս ԵՊՀ ռեկտորի ընտրություններում նորից վերընտրվեց միակ հայտ ներկայացրած թեկնածուն՝ Արամ Սիմոնյանը: Մինչ այդ լուրեր էին շրջանառվում, որ նրա հակառակորդը այդ ընտրություններում լինելու է Սերժ Սարգսյանի եղբայրը՝ Լևոն Սարգսյանը, ով դոկտորի գիտական աստիճանն ամիսներ առաջ հատուկ այդ ընտրություններին մասնակցելու համար ստացավ: Ինչո՞ւ ԵՊՀ ռեկտորի մեկ թեկնածու ունեցանք, արդյո՞ք մեր գիտական մակարդակն այնքան ցածր է, չկան թեկնածուներ, որոնք պատրաստ են ԵՊՀ-ի նման կառույց ղեկավարելու:
– Շատ բազմերանգ հարց եք տալիս, որի մեջ և՛քաղաքական ենթատեքստեր եք փորձում տեղադրել, և՛ակադեմիական, և՛ընթացակարգային: Սկսենք Լևոն Սարգսյանից. նրա հետ իմ ունեցած մտերմիկ հարաբերությունները թույլ են տվել ի պատասխան այն սադրիչ հրապարակումների՝ պարզել և իր կողմից կտրուկ հերքում ստանալ: Առավել ևս նրա դոկտորական գիտական աստիճանի հետ կապած շահարկումներն իրականությանը չեն համապատասխանում, քանի որ Լևոն Սարգսյանն իր դոկտորականը պաշտպանել է մեկ տարի առաջ:
Հարցի երկրորդ ենթաբաղադրիչին անդրադառնալով՝ ասեմ, որ իհարկե ողջունելի է ցանկացած մրցակցային ընտրություն, առավել ողջունելի է մամուլի կողմից, որովհետև մամուլին հնարավորություն է ընձեռվում ավելի սուր, հետաքրքիր սյուժեներ ստեղծել, զարգացնել, հանգուցալուծել՝ դրանով գրավելով հասարակության ուշադրությունն առավել քան հանդարտ ընթացակարգով ընթացող գործընթացներին: Ես հասկանում եմ մամուլի հիասթափությունը, որ դա տեղի չունեցավ, և մենք ունեցանք ՀՀ օրենսդրության ոգուն և տառին համապատասխան ռեկտորի ընտրություն ԵՊՀ-ում: Ես համաձայն չեմ Ձեր այն մտքին, որ չորացել է հայ գիտական ակադեմիական շրջանակի արգանդը, որ այլևս այլընտրանք չկա. այլընտրանք միշտ կա: Յուրաքանչյուր քաղաքացի, ով կհամապատասխաներ գիտական աստիճանի, կոչման և աշխատանքային փորձի այդ նշաձողին, կարող էր առաջադրվել:
– Պարոն Աշոտյան, ասում են՝ սա ուներ նախընտրական քարոզարշավից առաջ քաղաքական ենթատեքստ, քանի որ Արամ Սիմոնյանը լավ է աշխատել նախորդ ընտրություններին, ուստի լավ տարբերակ է շարունակել աշխատել նրա հետ:
– Փորձեմ կողքից վերլուծել. անիմաստ է հերքել կամ պայքարել այն կարծիքի դեմ, որ նման տեսակի գործընթացների մեջ իր դերն ունի նաև իշխանական համակարգում հաջող աշխատելու փաստը՝ կլինի ռեկտոր, թե այլ պաշտոնյա: Եթե Արամ Սիմոնյանը (իսկ համալսարանական խորհուրդը կազմված է 25 տոկոս դասախոսներից, 25 տոկոս նախարարության, 25 տոկոս կառավարության ներկայացուցիչներից) հավաքել է այդքան մեծ քանակությամբ ձայներ, ենթադրվում է նաև, որ կառավարության և նախարարության ներկայացուցիչները, այսինքն՝ իշխանության ներկայացուցիչները նույնպես իրեն սատարել են՝ գոհ լինելով այդ ընթացքում նրա կատարած աշխատանքներից և հավատալով, որ այդ աշխատանքները կարող են շարունակվել:
– Դուք ինչպե՞ս եք գնահատում ԵՊՀ-ի գործունեությունը:
– ԵՊՀ-ի գործունեությունն ամենալավը գնահատել է երկրի նախագահը՝ այդ ընտրությունների ժամանակ քննադատելով և խոսելով ակնկալիքներից: Արված է մեծ աշխատանք, բայց ակնկալիքներն ավելի մեծ են, խնդիրները չեն պակասում, այլ ավելանում են ոչ միայն և ոչ այնքան ԵՊՀ-ի մեղքով, որքան առհասարակ ֆինանսական ճգնաժամի, կրթական բարեփոխումների հետևանքով դիմորդների կտրուկ նվազման պատճառով: Մեր բուհական համակարգն ունի նոր մարտահրավերներ: ԵՊՀ-ն, ի թիվս այլ բուհերի, չի կարող շրջանցել այդ մարտահրավերները՝ դնելով առավել արդիական կառավարման խնդիր: Շատ կարևոր է, որ մենեջմենթը՝ սկսած կրթական հաստատություններից, դպրոցից մինչև նախարարություն, ավելի թափանցիկ և օպերատիվ աշխատի: Շատ կարևոր է, որ արդիական լինեն ֆինանսական հոսքերի ակնկալիքներն այն իմաստով, որ չի կարելի ապավինել միայն պետության բյուջեի փոքր քանակի կամ ուսանողների վարձի ավելի մեծ քանակի վրա: Ժամանակակից բուհերն իրենց ֆինանսական աղբյուրների մեջ պետք է ավելացնեն ևս երկու բաղադրիչ. առաջին՝ գիտելիքի առևտրայնացումից ստացած գումարը: Չէ՞ որ բուհերը կառավարության թույլտվության դեպքում իրավունք ունեն ձեռնարկատիրական գործունեություն իրականացնել, ստեղծել անգամ ՀԿ-ներ, ՍՊԸ- ներ և այլն: Երկրորդ՝ հասարակական աջակցության խնդիրն է: Արևմտյան բուհերի բյուջեների մեկ երրորդն ուսման վարձն է, մեկ երրորդը՝ այլ աղբյուրներից եկած գումարը, առևտրայնացում՝ գումարած նախկին շրջանավարտների հանգանակություններ, բարերարների, գործարարների կողմից հանգանակություն: Մեզ մոտ բիզնես էլիտայում այդ ավանդույթը ձևավորված չէ, պետք է բուհին մեծ քանակությամբ օգնել:
– Պարոն Աշոտյան, Դուք նշում եք, որ մեզանում մենեջմենթը դպրոցից մինչև նախարարություն պետք է ավելի ուժեղ լինի: Ասում են՝ գիտական աստիճանն այնքան էլ կարևոր չէ, որքան մենջերական գործը ճիշտ կազմակերպելու կարողությունը:
– Կա բուհական ղեկավարների ընտրության հետ կապված երկու մոտեցում: Առաջինը ռուսական, գերմանական, մայրցամաքային Եվրոպայի մոտեցումն է, երբ ռեկտոր պետք է դառնա տվյալ ոլորտի լավագույն մասնագետներից մեկը: Սա ակադեմիական մոտեցում է: Վերջերս եվրոպական երկրներում ավելի ցայտուն է դառնում անգլոսաքսոնական համակարգում ավելի վաղուց արմատավորված այն մոտեցումը, երբ ռեկտորները նախևառաջ պետք է լինեն կառավարիչներ, ոչ թե տվյալ ոլորտի մասնագետներ: Հիմա մեզանում խորհրդային մոդելն է գործում, որից մենք կամաց-կամաց անցում ենք կատարում կառավարչական մոդելների, բայց պետք է այս ընթացքում հասարակական ընկալում փոխվի: Պատկերացրեք պետական բուհերից մեկում ռեկտոր դառնար շատ երիտասարդ մի թոփ մենեջեր, ի՞նչ կգրի մամուլը, կգրի, որ նա գիտական աստիճան չունի, մասնագետներն իրեն չեն ճանաչում, թերթերը ողողված կլինեն քննադատությամբ և աղմուկով, թե այս ում են ընտրել. երիտասարդ նախարարն ընտրել է իր նման մեկին: Հասարակական կարծիքը մեզ համար կարևոր է, բայց ես հաճախ գնում եմ դեմ, որովհետև ես անում եմ այն, ինչ պարտավոր եմ անել: Կան դեպքեր, երբ հասարակական կարծիքը մեզ օդ ու ջրի պես պետք է, օրինակ՝ դպրոցների կառավարման որակի բարձրացման խնդիրները լուծելիս:
– Պարոն Աշոտյան, սակայն մենք շատ հաճախ տեսնում ենք, որ հասարակական կարծիքի ճնման տակ մայրաքաղաքի մեծ կոռուպցիոն ռիսկեր պարունակող դպրոցների՝ Պուշկինի, Չեխովի և այլ դպրոցների տնօրենների մասին շատ հոդվածներ են գրվում, բայց նրանք այդպես էլ չեն պատժվում: Ի՞նչ եք Դուք նախաձեռնում այս ուղղությամբ, արդյո՞ք ստուգումներ կատարվում են:
– Ստուգում եմ պարբերաբար, ստուգում եմ պլանային կարգով և ստուգում եմ ի պատասխան թերթի հրապարակումների: Ստուգումներ իրականացվում են տեսչության կողմից համատարած, վերջին երեք ամիսների ընթացքում մարզ առ մարզ՝ ներառյալ մայրաքաղաքը, հայտնաբերվել են բազում խախտումներ: Սակայն պետք է նշել, որ նախարարության ենթակայության տակ գտնվող դպրոցների թիվը չի անցնում ընդհանուր դպրոցների թվի տասը տոկոսից, մնացածը ենթակա են մարզպետներին և Երևանի քաղաքապետին, և մենք իրավասու չենք ուղիղ պատժել, մենք ընդամենը իրավասու ենք առաջարկել պատժել: Միայն անցյալ տարվա տվյալներով, մենք շուրջ քսան տնօրեն ենք ազատել աշխատանքից: Պետք չէ ասել, որ մենք պատժում ենք թույլերին և չենք պատժում հովանավորյալներին, այստեղ բոլորն էլ պոտենցիալ հովանավորներ ունեն:
– Պարոն Աշոտյան, ԵՊՀ-ն աշխարհի բուհերի մեջ զբաղեցնում է 5700-րդ տեղը: Սա արդյո՞ք մտահոգվելու տեղիք չի տալիս:
– Շատ վտանգավոր է կրթության բնագավառում միակողմանի աղբյուր մեջբերել: Եթե դուք նկատի ունեք Vebometriks-ը, որը բուհերի վարկանիշավորման գործիքներից մեկն է, ապա այն չափում է բուհերի ներկայացվածությունն ինտերնետում: Իհարկե Հայաստանում ոչ ոք չի ասում, որ ԵՊՀ-ն մտնում է աշխարհի լավագույն երկու հարյուր բուհերի շարքում, երկար տարիներ մոռացեք դրա մասին: Քանիցս երկրի նախագահի կողմից բանաձևվել է, որ մենք ուզում ենք, որ միջնաժամկետային առումով հայկական մեկ-երկու բուհ լինի միջին եվրոպական բուհի որակի, վարչապետը նույնպես բանաձևել է այդ մոտեցումը, որ մենք ուզում ենք վերջնաժամկետային առումով հայկական հինգ բուհեր ստանան միջազգային հավատարմագրեր: Այսօր մենք երկուսն ունենք՝ ամերիկյան և ֆրանսիական: Նպատակներից մեկն այն է, որ ոչ միայն որակի ճանաչման ներհանրապետական մեխանիզմներն անցնեն և հավատարմագրվեն, այլ նաև լինեն բուհեր, որոնք կարողանան գերմանական կամ նիդեռլանդական ակրեդիտացիա ստանալ: Ես թվում եմ երկրներ, որտեղ բավականին խիստ է այդ գործընթացը կազմակերպել: Այն, որ մեր բուհերը Եվրոպայի մեջ լավագույններից չեն՝ ակնհայտ է, այն, որ մեր բուհերը ԱՊՀ-ում լավագույնների մեջ են որոշ մասնագիտություններով՝ նույնպես ակնհայտ է: Օրինակ՝ հիմա վարկանիշավորման տարբեր մեթոդներ կան, ոչ մեկը վերջին ճշմարտություն չէ: Ամեն մեկը ինչ-որ մի ձևով է փորձում չափել որակը:
– Պարոն Աշոտյան, անզեն աչքով անգամ ակնհայտ է, որ եթե մեր բուհերում շատ չեն օտարազգիները, նշանակում է՝ այնքան էլ լավ վիճակում չենք:
– Չափագրման տարբեր մեթոդներ կան: Հիմա Հայաստանի համար բուհերի վարկանիշավորումը Բոլոնիայի գործընթացի համատեքստում կրթության թափանցիկության գործիքներից մեկն է, որպեսզի սպառողը, տնտեսվարող սուբյեկտը իմանա իր երկրում ընդունված չափանիշով որն է առաջին կամ նախավերջին բուհը: ՅՈւՆԵՍԿՕ-ին ենք դիմել, որ մեզ տրամադրի լավագույն մասնագետներ գալիք տարի մեր սեփական մեթոդաբանությունը բանաձևելու համար, որը խարսխված կլինի մեր ավանդական մեթոդների վրա: Արդեն մյուս տարի մենք պետք է ունենանք հայկական բուհերի սեփական վարկանիշ, որը պետք է չափվի մեր մեթոդներով:
