«Առաջին լրատվական»-ի հյուրն է ԱԺ ՀՀԿ խմբակցության անդամ, ՀՀ նախկին վարչապետ (30 հուլիսի 1992թ. – 02 փետրվարի 1993թ.) Խոսրով Հարությունյանը:
–Պարոն Հարությունյան, Ձեզ համար վարչապետ Տիգրան Սարգսյանի հրաժարականը սպասելի՞ էր, ինչո՞վ էր պայմանավորված, շատերն այն Ռուսաստանի թելադրանք են համարում:
-Չեմ կարծում: Սկսենք նրանից, որ ըստ էության՝ սա վարչապետի ինքնակամ որոշումն է եղել, ինչո՞վ կարող է դա պայմանավորված լինել. համաձայնեք, որ վարչապետն՝ իր բոլոր թերություններով հանդերձ, պատմության մեջ կմնա որպես ռեֆորմատոր, չգիտեմ՝ հաջողված, չհաջողված, բայց ռեֆորմներ իրականացնող: Ես հաճախ եմ էս օրինակը բերում. ռեֆորմները հանրային կյանքում շատ նման են առողջապահության մեջ վիրաբուժական միջամտություններին, այսինքն՝ ե՞րբ ենք մենք վիրաբուժական միջամտության անհրաժեշտությունը, կարիքը զգում՝ երբ թերապիան արդեն իրեն սպառել է, բուժման այլ եղանակ, քան վիրաբուժական միջամտությունը, չկա: Ռեֆորմի նպատակը սա է, բայց որպես կանոն՝ վիրաբուժական միջամտություններն ուղեկցվում են ցավազրկմամբ, համաձայն եք, չէ՞: Ես կարծում եմ՝ Տիգրան Սարգսյանի կարևոր բացթողումներից մեկն այդ ցավազրկման ոչ արդյունավետ միջոցների օգտագործումն է, և էդ բարեփոխումները, որոնց արդյունքները մենք տևական ժամանակ հետո պիտի տեսնեինք, էսօր առերևույթ մարդկանց ցավ էր պատճառում, այստեղից էլ՝ ընդհանուր դժգոհությունը, դրան գումարած՝ որքան ես եմ կարողանում գնահատել, կենսաթոշակային այս բարեփոխումների կոնցեպտը։ Համակարգը նա իր համար կարևոր քաղաքական խնդիր էր համարում, տասը տարուց ավելի աշխատում էր դրա վրա, և հիմա, երբ Սահմանադրական դատարանը չաջակցեց իր որոշումներով (թեպետ ժամկետ տվել էր, բայց ըստ էության` որոշ հարցադրումների սահմանադրականությունը կասկածի տակ վերցրեց), վարչապետն ինքը որոշում կայացրեց, և դա քաղաքական, ես կարծում եմ, խիզախ որոշում էր՝ հրաժարվել պաշտոնից:
-Բայց ասում են՝ դեռ մեկ ամիս առաջ էր ներկայացրել դիմումը, հետևաբար՝ սա կարելի՞ է արդյոք կապել ՍԴ որոշման հետ:
-Ճիշտն ասած՝ ես լսել եմ այդ մասին, չեմ կարծում որ մի ամիս առաջ եթե նույնիսկ ներկայացրել է, էսպես՝ շատ վճռական է եղել, միգուցե, ինքներս ենք հասկանում, մարդկային առումով նրան էլ կարելի է հասկանալ, անձի շուրջ ինչ ասես չէր ասվում, «կամու նի լեն»՝ ինչ-որ բան արտահայտում էր, վերջիվերջո, դա մարդ է՝ միս ու արյունից, էդ ամեն ինչը կարող է նրա մոտ առաջացնել նաև հոգեբանական վիճակներ՝ հրաժարվելու այս ամենից, բայց հիմա կարծում եմ՝ դրա նաև ուղղակի պատճառ առաջացավ, ես էդպես եմ հասկանում, և ինչու չէ, դա խոսում է վարչապետի, որպես քաղաքական գործչի, սկզբունքայնության մասին:
–Ոչ իշխանական ուժերի օրակարգային՝ կառավարության հրաժարականի հարցն այսուհետ գոյություն չունի: Ի՞նչ է սպասվում քառյակին՝ օրակարգի փոփոխություն, թե պառակտում:
-Նախ ես ասեմ, որ վարչապետի հրաժարականը ես բացարձակապես չէի կապի այդ քառյակի քաղաքական նախաձեռնությունների հետ, սա ուղղակի փաստենք, որովհետև դա իրոք դրա հետ կապ չուներ, և չեմ կարծում, որ վարչապետն ապագա էդ հարցադրման կամ հարցի քննարկումներից շփոթված կամ վախեցած գնաց էդ քայլին, իհարկե, ոչ: Ես կրկնում եմ, սա վարչապետի քաղաքական կրեդոն էր, ինքն իր որոշումն է կայացնում, և ես, օրինակ, էդ որոշումը հարգում եմ, մարդը սկզբունքային դիրքորոշում ունի. ՍԴ-ն չընդունեց իր մոտեցումները, մարդը հրաժարական է տալիս, սա ես շատ նորմալ եմ համարում, շատ, նույնիսկ կարող եմ ասել՝ ավանդույթ եմ համարում, օրինակ՝ ես էլ եմ հրաժարական տված վարչապետներից, էնպես որ դա ինձ համար շատ հասկանալի է և նույնիսկ հարգանքի արժանի որոշում եմ ես համարում: Ինչ վերաբերում է՝ արդյոք հարցը մնաց օրակարգում, կարծում եմ, որ ոչ, դե հիմա ինչ… ինքնին հարցը, ասեմ ձեզ անկեղծ, ես պատրաստ եմ ցանկացածի հետ բանավիճելու: Անկասկած, Տիգրան Սարգսյանի կառավարությունը թերություններ ուներ, ձախողումներ նույնիսկ, հա, բայց կասկածից դուրս է նաև այն, որ նա աշխատում էր ոչ ստանդարտ պայմաններում, հիշեք, մարտի մեկից հետո եկավ քաղաքական իրադարձությունների ճգնաժամը, հետո դրան ավելացավ ֆինանսատնտեսական խորը ճգնաժամը, և էդ պայմաններում կառավարությունը խնդիր ուներ ոչ միայն՝ երկիրը զերծ պահել էնպիսի ցնցումներից, ինչպիսիք եղան եվրոպական շատ երկրներում՝ Հունաստանից սկսած մինչև Պորտուգալիա, այլև փորձեր լուծումներ առաջարկել, բարեփոխումներ անել. սրանք հեշտ խնդիրներ, հեշտ հարցեր չեն, հիմա էդպես եղավ: Ես միշտ ասել եմ, որ նրա հրաժարականը պահանջելու որևէ ռացիոնալ պատճառ չեմ տեսել, հիմա, երբ մարդը գնացել է, ընդհանրապես էդ հարցը դառնում է ավելորդ, այնպես որ քառյակը պետք է իր համար մի նոր քաղաքական օրակարգ մտածի:
–Վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը տնտեսության ի՞նչ վիճակ է ժառանգում հաջորդին:
-Ասեմ ձեզ, էն, ինչ նախաձեռնում էր Տիգրան Սարգսյանը, դրանք քայլեր էին, համակարգային բնույթի բարեփոխումներ՝ ոլորտ առ ոլորտ, որոնք իրենց արդյունքները պիտի տային որոշ ժամանակ անց, որովհետև դրանք ծիլեր են, որ դեռ պետք է դառնան ցողուն, հետո ծառ, և նոր պտուղ տան, այսինքն՝ ժամանակ է պահանջում, հետևաբար, նոր վարչապետը կամ նոր կառավարությունը սկզբունքորեն՝ առանցքային այդպիսի փոփոխության անհրաժեշտություն չունի, առավել ևս, որ Տիգրան Սարգսյանի կառավարությունը քաղաքական մեծամասնության, իշխանության նախընտրական ծրագրի իրականացնողն է և նորն, ըստ էության, նույն բանը պիտի շարունակի, կարծում եմ՝ մի քիչ ավելի շրջահայաց, մի քիչ ավելի՝ հանրային կարծիքին ականջալուր, մի քիչ՝ որոշումներում ավելի զգույշ և կրկնում եմ նաև՝ ցավազրկման, այսինքն՝ ժողովրդին դարման անելու մտահոգությամբ, որովհետև եթե բարեփոխումը դուք անում եք, բայց քաղաքացուն ձեր արած բարեփոխումն ամեն օր ցավ է պատճառում, և դուք նրան ասում եք՝ ոչինչ, դիմացի, հինգ տարուց հետո, տասը տարուց հետո լավ կլինի, այդ բարեփոխումն ապագա չունի: Դուք հիմա քաղաքացուն բան պիտի տաք, ինչ-որ մի բան, որը հուսադրի նրան վաղվա օրվա նկատմամբ, ես կարծում եմ՝ սա պետք է լինի նոր կառավարության հիմնական քաղաքական գործելակերպը:
-Կարելի՞ է ենթադրել, որ նոր կառավարության մաս կկազմեն նաև ոչ իշխանական ուժերի ներկայացուցիչները:
-Թույլ տվեք՝ էստեղ ասեմ, որ վստահության կառավարություն ասածը նշանակում է նաև ադեկվատ կոալիցիա, չի կարող լինել վստահության կառավարություն՝ առանց քաղաքական կոալիցիայի ԱԺ-ում, ու դա կարող է լինել ոչ կուսակցական, պրոֆեսիոնալ ենթադրենք, նորմալ է, ուղղակի խնդիրն այն է, որ հավանաբար, եթե փորձեն ստեղծել տեխնոկրատների կամ պրոֆեսիոնալների մի թիմ, որն արդյունավետ կկարողանա իրականացնել քաղաքական մեծամասնության նախընտրական ծրագրերը, անկասկած, նա նախ և առաջ պատասխանատու է լինելու ծրագրերի համար հանրապետության նախագահի և ԱԺ-ում քաղաքական մեծամասնության նախընտրական ծրագրերի իրականացման համար: Ինչպիսին կարող է այն լինել, կարծում եմ, որ էսօրվա գործող կառավարությունից էլ շատերը կպահպանվեն, կմնան, մենք լավ նախարարներ ունենք այդուհանդերձ, պետք է դա ընդունենք, ժամանակը ցույց կտա՝ ինչ կլինի, ես հիմա չեմ ուզում առաջ ընկնել: Իհարկե, կարող է պատահել, որ ընդդիմադիր կուսակցության ներկայացուցիչներից որևէ մեկին ներգրավեն, բայց ոչ թե՝ որպես ընդդիմադիր, այլ որպես տեխնոկրատ, մասնագետ՝ այդ կոնտեքստում, ոչ՝ քաղաքական նկատառումներից ելնելով, այլ նրա մասնագիտական որակները գնահատող, սա ես չեմ բացառում, հնարավոր է, սա միշտ է հնարավոր:
-Պաշտոնավարման ընթացքում Տիգրան Սարգսյանի ամենամեծ բացթողումն ու ձեռքբերումը որո՞նք են:
-Գիտեք, դժվար է հիմա գնահատել, այդուհանդերձ, ժամանակ է պետք անցած ուղին վերաիմաստավորելու: Ամենամեծ ձեռքբերումը՝ նա բարեփոխիչ է, սա մենք պետք է փաստենք, նոտարական ծառայության, կադաստրի համակարգում և ներքին գործերի ոլորտում բավական լուրջ բարեփոխումներ իրականացվեցին, արդյունաբերական-տնտեսական քաղաքականության մշակման ոլորտում կլաստերների ձևավորման առումով բավական աշխատանք է արված, կրթության ոլորտում բավական բարեփոխումներ արվեցին, այսինքն՝ նա այդուհանդերձ բարեփոխիչ է, նախ՝ համակարգային մոտեցում ունեցող մենեջեր՝ կազմակերպիչ էր, նա սիտուացիոն խնդիր չէր լուծում, համակարգ էր փոխում: Նա բարեփոխիչ էր, բայց, իմ կարծիքով, ամենամեծ թերությունը, որ չէր մտահոգված, ոնց որ ասում են՝ ցավազրկման, այս բարեփոխման սոցիալական հետևանքները մեղմելու գործիքներին ուշադրություն չէր դարձնում, բավարար ուշադրություն չէր դարձնում:
