Նիկոլ Փաշինյանի արցախյան ելույթից հետո թերևս առավել հետաքրքիր է դառնում դրանից առաջ նրա ֆեյսբուքյան ելույթն ու հայտարարությունը Հայաստանում կոռուպցիոն մեխանիզմների և պետական համակարգի սերտաճածության կամ փոխկապակցվածության մասին 2014 թվականի գաղտնի զեկույցի վերաբերյալ: Այդ հայտարարությունն արժանացավ նախկին իշխող համակարգի բավականին արագ և բուռն արձագանքին, ինչից տպավորություն էր, թե Փաշինյանը բացահայտել է նրանց գաղտնիքը, և նրանք շտապում են հայտարարել, թե «այդ իրենք չեն»: Փաշինյանի հայտարարությունն ինքնին որևէ գաղտնիք պարունակել չէր կարող՝ հաշվի առնելով այն, որ Հայաստանում համակարգային կոռուպցիան եղել է փոքրաթիվ բնակչության աչքի առաջ, փոքր երկրում այդ աչքը մտնելով գրեթե ամենուրեք՝ Մոնումենտի դղյակներից մինչև Ծաղկաձորի անտառներ, Սևանի ափ, բանակ, տնտեսություն, դպրոց, մանկապարտեզ, հանրային հոգեբանություն, մտածողություն: Կոռուպցիան ներթափանցել էր ամենուր՝ ուր հնարավոր է, և շարունակում էր այդ ընթացքը, եթե այն չընդհատվեր թավշյա հեղափոխությամբ:
Սակայն ընդհատելն անշուշտ բավական չէ: Պետք է մաքրել Հայաստանը կոռուպցիայի հետևանքից: Իսկ կոռուպցիայի հետևանքը լոկ նյութական չէ, որ, ինչպես շատերն են պնդում կամ բարձրաձայնում, ինչ-որ մեկից վերցնես գողացածն ու վերադարձնես պետությանը և հանրությանը՝ համարելով, թե խնդիրը լուծվել է: Հայաստանում կոռուպցիան ամենամեծ հետևանքը թողել է թերևս մարդկային մտածողության, հոգեբանության, աշխարհայացքի և արժեհամակարգի վրա: Դա ամենաբարդ մաքրվող հետևանքն է, որ պահանջելու է երկարատև աշխատանք: Ներկայիս հետհեղափոխական իրավիճակը լավագույնս, թեև ցավալիորեն, վկայում է, որ կոռուպցիայի թողած այդ հետևանքներն ու արատները Հայաստանի հանրությանն օժտել են «դեստրուկտիվ դիմադրունակության» մի հատկանիշով, երբ հանրությունը թերահավատ է ոչ միայն հռչակագրային նպատակների, այլև անգամ իր իսկ ձեռքով ամրագրած և իրողություն, փաստ դարձած իրավիճակների նկատմամբ: Լավագույն օրինակը, թերևս, այն անընդհատ վախն է, որում ապրում է թավշյա հեղափոխությունն իրականացրած հանրությունը: Վախն այն համակարգի նկատմամբ, որին հեռացրել է մեկ տարի առաջ: Վախ, որ այդ համակարգը կարող է վերադառնալ, ռևանշի կամ հակահեղափոխության հասնել:
Այդ իմաստով, ի դեպ, Փաշինյանի օգոստոսի 5-ի ելույթը թերևս պարունակում էր մի կարևոր արձանագրում: Փաշինյանը հայտարարելով Արցախի իշխանության ձևավորման ընտրական պրոցեսի, արցախցիների ընտրության հնարավորության երաշխավոր լինելու մասին՝ փաստացի փակեց Արցախում «հակահեղափոխության օջախի» թեման: Բայց, հայաստանյան հետհեղափոխական հասարակական-քաղաքական կյանքը դեռևս ունի այդպիսի վախի մի շարք օջախներ, որոնք պետք է փակել: Առանց դրանք փակելու՝ հնարավոր չէ լրջորեն զբաղվել հանրությանը փոխելու ռազմավարական նպատակադրումով և Ստեփանակերտի հրապարակում հռչակված նպատակների իրականացման ճանապարհով: Անընդհատ ինչ-որ ռևանշի կամ հակահեղափոխության վախի մեջ ապրող հանրությունը չի կարող ի վիճակի լինել իրականացնել մեծ ռազմավարական նպատակներ:
Մեծ նպատակը համատեղելի չէ որևէ մեծ կամ փոքր վախի հետ: Իսկ հանրությանն այսօր վախեցնում են, վախեցնում են շատերը՝ թե՛ հին համակարգից, թե՛, այսպես ասած, նոր շրջանակներից, թե՛ հեղափոխության դեմ, թե՛ հեղափոխության անունից: Ավելին՝ հաճախ այդ վախը, կամա թե ակամա, բաց թե տողատակով, սնուցվում է նաև իշխանության ելույթներից: Դրանք այլևս պետք է անհամատեղելի լինեն այն նպատակների հետ, որոնք հնչեցրեց Նիկոլ Փաշինյանը Ստեփանակերտում: Այդ նպատակների համար պետք է չվախեցող՝ առավել ևս իր իսկ ոչ բռնի հեղափոխության արդյունքում պարտված համակարգից չվախեցող հանրություն, որի միտքը ազատ տարածություն չունի՝ գաղափարներով ու հեռանկարներով, ոչ թե տարաբնույթ վախերով, դրանցից բխող ատելությամբ և քենով լցված լինելու պատճառով:
Դրանք են լինելու մեծ նպատակների գլխավոր խոչընդոտները, երբ հաղթած հանրությունը վերածվում է հաղթանակը կորցնելու վախով կամ տագնապով ապրող հանրության: Մինչդեռ գործնականում միայն այդ հոգեվիճակն ու մտավոր ռեժիմն է, որ կարող է սպառնալ հաղթանակին:
