Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների «Հազարամյակի մարտահրավերներ» կառավարական կորպորացիան մերժեց Հայաստանի դիմումը` դրա փոխարեն ընտրելով աֆրիկյան Լեսոտոն և մի քանի այլ երկրներ: ԱՄՆ-ի այս որոշումը ինչ-որ առումով կարելի է անակնկալ համարել, քանի որ նույնիսկ Մաքսային միությանը Հայաստանի անդամակցությունից հետո ԱՄՆ դեսպանը Հայաստանում հայտարարում էր, որ ԱՄՆ-ը կշարունակի օժանդակել Հայաստանին ներքին բարեփոխումների հարցում:
«Հազարամյակի մարտահրավերներ» ծրագիրը նման օժանդակության ծրագիր էր, որի, այսպես ասած, առաջին փուլի պատմությունը բավականաչափ հայտնի է և երևի թե չարժե կրկնել: Հիշեցնենք միայն, որ պատմությունը կապված է 2008 թվականի նախագահական ընտրությունների և այդ ընտրություններից հետո տեղի ունեցած հայտնի իրադարձությունների, Մարտի 1-ի և ընդդիմության հանդեպ քաղաքական հետապնդումների հետ: 2012 թվականի դեկտեմբերին ԱՄՆ-ն ակնարկեց Հայաստանի իշխանություններին, որ մոտեցումը Հայաստանի հանդեպ կարող է փոխվել: Վաշինգտոն այց կատարած Տիգրան Սարգսյանը հանդիպեց նաև «Հազարամյակի մարտահրավերներ» կորպորացիայի ղեկավարության հետ:
Այս ամենից հետո, իհարկե, անակնկալ է Հայաստանը ծրագրի դրամաշնորհներից զրկելը: Պետք չէ բացառել, ի դեպ, որ դա նաև ամերիկյան պատասխանն է Հայաստանի այն չինովնիկներին և իշխանամերձ շրջանակներին, որոնք Հայաստանում ակտիվ քաղաքացիներից շատերին կնքել են «գրանտակեր» անվանարկումով: Դրա համար էլ ամերիկացիները երևի որոշել են Հայաստանի իշխանություններին զրկել «Հազարամյակի մարտահրավերների» գրանտից, թեև Հայաստանի իշխանության տարբեր գերատեսչություններին ֆինանսական աջակցությունները ԱՄՆ-ը շարունակում է տարբեր ծրագրերի միջոցով:
Եթե լուրջ, ապա այստեղ ամենայն հավանականությամբ գործ ունենք Հայաստանի հանդեպ մտրակի և կարկանդակի քաղաքականության հետ: Նման քաղաքականություն գերտերությունները սովորաբար վարում են անվստահելի պետությունների կամ ավելի շուտ անվստահելի իշխանությունների հետ: Եվ այսպիսով, ամերիկյան կառավարությունը պաշտոնական Երևանին ցույց է տալիս, որ Երևանը կորցրել է վստահությունը Վաշինգտոնում: Թե ինչու կարող էին Հայաստանի իշխանությունները կորցրած լինել վստահությունը, երևի ավելորդ է ասել. սեպտեմբերի 3-ից հետո ամեն ինչ ասված է: Չի բացառվում սակայն, որ նման վստահություն չի էլ ունեցել Երևանը Վաշինգտոնում, պարզապես եթե մինչև այս քարտ-բլանշի տարբերակով դրա մասին Հայաստանի իշխանություններին չէր հայտնվում, չէր ակնարկվում կամ ի ցույց դրվում, ապա այսօր ԱՄՆ-ը չի զգում այլևս իր անվստահությունը թաքցնելու, չարտահայտելու անհրաժեշտություն և զգում է նույնիսկ հակառակի կարիքը:
Հայաստանի տնտեսության համար «Հազարամյակի մարտահրավերներ» ծրագիրը կարևոր նշանակություն ունի: Ինչքան էլ որ այդ գումարները, ըստ էության, ավանդականի պես հիմնականում ծառայեին իշխող ռեժիմի տնտեսական ախորժակի բավարարմանը, ինչպես որ եղել է և լինում է Հայաստանի արտաքին ֆինանսավորման բոլոր դեպքերում, այնուամենայնիվ այդ գումարների Հայաստան գալը գոնե ինչ-որ չափով կարող է թեթևացնել ընդհանուր սոցիալական վիճակը և մի փոքր ազդել նաև շարքային քաղաքացիների, իսկ այս դեպքում ավելի ճիշտ կլինի ասել` գյուղացիների կյանքի վրա, որովհետև «Հազարամյակի մարտահրավերներ» ծրագրով ներդրումները իրականացվում են գյուղերում: Եվ այս իմաստով ահա Հայաստանի կորուստը իսկապես զգալի է:
Մյուս կողմից, սակայն, առկա իրավիճակում կան ավելի մտահոգիչ միտումներ: Խնդիրն այն է, որ Հայաստանի հանդեպ նման անվստահությունը, արդեն ակնհայտորեն արտահայտվող անվստահությունը անկասկած ունենալու է ավելի խորը և գլոբալ քաղաքական հետևանքներ: Այսինքն` երբ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները նման հրապարակային ձևով իր անվստահությունն է հայտնում մի պետության կամ իշխանությունների հանդեպ, սա ոչ միայն հայ-ամերիկյան խնդիր է, այլ ուղիղ համեմատական է ԱՄՆ միջազգային հեղինակությանը, վարկին, ազդեցիկությանը: Այսինքն, եթե ԱՄՆ-ն ըստ էության ասում է, ակնարկում է՝ բավական թափանցիկ կերպով, որ Հայաստանի իշխանությունների հանդեպ վստահություն չունի, ապա ԱՄՆ այս գնահատականները ուղենիշ են լինելու և այլ պետությունների համար, այդ թվում` եվրոպական առաջատար պետությունների, նաև միջազգային խոշոր կորպորացիաների, ներդրողների համար, որոնք բնականաբար չեն ցանկանա գործ ունենալ մի երկրի հետ, ներդրում կատարել մի երկրում, որին չի վստահում Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները:
Սա հավասարազոր է նրան, որ Հայաստանի «ռեզյումեում» նշված լինի, թե ինչքան անկարգապահ, անկայուն և անպատասխանատու աշխատակից է Հայաստանը: Եվ չնայած այս անվստահության հասցեատերերը Հայաստանի իշխանություններն են, այնուամենայնիվ հետևանքները ծանր են լինում առաջին հերթին պետության համար: Իշխանությունների համար սա, իհարկե, ոչ մի բան չի ասում, որովհետև պետություն ասելիս նրանք բացի սեփական կալվածքից ու կապիտալից, որևէ այլ բան չեն պատկերացնում: Մինչդեռ հենց սա է «Հազարամյակի մարտահրավերներ» կորպորացիայի ներդրումներից զրկվելու առումով ամենամեծ կորուստը:
Այսինքն` պետությունը ոչ թե միայն մի քանի հարյուր միլիոնանոց ծրագիր է կորցնում, այլ կորցնում է միջազգային հեղինակություն, վստահություն: Սա չի նշանակում, որ ԱՄՆ-ը և այլ առաջատար երկրները ուղղակի կխզեն կապերը Հայաստանի հետ: Պարզապես նրանց համար Հայաստանն այլևս սուբյեկտ չէ, որի հետ կարելի է ինչ-որ բան պայմանավորվել, որին կարելի է «ձուկ որսալ» սովորեցնել: Կհամարեն, որ Հայաստանին երբեմն-երբեմն ձուկ տալն էլ հերիք է:
