«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է ԵՊՀ սոցիոլոգիայի ամբոնի վարիչ Արթուր Աթանեսյանը
– Պարոն Աթանեսյան, համամի՞տ եք այն դիտարկումների հետ, որ Մաքսային միությանն անդամագրվելու վերաբերյալ հայտարարությունից հետո Հայաստանում առկա են հստակ հակառուսական տրամադրություններ: Որպես օրինակ կարող ենք բերել ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի այցի դեմ իրականացված բողոքի ակցիան և երթը, որին հարյուրավոր մարդիկ մասնակցեցին:
– Հայաստանյան հասարակությունը, ինչպես ցանկացած ժամանակակից հասարակություն, ունի տարբեր քաղաքական կողմնորոշում ունեցող քաղաքացիներ, որոնք այս կամ այն չափով միավորված են, պատրաստ պաշտպանելու իրենց իրավունքները և արտահայտելու իրենց քաղաքական նախապատվությունները: Եվ, Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի այցի դեմ իրականացված բողոքի ակցիան քաղաքական բազմակարծության տեսանկյունից նույնքան ընդունելի է, որքան ռուսաստանամետ դիրքորոշման ցուցադրումը: Չպետք է մոռանալ, որ պետությունը իր քաղաքացիներն են, որոնք նորմալ պայմաններում պետությանը հաղորդում են ազդակներ, ընթացք և ուղղություն: Այլ հարց է, թե որքանով է այլակարծությունն ընդունելի արդի Հայաստանում: Եթե ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի այցի դեմ իրականացված բողոքի ակցիայի նման քաղաքացիական նախաձեռնությունները սաստվեն և սահմանափակվեն` միայն մեկ դիրքորոշման օգտին, ապա պետք է ավարտված համարել Հայաստանում ժողովրդավարացման գործընթացը:
– Ռուսաստանի կողմից վտանգ այս առումով կարո՞ղ ենք տեսնել:Ասում են՝ Մաքսային միությանն անդամագրվելուց հետո Հայաստանի բոլոր հարցերը լուծվելու են Ռուսաստանում, հնարավո՞ր է դեմ արտահայտվող մարդկանց «հարցերն էլ այնտեղ լուծվեն»: Մենք ունենք այդ միության անդամ երկրների օրինակը. Բելառուսում, Ղազախստանում մարդու իրավունքների ոտնահարման հարյուրավոր դեպքեր, մասսայական ձերբակալություններ…
– Ըստ իս` Հայաստանի անդամակցության հեռանկարները Մաքսային Միությանը միանշանակ կապված են Հայաստանում ժողովրդավարացման գործընթացի սահմանափակման ռիսկի հետ: Այսպես, եթե միջազգային տարբեր կազմակերպությունների ուսումնասիրությունների համաձայն ՄՄ անդամ պետությունները` Ռուսաստանը, Ղազախստանը և Բելառուսը դասվել են աշխարհի անազատ պետությունների շարքին, ապա Հայաստանը` կիսազատ, այսինքն` մարդու իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության ավելի բարձր մակարդակ ունեցող, կայացած ժողովրդավարական պետություններին ավելի մոտ գտնվող պետություն է: Համապատասխանաբար, Մաքսային միությանը Հայաստանի անդամակցության հեռանկարներից մեկն է ազատությունների հետ կապված առավելության կորուստը, պետության ներսում ազատությունների սահմանափակումը` ՄՄ մյուս անդամ պետությունների օրինակով, իրենց խաղի կանոններին հարմարվելու տեսանկյունից:
– Ի՞նչ կարող եք ասել այն դիտարկումների մասին, թե լինել որևէ պետության դեմ՝ վտանգ է Հայաստանի համար: Նույն կոնտեքստում շատերը նշում են, որ պետք չէ հակառուսական տրամադրություններ արտահայտել: Ռուսաստանի կողմից իրար հաջորդող ճնշումներին՝ գազի գնի թանկացմանը, զենքի վաճառքին (ինչն ըստ էության արվեց ՄՄ-ին անդամագրվելու համար) ադեկվատ չէ՞ հակառուսական տրամադրվածությունը:
– Հակառուսաստանյան (և ոչ թե, ինչպես ընդունված է համարել` «հակառուսական», մենք ռուս ժողովրդի դեմ լինելու պատճառներ չունենք) տրամադրությունների հավանականությունը, անշուշտ, ուղղակիորեն բխում է ՌԴ ղեկավարության կողմից Հայաստանի Հանրապետության ազգային շահերի դեմ ընդունվող որոշումներից, որոնք արդի քաղաքական իրականության փաստերից են, ցավոք: Սակայն յուրաքանչյուր պետության շահերի դեմ այլ պետության կողմից կարող են որոշումներ ընդունվել, եթե տվյալ պետությունը ջանքեր չի գործադրում` իր ազգային շահերը առաջին հերթին սեփական միջոցներով պաշտպանելու համար: Հայաստանի ազգային շահերի ոտնահարման պատճառը նախևառաջ պետք է փնտրել տանը, դրանից հետո միայն` դրսում:
– Հայաստանի թե՛ խորհրդարանական, թե՛ արտախորհրդարանական դաշտում շատ են պրոռուսական ընդդիմադիր քաղաքական ուժերը, կարելի է ասել դրանք մեծամասնություն են կազմում՝ դատելով ակցիային մասնակցող քաղաքական ուժերի թվից: Մինչդեռ Ռուսաստանի իշխանությունները սեպտեմբերի երեքից հետո կարծես թե, որպես իրենց հիմնական գործընկեր, տեսնում են միայն ՀՀ իշխանություններին: ՌԴ ղեկավարի այցն էլ ըստ էության դա փաստեց, այս ուժերի գոյությունը հետագայում ինչպե՞ս կարող ենք պատկերացնել: Հիմա կարծես թե իշխող կուսակցությունից և առհասարակ իշխանություններից ավելի պրոռուսական ուժ Հայաստանում չկա:
– Այն, որ ՌԴ և ՀՀ իշխանությունները նախընտրում են կարևորագույն քաղաքական որոշումներն ընդունել` այդ մասին նախապես հանրային քննարկումներ չծավալելով, հանրային կարծիքներից խուսափելով, խոսում է երկու պետությունների կառավարման համակարգերի նմանության, կամ գոնե նմանման միտման մասին: Այս տեսանկյունից, իրոք ավելի տրամաբանական է ՀՀ անդամակցությունը ՌԴ-ի կողմից ղեկավարվող կառույցին և ոչ թե` Եվրամիության նախաձեռնություններին:
Վերոհիշյալ իրողությունը ևս մի անգամ հիշեցնում է, որ ՀՀ-ում քաղաքական ընդդիմությունը դասական իմաստով բացակայում է: Բացի այդ, քաղաքական տարբեր ուժերի միջև հակադրությունը ոչ թե քաղաքական ուղղությունների ընտրության, տարբեր ռազմավարությունների առաջադրման շուրջ է, այլ` իշխանության նվաճման և երկարատև պահպանման: Ռուսաստանի հետ ՀՀ-ի հարաբերություններն այս տեսանկյունից մի տեսակ «անփոփոխ փոփոխական են»` սկզբունքային փոփոխությունների անկարողությամբ, ձևական-ցուցադրական փոխակերպումներով, որոնք հիշեցնում են ամերիկյան «Ֆորդ» ընկերության առաջին ղեկավարի խոսքերն իր գործարանի կողմից արտադրվող միատեսակ սև մեքենաների մասին. .Բոլոր գույները` սևի սահմաններում»:
Լուսանկարը` PanARMENIAN Photo-ի
