«Որտե՞ղ են ղազախները: Այս հարցը կարող է մի փոքր անտեղի հնչել Ուկրաինայում շարունակվող և Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի կողմից Հայաստան կատարած այցից հետո տեղի ունեցած մոլեգին իրադարձություններից հետո: Պետք չէ, սակայն, զարմանալ, որ նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաևը ասելու որևէ բան չուներ այս կապակցությամբ»:
«Ամերիկայի ձայն»-ի փոխանցմամբ՝ «Քարնեգի» հիմնադրամի ավագ վերլուծաբան Թոմ դը Վաալն այսպես է սկսում հիմնադրամի կայքում հրապարակված «Ոչ՝ Եվրոպային, բայց նաև՝ Մաքսային միությա՞նը» խորագրով իր հոդվածը, որտեղ շեշտում է՝ քանի որ այս շաբաթվա ընթացքում բոլորը կենտրոնացած են Ռուսաստանի և Պուտինի կողմից իր երկրի «հարևանությունը» վերաձևավորելու վրա, ապա Ղազախստանի և Բելառուսի լռությունն անհարմար եղանակով հիշեցում է այն մասին, որ Եվրասիական միությունը նախատեսվում էր որպես համատեղ ծրագիր, և որքան ավելի շատ է Պուտինը տեղ զբաղեցնում լուրերի վերնագրերում, այնքան հասկանալի է դառնում, որ դա այդպես չէ:
«Ռուսաստանը հասել է իր առաջին նպատակին: Այն է՝ կանխարգելել Ուկրաինայի և Հայաստանի կողմից Վիլնյուսում Արևելյան գործընկերության կայացած գագաթնաժողովի ընթացքում ԵՄ-ի հետ Ասոցացման համաձայնագրի կնքումը»,- գրում է դը Վաալը՝ հիշեցնելով, որ, ըստ էության, Մոլդովան Ռուսաստանի համար շատ ավելի բարդ խնդիր է ներկայացրել, և Մոսկվան «ձեռքը քիչ թե շատ քաշել է» Վրաստանից:
Վերլուծաբանի համոզմամբ՝ նույնիսկ այժմ Կիևի և Երևանի համար ապագայի դուռը դեռևս կիսաբաց է, քանի որ «մայրաքաղաքներից յուրաքանչյուրում այդ ուղղությամբ երեք տարի աշխատանքներ են տարվել, և գործընթացը հնարավոր է բավականին արագ վերսկսել»:
Պուտինի ծրագրի երկրորդ մասը, այն է՝ Ուկրաինան ու Հայաստանը Մաքսային միության մեջ ներառելը, դը Վաալի կարծիքով՝ շատ ավելի դժվար է իրականացնել:
«Ուկրաինայի դեպքում նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչը հստակ ցանկանում է հնարավորինս հետաձգել այդ մասին ցանկացած որոշում, և այս շաբաթվա իրադարձությունները միայն կխորացնեն «ոչ այս կողմ, ոչ էլ այն» ուղին բռնելու իր վճռականությունը: Ռուսաստանը, բացի այդ, ըստ էության պատրաստ չէ 45 միլիոն բնակչություն ունեցող երկիրն իր տնտեսության մեջ տնտեսական վերաինտեգրման հսկա մարտահրավերի»,- գրում է «Քարնեգի» հիմնադրամի ավագ վերլուծաբանը:
«Հայաստանի դեպքում միության այլ անդամների հետ համատեղ սահման չունեցող երկիրը Մաքսային միության մեջ ներառելու տնտեսական հիմնավորումն այնքան էլ հստակ չէ: Գործարքն ակնհայտորեն նախ վերաբերում է անվտանգությանն ու քաղաքականությանը, ապա նոր՝ առևտրին: Երկու կառավարությունները ստեղծել են աշխատանքային խմբեր՝ Հայաստանը նոր միության մեջ ներառելու գործընթացն արագացված կարգով իրականացնելու համար, սակայն մինչ այժմ կատարված ամբողջ աշխատանքն իրականացվել է հայ-ռուսական երկկողմ հիմքերով»,- ասված է դը Վաալի հոդվածում:
Փորձագետը հիշեցնում է, որ դեռևս հոկտեմբեր ամսին նախագահներ Նուրսուլթան Նազարբաևն ու Ալեքսանդր Լուկաշենկոն շատ ավելի քիչ պատրաստակամ էին սատարելու Մաքսային միություն Հայաստանի ընդունմանը, քան Ռուսաստանի նախագահ Պուտինը:
«Լուկաշենկոն հրապարակայնորեն կասկածում էր, որ Հայաստանը կարող է գալիք տարվա ընթացքում միանալ (Մաքսային միությանը): Մեկ ամիս անց նա այցելել էր Բաքու և Ադրբեջանում ընդունող կողմին հայտնել, թե շատ ավելի մոտ հարաբերություններ ունի նրանց, այլ ոչ թե Հայաստանի հետ՝ նշելով, որ «մենք ունենք աշխարհակարգի շուրջ միևնույն պատկերացումը»: Նազարբաևն իր հերթին ասել էր, թե՝ «մենք զգուշությամբ ենք վերաբերվում նոր անդամներ ընդունելուն»,- գրում է հեղինակը:
«Այժմ Ղազախստանի խորամանկ նախագահը պետք է նայի Կիևի Մայդանում տիրող իրավիճակին և հարց տա իրեն՝ ո՞ր ուղին է ինքը սատարում»,- եզրափակում է իր հոդվածը «Քարնեգի» հիմնադրամի ավագ վերլուծաբան Թոմ դը Վաալը:
