Հայաստանի իշխանության տարբեր ներկայացուցիչներ հասցրել են մի քանի անգամ հայտարարել, որ միջազգային հանրությունը համարժեք չի արձագանքել Երևանի նկատմամբ Ալիևի հավակնություններին, որ նա բարձրաձայնել էր «Յենի Ազերբայջան» կուսակցության համագումարում: Իհարկե, ավելի ուշ, ադրբեջանցիները խմբագրեցին իրենց նախագահի հայտարարությունները, ասելով, թե նա ոչ թե «պատմական տարածքները վերադարձնելու» մասին է խոսել, այլ՝ «պատմական տարածքներ ադրբեջանցիների վերադարձի»: Սակայն բոլոր դեպքերում խոսքը միջազգային իրավունքի մի սուբյեկտի մեկ այլ սուբյեկտի հանդեպ ագրեսիվ բովանդակությամբ հայտարարության մասին է, որն անկասկած ունի հասցեական արձագանքի կարիք: Մյուս կողմից, դարձյալ պետք է գալ թերևս համաշխարհային քաղաքականության աքսիոմատիկ ճշմարտություններից մեկին, որը, սակայն, Հայաստանի հանրության և հատկապես իշխանության դեպքում, կարծես թե, այդքան էլ լիարժեք գիտակցված չէ:
Համաշխարհային քաղաքականության մեջ արձագանքները ձևակերպվում են իրական շահերի վրա, իսկ միջազգային իրավունքի նորմերը դրանց սպասարկող գործիքներ են, ոչ թե հակառակը: Ըստ այդմ, որևէ հարցում միջազգային հանրությունից համարժեք արձագանք ակնկալելու մասով Հայաստանը, իհարկե, ազատ է միշտ, սակայն եթե ակնկալիքը գործնական է, ապա այստեղ իհարկե հարկավոր է ոչ թե ակնկալել, սպասել, այլ ձևավորել միջազգային հանրության վերաբերմունք: Իսկ միջազգային հանրության վերաբերմունք ձևավորում են ամեն օր, ամեն ժամ, պետականաշինության աշխատանքով, պետական որակներով, արդիականությամբ, քաղաքակրթությամբ: Այլ կերպ ասած՝ միջազգային հանրության վերաբերմունքը ուղիղ համեմատական է հայկական պետականության որակներին, ուղղակիորեն կախված է այն բանից, թե ինչպիսի մասնակից է Հայաստանը իբրև համաշխարհային կյանքի սուբյեկտ:
Կասկած չկա, որ եթե Ալիևը, օրինակ, հայտարարի նույնը եվրոպական որևէ մայրաքաղաքի մասով, եվրոպացիների արձագանքը կլինի շատ կոշտ և հասցեական: Տեսականում անարդար է, որ Երևանի դեպքում չկա այդպիսի վերաբերմունք: Եվ այստեղ իհարկե միայն արդարությունը չէ խնդիրը, այլ պրակտիկ քաղաքականությունը անվտանգության տեսանկյունից, որովհետև Ալիևի հանդեպ լռությունը, իներտությունը կամ հավասարության նշանով չեզոքությունը նրան ուղղակի սնուցում են անպատժելիության զգացումով, ինչը կարող է կտրուկ բարձրացնել արկածախնդրության ռիսկը: Իսկ այստեղ արդեն ապակայունացումը Եվրոպայից միայն թվացյալ է հեռու, քանի որ հայ-ադրբեջանական հաջորդ պատերազմը այլևս չի լինելու երկկողմ և, մեծ հավանականությամբ, նույնիսկ տարածաշրջանային սահմանով չի պարփակվի, հաշվի առնելով թե՛ կուտակված սպառազինությունը, թե՛ ներգրավված աշխարհաքաղաքական շահերի բազմազանությունը:
Եվրոպայում այդ վտանգը թերևս այնքան էլ չի գնահատվում, չի դիտարկվում իրատեսական: Մյուս կողմից, սակայն, այստեղ թերևս լոկ վտանգների գնահատման խնդիր չէ, այլ դրանց առկայության պայմաններում վարքագծի կառուցման: Իսկ դրա ուղղությամբ պետք է անմիջականորեն աշխատի Հայաստանը, բառի դրական իմաստով միջազգային հանրությանն «անկյուն քշելով»: Դրա համար պետք է պարզապես Հայաստանում կատարել համակարգային վերափոխումներ և ձևավորել արդիական պետություն, որտեղ արժեհամակարգային հիմքը լիովին իդենտիկ է այն հիմքին, որի վրա է միջազգային հանրությունը և մասնավորապես Եվրաատլանտյան բևեռը:
Այդ տեսանկյունից, Հայաստանի ակնկալիքները Ադրբեջանի հանդեպ հասցեական վերաբերմունքի մասով, ավելի անհամարժեք չեն, քան հասցեականության բացակայությունը միջազգային հանրության մոտ: Պատճառն այն է, որ իդենտիկությունը պահանջում է փոխադարձ ընթացքի ներդաշնակություն և դինամիկա: Որպեսզի միջազգային հանրությունը Հայաստանը դիտարկի ոչ թե խնամակալ կամ «դիտորդ», այլ իր մաս, մասնակից, և ըստ այդմ՝ հասցեական արձագանքի Հայաստանի հանդեպ որևէ ագրեսիվ հռետորաբանության կամ գործողության, Հայաստանը պետք է խոսքից անցնի մաս դառնալու առավել ակտիվ գործի: Իսկ դա պահանջում է քաղաքական և տնտեսական համակարգի իրական բարեփոխում, իրապես բաց համակարգի կառուցում, որտեղ պետություն ստեղծում է ամբողջ հասարակությունը, ոչ թե մի խումբ, որը իրեն նույնացնում է այդ պետության հետ:
Չի կարող պետությունը ներքին կյանքում իդենտիֆիկացվել ընդամենը մի խումբ անձանց հետ՝ խոշոր կապիտալիստների և մանր «մաուզերիստների», իսկ արտաքին միջավայրում իդենտիֆիկացվել միջազգային հանրության, մասնավորապես, և առավել ևս դրա առաջատար Եվրաատլանտյան բևեռի հետ: Իսկ քաղաքական գնահատականների առումով, անշուշտ, կարևոր է հենց այդ բևեռի վերաբերմունքը, այստեղ, թերևս, հազիվ թե լինի երկրորդ կարծիք, քանի որ դրա համաշխարհային առաջատարությունն ու թելադրող կարգավիճակը կասկածի ենթակա չէ:
Ըստ այդմ, Հայաստանի և հայկական պետական ու ազգային խնդիրների հանդեպ միջազգային հանրության կամ պարզապես Եվրաատլանտյան բևեռի վերաբերմունքի հասցեականացման, վարքագծի փոփոխության գործողությունը պետք է ծավալվի Հայաստանի ներքին կյանքում՝ պետություն-քաղաքացիականություն իդենտիֆիկացիայի տեսքով: Միայն փոխելով իդենտիֆիկացիայի ներքին հարաբերակցությունները, Հայաստանը կարող է փոխել արտաքին վերաբերմունքը իր խնդիրների հանդեպ: Ասել, թե այստեղ կա բևեռային տարամիտում, կլինի սխալ:
Ավելին, նկատելի է ահռելի ցանկություն ու պատրաստակամություն Եվրաատլանտյան բևեռում, ինչի վկայությունն այդ ուղղությամբ հայամետության Բաքվի պարբերական մեղադրանքներն են: Սակայն իրավիճակը դեռևս հեռու է «հետդարձի բացառման» կետից, ինչն արդեն կլինի որակապես նոր ռազմա-քաղաքական հարթություն, որն իր դե ֆակտո ուժով ոչ միայն հավասարազոր, այլ պրակտիկորեն ավելին կլինի, քան Բաքվի հետ խաղաղության որևէ պայմանագիրը:
