Ինչքան էլ ՀՀԿ գործիչները հետևողականորեն պնդեն, որ Գարեգին Նժդեհի արձանի հարցը Ռուսաստանում բարձրացնում են փորձագիտական շրջանակները, որոնք կապ չունեն պետական դիրքորոշման հետ` իրականությունը միանգամայն այլ է, և Մոսկվայում արդեն խնդրի շուրջ հնչում են պետական ձայներ: Բացի այդ, Ռուսաստանը տոտալիտար երկիր է և, եթե, օրինակ, իշխանությունները ցանկություն ունենային մեկ ժամվա ընթացքում կլռեցնեին հակահայկական հիստերիան:
Բայց բոլոր հիմքերն ունենք` ենթադրելու, որ Գարեգին Նժդեհի արձանի պատմությունը հրահրվում է հենց իշխանության կաբինետներից: «Независимая газета»-ում թողարկվել է Ռուսաստանի Դաշնային խորհրդի սոցիալական քաղաքականության կոմիտեի փոխնախագահ, պրոֆեսոր Լյուդմիլա Կոզլովայի ծավալուն հոդվածը, որտեղ դարձյալ քննարկվում է հայկական «նացիզմի» կամ «ֆաշիզմի» հարցը` իհարկե, գլոբալ` համաեվրոպական համատեքստում: Նկատենք, որ Կոզլովայի պարագայում մեր իշխանությունները չեն կարող պնդել, թե գործ ունենք փորձագիտական կամ մասնավոր կարծիքի հետ, որովհետև Ռուսաստանի խորհրդարանի վերին պալատում հայտնվում են մարդիկ, որոնց ցուցակը մի քանի անգամ «ֆիլտրվում» է մինչև Կրեմլ հասնելը, որտեղ արդեն թեկնածուներին ընտրում են մանրադիտակով:
Սակայն շատ ավելի վտանգավոր են Կոզլովայի եզրահանգումները, որոնցում պնդվում է, որ Նժդեհին հերոսացնելով` Հայաստանի իշխանությունները նացիզմը կամ ֆաշիզմը դարձրել են պետական քաղաքականության առանցք: Մի կողմ թողնենք այն հանգամանքը, որ Կոզլովան հոդվածում բացահայտ կեղծ փաստեր է ներկայացրել` պնդելով, թե Հիտլերի «դաշնակից» Նժդեհը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում հրեշավոր հանցագործություններ է կատարել: Այդ փաստերն այնքան հեռու են իրականությունից, որ մենք, դրանք, բնականաբար, չենք տիրաժավորի, մանավանդ, որ ռուսներն ակնհայտորեն խնդիր ունեն ոչ թե Գարեգին Նժդեհի, առավել ևս` նրա արձանի, այլ` Սերժ Սարգսյանի և ՀՀԿ-ի հետ: Թե ինչու է ռուսական իշխանությունների որոշակի շրջանակի անհրաժեշտ Հայաստանի իշխանությանը հենց հիմա նույնացնել նացիզմի ու ֆաշիզմի հետ, Հայաստանը նույն հարթության վրա դնել Մերձբալթյան երկրների և Ուկրաինայի հետ, մնում է միայն ենթադրել: Համենայնդեպս, Մոսկվայում կռիվ են տալիս ոչ թե պատմության դեմ, այլ հետապնդում են պրակտիկ քաղաքականության խնդիր, մանավանդ, որ ռուսաստանյան պաշտոնական և քաղաքագիտական շրջանակներում Գարեգին Նժդեհի արձանը «հիշեցին» Հայաստան-Եվրամիություն համաձայնագրի ստորագրման համատեքստում:
Սակայն խնդիրն ունի նաև այսպես կոչված՝ գաղափարա-քաղաքական համատեքստ: Իհարկե, Գարեգին Նժդեհը մեծագույն ռազմական, ազգային գործիչ է, ում ջանքերի շնորհիվ Զանգեզուրը չի օտարվել Հայաստանից` զերծ մնալով ռուս-թուրքական համաձայնության հերթական թիրախը դառնալու հեռանկարից, ու նաև կեղծ են հայ զորավարին հասցեագրվող ռուսական մեղադրանքները, սակայն ակհայտ է նաև, որ զուտ քաղաքակրթական մակարդակում Հայաստանը չի կարող Եվրոպային ինտեգրել մի կուսակցություն, որի գաղափարախոսության հիմքում նժդեհականության պարզունակ տեսությունն է: Կրկնում ենք` սա քաղաքակրթական դիտարկում է, և որևէ աղերս չունի Նժդեհին ուղղված ռուսական զազրախոսության հետ:
Սակայն ավելի էական է այն հանգամանքը, որ Հայաստանի իշխանությանը ֆաշիզմի ու նազիցմի հետ ասոցացնում է Ռուսաստանի իշխանության ներկայացուցիչը: Մոսկվայում` Պուտինի մակարդակով, տեղի է ունենում Ստալինի և ստալինիզմի ֆետիշացում, իսկ նազիզմի ու բոլշևիզմի կամ հիտլերականության ու ստալինականության մեջ որակական որևէ տարբերություն չկա, եթե հաշվի չառնենք այն հանգամանքը, որ Հիտլերը իր գազանությունների հիմքում դնում էր ազգային, իսկ Ստալինը` դասակարգային խտրականության սկզբունքը: Նրանց արյունոտ քաղաքականության հետևանքները նույնն են և առնվազն զավեշտ է, երբ Ստալինի «հոգեզավակները» Հայաստանի իշխանություններին մեղադրում են նազիցմի կամ ֆաշիզմի մեջ:
