ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները Իգոր Պոպովը (Ռուսաստան), Ստեֆան Վիսկոնտին (Ֆրանսիա) և Էնդրյու Շոֆերը (ԱՄՆ), ինչպես և տեղեկացրել էին բանակցային վերջին հանդիպումից հետո, փետրվարի 7-ին այցելելու են մեր տարածաշրջան՝ հանդիպելու Ղարաբաղյան հակամարտության կողմերի հետ:
Դիտորդական առաքելության ընդլայնում
Այցի մասին ավելի ուշ նաև առանձին խոսել էր ռուսաստանցի համանախագահը՝ ասելով, որ եռանախագահները մտադիր են Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների հետ հանդիպումների ընթացքում ճշտել նրանց դիրքորոշումները հակամարտության կարգավորման առավել խնդրահարույց հարցերի վերաբերյալ: Նույնը վերջին ճեպազրույցի ընթացքում ասել է Ռուսաստանի արտգործնախարարության խոսնակ Մարիա Զախարովան՝ խոսելով այն մասին, որ Ռուսաստանը մյուս երկու համանախագահ պետությունների հետ ակտիվ ջանքեր է գործադրում լարվածությունը արցախա-ադրբեջանական շփման գծում նվազեցնելու ուղղությամբ, և այդ քայլերից մեկը հակամարտության գոտում ԵԱՀԿ դիտորդական առաքելության ընդլայնումն է: Զախարովան, իհարկե, չի կորցրել հարմար առիթը՝ ընդգծելու Ռուսաստանի կարևոր դերն այս գործընթացում: Շրջանցելով 2016 թ. մայիսին Վիեննայում կայացած գագաթնաժողովի արդյունքները՝ նա ասել է, որ հենց այս հարցին՝ դիտորդների թվի ավելացմանն է նվիրված եղել 2016 թ. հունիսին Սանկտ Պետերբուրգում Վլադիմիր Պուտինի նախաձեռնությամբ կայացած Ռուսաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների հանդիպումը:
Ղարաբաղի կարգավիճակի և տարածքների հարցերը
Բոլոր դեպքերում Կրակովի հանդիպման ընթացքում ձեռքբերված համաձայնությունը ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցչի գրասենյակի կարողությունների ընդլայնման մասին, կարծես թե, բանակցությունների միակ լուրջ արդյունքն է համանախագահների այցի նախօրեին: Ի դեպ, համանախագահ Պոպովը տեղեկացրել է, որ դիտորդների թիվը շփման գծում ավելանալու է յոթով: Նա ասել է, թե Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարները սկզբունքորեն համաձայնել են միջնորդների պատրաստած փաստաթղթի հետ, որը կանոնակարգում է լրացուցիչ յոթ դիտորդների գործունեությունը, և հիմա մնացել են մի քանի տեխնիկական դետալներ, որոնք մինչև ընդլայնման մեխանիզմի գործարկումը հարկավոր է համաձայնեցնել: Բայց առավել հետաքրքիր է հարցը, ի՞նչ են կոնկրետ խոսելու համանախագահները հակամարտության կողմերի հետ ավելի գլոբալ խնդիրների շուրջ՝ ինչպիսիք են Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի և տարածքների խնդիրները:
Կարգավիճակի ու տարածքների մասին խոսելն առայժմ անիմաստ է
«Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում թեմային առնչվող հարցերին պատասխանել է Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Արևելագիտության ինստիտուտի գիտաշխատող, քաղաքագետ Ալեքսանդր Սկակովը:
– Պարոն Սկակով, Ձեր կարծիքով՝ ի՞նչ են ճշտելու, ի՞նչ են կոնկրետ քննարկելու համանախագահները հակամարտող կողմերի հետ:
– Կարծում եմ, որ այսօր Լեռնային Ղարաբաղին վերաբերող բոլոր հարցերն էլ խնդրահարույց են, ուստի գուշակելու կարիք էլ չկա: Իմ կարծիքով՝ Ղարաբաղին հարակից շրջանների և Ղարաբաղի կարգավիճակի մասին խոսելն անիմաստ է, քանի դեռ այսպիսի իրավիճակ է հակամարտող զորքերի շփման գծում: Քանի դեռ չեն լուծվել շփման գծում բավարար թվով դիտորդներ տեղակայելու և միջադեպերի հետաքննության մեխանիզմներ տեղադրելու հարցերը (իսկ դրան, ինչպես հայտնի է, դեմ է Ադրբեջանը), որևէ այլ բանի մասին խոսելն անիմաստ է: Անհրաժեշտ է վերահսկողության մեխանիզմներ տեղադրել շփման գծում: Ինչպես հայտնի է՝ համապատասխան փաստաթուղթն ուղարկվել է Ադրբեջանին Մինսկի խմբի համանախագահների, այդ թվում՝ Ռուսաստանի կողմից, և առայժմ որևէ պատասխան չի ստացվել: Կարծում եմ, որ քննարկվելու է հենց այս՝ վերահսկողության մեխանիզմներ տեղադրելու հարցը:
– Ի դեպ, հիմա խոսում են մասնավորապես դիտորդների թվի ավելացման մասին:
– Այո, դա նորություն չէ: Այդ հարցը քննարկվել է և՛ Վիեննայում, և՛ Սանկտ Պետերբուրգում, բայց առայժմ խոստումներից բացի, գործնական որևէ քայլ չի արվել: Ադրբեջանը բացահայտորեն չի հրաժարվում դրանից, բայց ամեն կերպ խոչընդոտում է:
– Այո, բայց ուշագրավ է, որ համանախագահները, համանախագահող պետությունների ներկայացուցիչները խոսում են շփման գծում լարվածության նվազեցման, տեխնիկական պայմանավորվածությունների մասին և միաժամանակ այսպիսի կարևոր հարց են բարձրացնում, թե Մինսկի խումբն ուզում է ճշտել կողմերի դիրքորոշումները երկու գլխավոր խնդիրների վերաբերյալ: Ինչո՞վ է սա պայմանավորված:
– Դա պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ Ադրբեջանն իր պայմաններն է առաջ քաշում: Բաքուն դիտորդների տեղակայումը համարում է ներկայիս ստատուս-քվոյի պահպանում, ինչը նրան առանձնապես ձեռնտու չէ, այդ պատճառով ասում է, թե լավ, մենք կհամաձայնենք դիտորդների թվի ավելացմանը, բայց մեզ պետք են հավաստիացումներ, որ ինչ-որ տեղաշարժ կլինի հակամարտության կարգավորման, փոխզիջումների ուղղությամբ: Եվ քանի որ փոխզիջումների մասին պատկերացումները շատ տարբեր են, նման հեռանկար առայժմ չի նկատվում: Հայկական կողմի դիրքորոշումը ճշգրտվել է բազմիցս, բայց պետք չէ մոռանալ, որ հայկական կողմում Երևանից բացի, կա նաև Ստեփանակերտը, և լավ կլիներ նաև Ստեփանակերտի կարծիքն իմանալ այս թեմայի մասին: Ակնհայտ է, որ Երևանի ցանկացած որոշում, համաձայնություն կարող է արգելափակվել Ստեփանակերտի կողմից:
– Իսկ ի՞նչ է, Հայաստանը չի՞ ուզում ճշտել Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցը:
– Ես խոսում եմ Ղարաբաղի շրջակա տարածքների կարգավիճակի, ոչ թե Ղարաբաղի կարգավիճակի մասին: Շատ լավ, Ղարաբաղի կարգավիճակը որոշվում է, իսկ ի՞նչ անել շրջանների հետ, որտեղո՞վ են անցնելու ապագա Լեռնային Ղարաբաղի սահմանները, և ի՞նչ անել ռազմավարական նշանակություն ունեցող բարձունքների ու ներկայիս շփման գծի հետ: Էլ չեմ խոսում Լաչինի և Քելբաջարի հարցերի մասին: Եվ այսպես շարունակ:
