«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է Առողջապահության նախկին նախարար Արարատ Մկրտչյանը
– Պարոն Մկրտչյան, օրերս առողջապահության նախարարություն այցելած վարչապետ Կարեն Կարապետյանը քննարկել է ոլորտի հետ կապված խնդիրներ: Նա նշել է, որ ճիշտ ուղու վրա ենք, բայց պետք է տեմպերն արագացնել: «Որպես այս ոլորտի փիլիսոփայությունը և քաղաքականությունը որոշող մարմին՝ դուք պետք է ձևակերպեք՝ ինչ պետք է լինի և վերահսկեք»,-ասել է վարչապետը: Ի՞նչ կարծիք ունեք այս հայտարարության վերաբերյալ:
-Ինքնին բավականին բարդ խնդիր է, քանի որ ոչ մի տեղ հայեցակարգային փաստաթուղթ չկա, հատվածային հայտարարոթյուններ են արվում: Ըստ իս՝ վերջին կառավարությունը և մասնավորապես ինքը՝ վարչապետը, բազմաթիվ խոստումներ է տալիս, հաճախ նաև ֆանտաստիկ, եթերային խոստումներ և ամպագոռգոռ ձևակերպումներ, բայց գրեթե ոչ մի տեղաշարժ որևէ ոլորտում, մասնավորապես առողջապահության ոլորտում չենք տեսել: Եթե մեզ չի ներկայացվում կառավարության կողմից նոր ծրագիր, թե ինչ առողջապահություն ենք ունենալու մեր երկրում, եվրոպակա՞ն մոդելն ենք որդեգրելու, որը մարդակենտրոն և սոցիալական ուղղվածություն ունեցող համակարգ է, թե՞ մնալու ենք եվրասիական համակարգում, որտեղ մենք ինտեգրված ենք՝ թե քաղաքականապես, թե տնտեսապես, այս համակարգում լավ առողջապահություն չկա, թե՞ ծայրահեղ ազատական համակարգ ենք ունենալու, ինչպիսին է ԱՄՆ-ի առողջապահության համակարգը: Այսինքն՝ մեզ կառավարությունը դեռ չի ասում, թե հանրությունն ինչ առողջապահության համակարգ պետք է ակնկալի: Այսօրվա գործողը իհարկե լավը ոչ, բարեփոխումների կարիք ունի, բայց ավելի ճիշտ կլիներ առաջիկա ամիսներին տեսնեինք օրենսդրական բարեփոխված համակարգ: Նոր խորհրդարան ունենք, իբրև թե պառլամենտական երկիր ենք դառնում, բայց ոչ մի խոսք չկա այն մասին, թե օրենսդրական դաշտը կանոնակարգում է առողջապահական խնդիրներն ամբողջակա՞ն, թե կառավարությունը պատրաստվում է օրենսդրական բարեփոխումների շարք սկսել, որի անհրաժեշտությունը ես գտնում եմ, որ խիստ կա, և թե համակարգի կառավարելիությունը, թե ազգաբնակչության իրավունքների ընդլայնման և պաշտպանման խնդիրներն օրենսդրորեն ամրագրելու առումով: Անելո՞ւ են թե չէ: Ցաքուցրիվ խոսում են ապահովագրությունից, ինչ ապահովագրություն են ուզում անել, ինչպիսին է լինելու: Մի խոսքով բազմաթիվ հարցականներ կան, զուտ խոսել դահլիճային նախարարության աշխատակիցների հետ, ասել, որ ճիշտ ուղու վրա են, բայց ինչ գիտի վարչապետը, որ ճիշտ ուղու վրա են: Այդ ինչպես գնահատեց, որ ճիշտ ուղու վրա են, ո՞ր տարածաշրջանի մոդելն է է, թե՞ հայկական ուրույն, քառակուսի անիվներով հեծանիվ ենք հորինում, զուտ հայկական համակարգ ենք ձևավորում: Այսինքն՝ հստակ ձևակերպում լինի, թե ինչ առողջապահական համակարգ ենք մենք առաջիկա տարիներին ձևավորում, և ոչ մի խոսք չկա առողջապահության պահպանման մասին: Ինչ-որ կոմերցիոն խնդիրների քննարկում է, բայց ոչ առողջապահություն:
– «Ես ակնկալում եմ, որ շատ արագ՝ դուք որոշեք, թե որն է իրականում պետք, մի քանի կլինիկա փորձեք տալ կառավարման և մեկ-երկու ոչ հայաստանյան, միջազգային օպերատոր բերեք, ուղղակի մշակույթ փոխեք»: Հնարավո՞ր է՝ շատ արագ մշակույթ փոխել:
-Մշակութը չի փոխվի: Մեզ մոտ հիմնականում Երևան քաղաքում առողջապահական հիմնարկներն ապապետականացված են, այնտեղ ծրագիր անելու համար պետք է հիմնադրի համաձայնությունը և օպերատորը գալիս է ի՞նչ անի այս աղքատ երկրում, որտեղ պետությունը ընդամենը 4-5 եվրոպական հիվանդանոցի տարեկան ծախսերը հատկացնում է առողջապահություն պահպանելու և առողջություն ձևավորելու համար: Մեր տարեկան բյուջեն 200 մլն դոլար է կազմում: Դա 5-6 եվրոպական 200-250 մահճակալաններով եվրոպական կլինիկայի ծախս է: Հիմա մոդայիկ է դարձել՝ ներդրում, ներդրում, ի՞նչ ներդրում… մի երկրում, որ ռազմական վտանգների մեջ է, ռիսկային է, կոռուպցիայի ցուցանիշը բավականին բարձր է՝ թե՛ կառավարության գնահատմամբ, թե՛ միջազգային կազմակերպությունների գնահատմամբ, օրենսդրական դաշտը կատարյալ չէ: Առողջապահության համակարգը և ընդհանրապես կառավարման համակարգը ընդունելի՞ կառավարում է, իհարկե ոչ: Ինչ թվարկեցի, դրանք լուրջ ռիսկային գործոններ են և ոչ մի օպերատոր չի գա փող դնի և շահույթ ստանա, ռիսկեր նշեցի, որոնք շատ կարևոր են, բայց այդ ռիսկերի նվազեցման ուղղությամբ ոչինչ չի արվում, մենակ խոսում են՝ ներդրում, բայց եթե այդ 4 գործոնների նվազեցման ուղղությամբ աշխատանքներ չկան: Առողջապահությունը երկրի սոցիալական ընդհանուր վիճակի արտացոլումն է: Եթե տնտեսության մեջ աշխուժացում չունենք, նորմալ դրական դաշտ չունեն, կոռուպցիոն ռիսկերը բարձր, անկառավարելի են ինչպես է հնարավոր զարգացում առողջապահությունում, և չենք կարող ասել, որ այս բնագավառում մենք ունենք հաջողություն:
-Այսինքն՝ քանի դեռ կա անվտանգության խնդիր, քանի դեռ մի շարք հարցեր մնում չլուծված, ներդրումներ չպետք է ակնկալել առաջիկա տարիներին:
-Ես անձամբ չեմ ակնկալում: Եթե ֆինանսական միջոցներ ունենայի, ես առողջապահության բնագավառում ներդրումներ չէի անի, ընդհանրապես առողջապահության ոլորտում շահույթ ակնկալելը ոչ իրական է: Առողջապահությունից փող հանել տանելը հանցագործություն է, առոջապահությունում պետք է փող դրվի, որպեսզի մեզ համար լավ առողջություն կազմակերպվի՚ Եթե սկսում եք գումարներ հանել համակարգից՝ շահույթի տեսքով, երբեք առողջապահություն չեք ունենա և առողջություն չի ունենա մեր բնակչությունը:
-Կարծում եք՝ այս նախարա՞րն էլ ի զորու չի լինի առկա խնդիրներին լուծում տալ:
-Կարծում եմ՝ ոչ: Նախարարը ինտեգրված է կառավարման համակարգում, որն անարդյունավետ է: Մի դաշտում է գործում, որտեղ կան բազմաթիվ խութեր, պրոբլեմներ: Եթե տնտեսություն ունենայինք, կանկալենք, որ առողջապահությունում էլ կունանենք:
-Կարծում եք՝ այս միջոցառումները ձևակա՞ն բնույթ են կրում
–Ինձ թվում է նախընտրական իներցիոն պրոցեսներ են ընթանում, մինչև կաավարության ձևավորումը: Հենց որ կառավարությունը ձևավորվեց, կարծում եմ, մեր հանրային պրոբլեմները կմնան, մեր քաղաքացին կմնա իր պրոբլեմներին դեմ- հանդիման ինչպես եղել է ցանկացած կառավարություն ձևավորումից և ընտրությունից հետո: Խոստումները ականջահաճո են, բայց մասնավորապես այս վերջին խորհրդակցությունը, որ կայացավ առողջապահության նախարարությունում, ես չհասկացա, թե ընդհանուր առմամբ ինչ են ուզում անել, ինչ-որ ապահովագրությունից են խոսում, խոսում են հիվանդանոց կառավարելու, էլեկտրոնային համակարգի մասին, հասկանո՞ւմ եք, բայց պատկերացրեք գոմի դիմաց ուզում են վարդի փունջ դնել, մեկ է՝ գարշահոտությունը տարածվելու է: 25 տարի է այդ համակարգը ներդրվում էր, ընդամենը մի գործիք է՝ տեղեկատվական, վերլուծական խնդիրներ լուծելու համար: Մենք չգիտենք՝ ի՞նչ առողջապահություն ենք ուզում ունենալ, կյանքի միջին տևողությունն ինչքան է, ինչ կանխատեսումներ ունենք, օնկոլոգիական և սիրտանոթային համակարգի հիվանդությունից մահացությունն աճում է երկրում: Այսօր օպերատիվ խնդիրներ կան՝ հրատապ և հեռահար, դրանց մասին պետք է հստակ ձևակերպումներ լինեն, որ մերբնակչությունը պատկերացում ունենա, թե ուր ենք գնում:
Լուսանկարը՝ ArmLur.am-ի
