Ռուսական Regnum գործակալության փոխանցմամբ, ռուս փորձագետ Ստանիսլավ Տարասովն իր «Ղարաբաղ – նոր «խաղի» սկիզբը» խորագրով հոդվածում անդրադարձ է կատարել Լեռնային Ղարաբաղին առնչվող վերջին զարգացումներին.
«Ինդոնեզիայի Բալի կղզում կայացած «Չմիավորման շարժման» 16-րդ նստաշրջանի ժամանակ Ադրբեջանը դարձավ այդ կազմակերպության լիիրավ անդամ։ Սա Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականության 180 աստիճանի փոփոխություն է։
Պետք է հիշել, որ 2007 թվականի Ադրբեջանի ազգային անվտանգության հայեցակարգում նշված էր, որ Բաքվի ռազմավարական նպատակը եվրատլանտյան տիրույթին ինտեգրվելն է, իսկ այդ տիրույթի հիմնական ինստիտուտը ՆԱՏՕ-ն է։ Ինչպես նշում է Ատլանտյան համագործակցության ասոցիացիայի նախագահ Սուլհեդին Աքբերը, Բաքվի կուրսի փոփոխության մասին կարելի էր ենթադրել արդեն 2010 թվականին, երբ Ադրբեջանի մշակած ռազմական դոկտրինում փոքր տեղ հատկացվեց Ադրբեջանի ու ՆԱՏՕ-ի փոխհարաբերություններին։
Դրա համար էլ արտաքնապես խորհրդավոր են թվում այն հանգամանքները, որոնք Բաքվին ստիպեցին գնալ այդպիսի վճռական քայլերի, ինչն էլ ադրբեջանցի քաղաքագետների տարատեսակ կարծիքների պատճառ դարձավ։ Օրինակ՝ Հիքմեթ Հաջիզադեն կարծում է, որ Ադրբեջանի այդ քայլն ուղղված է Ռուսաստանի ու Իրանի կողմից իր հանդեպ գործադրվող ճնշման կանխմանը։ Ընդ որում՝ վստահեցվում է, թե «Չմիավորման շարժմանն» անդամակցելը, իբրև թե, որևէ առավելություն չի տալիս Ադրբեջանին ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հարցում։ Ադրբեջանցի ռազմական փորձագետ Ուզեիր Ջաֆարովը նշել է, որ իր քաղաքականությամբ Ադրբեջանը հարված հասցրեց ՆԱՏՕ-ի հետ համագործակցությանը։
Արևմուտքում թուրք-ադրբեջանական ռազմատեխնիկական համագործակցությունը դիտարկվում է ապագայում ՆԱՏՕ-ին Բաքվի անդամակցության համատեքստում։ Ընդ որում՝ Բաքուն ու Երևանը ՆԱՏՕ-ի հետ գործնականում աշխատում էին նույն ծրագրով։ Սակայն Հայաստանը ՀԱՊԿ անդամ է, ինչը վստահություն է ներշնչում Ռուսաստանի հետ նրա դաշնակցային ու ռազմավարական հարաբերություններում։
Այժմ այդ իրավիճակը կարող է փոխվել, առավել ևս, որ Ադրբեջանը փորձում է ստեղծել նոր քաղաքական-դիվանագիտական հենակետ, որի միջոցով նա կարող է քաղաքական-դիվանագիտական նոր հարձակում սկսել ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման ուղղությամբ։
Ավելին՝ Բաքվի առաջարկած իրադարձությունների ընթացքն անխուսափելիորեն հանգեցնելու է Անդրկովկասում տարածաշրջանային անվտանգության նոր համակարգի, ինչպես նաև ազատ մանևրայնության (թե՛ Ռուսաստանի, թե՛ Արևմուտքի ուղղությամբ) ձևավորմանը։ Ինչ վերաբերում է Ռուսաստանին, ապա իր անկախացումից ի վեր՝ Բաքուն առաջին անգամ իրական հնարավորություն է ստանում Երևանին եթե ոչ դուրս մղելու մոսկովյան քաղաքական հարթակից, ապա գոնե ստիպելու զգալիորեն նեղացնել նրա տեղը։
Բանն այն է, որ վերջին շրջանում Արևմուտքը մի շարք քայլեր է ձեռնարկել ղարաբաղյան լաբիրինթոսից ելք փնտրելու ուղղությամբ (սակայն իր սցենարով)։ ԱՄՆ պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնը հանդիպում ունեցավ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ, Վաշինգտոնում ընդունեց Հայաստանի արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանին։ Տրամաբանությունը հուշում է, որ համանման ընդունելության պետք է արժանանար նաև Ադրբեջանի արտգործնախարարը, եթե խոսքը գնում է հակամարտող կողմերին հաշտեցնելու ձգտման մասին։ Սակայն դա տեղի չունեցավ։ Հուլիսին պլանավորված է Ֆրանսիայի նախագահ Նիկոլա Սարկոզիի այցը տարածաշրջան։ Ընդ որում՝ առայժմ անհայտ է նրա Ադրբեջան այցելելու օրակարգը։ Մի խոսքով, Արևմուտքը սկսել է «շապիկը քաշել իր վրա», թեև ադրբեջանցի պատգամավոր ու քաղաքագետ Ռասիմ Մուսաբեկովը կարծում է, որ հակամարտող կողմերին փոխզիջման հանգեցնելու ամենամեծ հնարավորությունն առաջվա պես ունի Մոսկվան։
ԱՄՆ փոխպետքարտուղար Ֆիլիպ Գորդոնը Սենատի արտաքին կապերի կոմիտեի նիստում, ղարաբաղյան հակամարտության հետ կապված, հայտարարեց, որ եկել է ժամանակը, որպեսզի հաստատվեն հիմնական սկզբունքները և պատրաստվի խաղաղության պայմանագրի նախագիծը։ Խոսքն առաջին հերթին ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի գործունեության ակտիվացման մասին է։
Միևնույն ժամանակ, Գորդոնը բացահայտ հասկացրեց, որ այդպիսի քաղաքականություն արդեն իսկ իրականացվում է, ինչը մի կողմից միտված է խաղաղ ճանապարհով ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հարցում Հայաստանին ու Ադրբեջանին օգնելուն, իսկ մյուս կողմից՝ հաշվի են առնվում կովկասյան ու իրանական ուղղություններով ԱՄՆ-ԵՄ համագործակցության հեռանկարները։
Կովկասում ԱՄՆ-ի ու ԵՄ-ի հենակետը Վրաստանն է։ Հայաստանին գայթակղում են նրանով, որ հնարավորություն կընձեռեն ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորումն իրականացնել ոչ թե ՄԱԿ-ի, այլ՝ ԵՄ-ի ընդունած միջազգային իրավական նորմերին համապատասխան։ Ինչ վերաբերում է Ադրբեջանին, ապա ԱՄՆ-ը մեկ անգամ չէ, որ փորձել է օգտվել նրա տարածքից՝ հարավային ուղղությամբ որոշակի գործողություններ իրականացնելու համար։
Սակայն խնդիրը միայն դա չէ։ Գորդոնը նաև հայտարարել էր, որ կովկասյան տարածաշրջանի առաջխաղացման համար իրենք շատ ջանքեր են ներդրել, սակայն տարածքային վեճերը և քաղաքական ու տնտեսական կարևոր բարեփոխումների իրականացման անհրաժեշտությունը լուրջ խոչընդոտներ են ստեղծում առավել կայուն իրավիճակի համար։
Այլ կերպ ասած՝ Արևմուտքը գլխավորապես կարծում է, որ Ղարաբաղի պատճառով է, որ Ադրբեջանն ու Հայաստանը չեն ցանկանում գնալ իրենց հրամցվող ժողովրդավարական բարեփոխումների անցկացման ճանապարհով։ Սակայն Արևմուտքի հետ բազմամյա համագործակցության փորձ ունեցող Ադրբեջանը վախենում է հայտնվել թակարդում, ինչպես որ տեղի ունեցավ Հայաստանի ու Թուրքիայի միջև ստորագրված Ցյուրիխյան արձանագրությունների պարագայում, ինչպես նաև կորցնել Ղարաբաղը։
Պատահական չէ, որ Հայաստանի արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանը, հանդես գալով Հայաստանի խորհրդարանում, նշեց, որ Ադրբեջանը պետք է համաձայնի միջազգային հանրության այն մտքի հետ, որ Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցը պետք է վճռի նրա ժողովուրդը՝ կամարտահայտության միջոցով։ Նրա խոսքերով, ներկայումս հենց այդ ուղղությամբ են ընթանում բանակցությունները, և հենց դրան պետք է ադրբեջանական իշխանությունները պատրաստեն իրենց հասարակությանը։
Այդպես առաջանում է ղարաբաղյան հակամարտության խաղաղ համաձայնագրին առնչվող քաղաքական-դիվանագիտական նոր ինտրիգ։ Ընդ որում՝ մեծ է հավանականությունը, որ Ռուսաստանին կսկսեն աստիճանաբար դուրս մղել այս նոր «խաղից», քանի որ Ղարաբաղին առնչվող համաձայնագրին հասնելու վերաբերյալ միջնորդությամբ հանդես եկող Ռուսաստանի նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևի առաջարկած սցենարը կհայտարարվի սպառված։
Ռասիմ Մուսաբեկովը նշում է, որ հենց այդ նպատակով Ռուսաստանի վրա գործուն լծակ պահպանելու համար Ադրբեջանը պատրաստակամություն է հայտնել երկարաձգել Ռուսաստանի հետ Գաբալայի ռադիոտեղորոշիչ կայանի համատեղ օգտագործման ժամկետը, անդամակցել է «Չմիավորմանը շարժմանը», դադար է վերցրել Nabucco-ի նախագծին մասնակցելու հարցում։
Այնպես որ, Դովիլում Ղարաբաղի վերաբերյալ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկրների նախագահների հայտարարությունը հանդիսանում է միայն մտադրված օպերացիայի դիվանագիտական քողարկումը։ Ակնհայտ է միայն այն, որ Կազանում կայանալիք Մեդվեդև-Ալիև-Սարգսյան հանդիպումից առաջ ադրբեջանական կողմի մոտ հայտնվել են ոչ փոքրաթիվ «հաղթաթղթեր»։ Այնպես որ, Ղարաբաղում նոր խաղը միայն հիմա է սկսվում»։
