«Առաջին լրատվական»-ի ՍԻՐԱՆԿՅՈՒՆ ծրագրի հյուրն է Հայաստանի ազգային պատկերասրահի տնօրեն Փարավոն Միրզոյանը
– Պարոն Միրզոյան, Դուք այն կարծիքի՞ն եք, որ պատկերասրահը մահացած նկարիչների տեղ է: Ինչո՞վ կհիմնավորեք:
– Խնդրում եմ, այդ բառը չօգտագործել: Հարցը դրանում չէ, սա մշակութային պատմություն է կերպարվեստի ֆոնդերը ուսումնասիրելու համար, սա արվեստի գանձարան է, և Ազգային պատկերասրահի հիմնական գործունեությունն այն է, որ այն պահպանի, ուսումնասիրի և ներկայացնի ժողովրդին: Ճիշտ արվեստը և արվեստագետը գնահատվում են, երբ անցնում է ժամանակը: Այս տարի իմ առաջարկությամբ պետք է բացենք ցուցահանդես անկախության քսանամյակին նվիրված, որտեղ պետք է միայն այդ ժամանակահատվածում ստեղծված ստեղծագործությունները լինեն ցուցադրված: Այդ բոլոր աշխատանքները նվիրվելու են Ազգային պատկերասրահին, որոնք ընտրելու է Ազգային պատկերասրահի հանձնաժողովը:
– Ինչպե՞ս վստահ լինենք, որ հանձնաժողովն իսկապես արդար որոշում կկայացնի:
– Սա ցավալի թեմա է, մենք պետք է այդքան հիվանդագին չընդունենք: Բոլոր հանձնաժողովները միշտ քննադատվում են, այստեղ պետք է հավատալ և համոզված լինել, որ այդ հանձնաժողովի անդամները կլինեն արդար: Ոչ միշտ է լինում ճիշտ ընտրություն:
– Պարոն Միրզոյան, ի՞նչ է անում Ազգային պատկերասրահը կերպարվեստի արդիականացման, դրսում արդիական լինելու համար:
– Ամենամեծ աշխատանքն այն է, որ կառավարության որոշումով, վարչապետի հանձնարարականով ստեղծվում է նոր կայք, որը պետք է մոտ ժամանակներս բացվի: Մինչ այդ մենք Ազգային պատկերասրահի բոլոր հավաքածուները թվայանացրել էինք: Այսօր կարող ենք համակարգչով տեսնել` որ նկարը որտեղ է, անձնագրային բոլոր տվյալները ընդգրկված են համակարգչի մեջ: Այսինքն` մեծ աշխատանք է կատարվել, որ ֆոնդերը և ցուցադրությունը մեր աչքի առաջ լինեն:
– Դրսում ինչպե՞ս է ներկայացվում Ազգային պատկերասրահը:
– Կարևոր եմ համարում հայ կերպարվեստը ներկայացնել տարբեր երկրներում: Անկախության վերջին տարիների ընթացքում Հայաստանի ազգային պատկերասրահի հավաքածուն ցուցադրվել է քսանից ավել երկրներում` Չինաստան, Իտալիա, Ավստրալիա, Բուլղարիա և այլ երկրներ: Օրինակ` վերջերս Հոլանդիայում ցուցադրվեցին Ազգային պատկերասրահից տասից ավելի հեղինակների աշխատանքներ:
– Քսան տարվա մեջ քսան ցուցահանդեսը արդյո՞ք քիչ չէ:
– Մի քիչ շատ է, որովհետև ցուցահանդեսներ ասելով մենք պատկերացնում ենք այսօրվա մեր քաղաքի պատկերասրահները, օր կա` հինգ-վեց ցուցահանդես է բացվում: Սա վերածվում է շոուի, իսկ մշակույթը ճիշտ պետք է հասկանալ, ամեն ցուցահանդես պետք է ունենա իր ասելիքը:
– Հոլանդիայում ո՞րն էր մեր ասելիքը:
– Որ մեր ժողովրդին ճանաչեն: Երեք տարի առաջ Ֆրանսիայում Հայաստանի տարին անցկացրինք, որը շատ կարևոր էր: Անցյալ տարի մենք Պուշկինյան թանգարանում առաջին անգամ ցուցադրեցինք ռուս և հայ նկարիչների ստեղծագործությունների ցուցահանդես:
– Դրսում փորձում ենք գնալ, ներկայանալ, իսկ ի՞նչ ենք բերում մենք ներսում ցուցադրելու:
– Ես` որպես Ազգային պատկերասրահի տնօրեն, ամենակարևորը համարում եմ, որ մենք կարողանանք մեր արվեստագետներին դրսում ցուցադրել, թեկուզ ոչ պակաս կարևոր եմ համարում դրսից բերվածը: Մենք այս տարիների ընթացքում Իտալիայի Սուրբ Ղազար կղզու ամբողջ հավաքածուն ենք ցուցադրել, Գերմանիայից ենք բերել, այսինքն` դեսպանատների հետ համատեղ աշխատում ենք: Մոտ ժամանակներս կբացվի նաև սյուրռեալիստների ցուցահանդեսը:
– Մոտ երեք ամիս առաջ Ազգային պատկերասրահում կադրային փոփոխություններ տեղի ունեցան, հայ գեղանկարի բաժնի վարիչ ընտրեցիք արվեստաբան Լիլիթ Սարգսյանին: Ակտուալ արվեստի ներկայացուցիչները նրա հետ հույսեր էին կապում: Տեղեկություններ ունեմ, որ նա արդեն չի աշխատում, ինչո՞ւ:
– Պատկերասրահում պետք է լինի սերնդափոխություն: Այս տարիների ընթացքում 20-30 աշխատողներ փոխվել են, և այսօր էլ մտածում եմ` պետք է այնպիսի մարդիկ աշխատեն, որ պրոֆեսիոնալ են: Լիլիթը իսկապես շատ շնորհալի արվեստաբան է, բայց երևի սկզբնական շրջանում նրան ոչ թե միանգամից բաժնի վարիչ պետք է առաջարկեինք, շտապեցիք, նա մի քանի տարի պետք է աշխատեր բաժնում որպես գիտաշխատող, որպեսզի ծանոթանար պատկերասրահի ֆոնդերին: Երեք ամիս ժամկետ էինք տվել և այդ ընթացքում երևաց, որ Լիլիթը այնքան էլ չի տիրապետում Ազգային պատկերասրահի ֆոնդերին, և ես իրեն առաջարկեցի, որ առայժմ աշխատի որպես գիտաշխատող, հետագայում տեսնենք` ինչ արդյունք կլինի, ինձ պետք է գիտակ և պրոֆեսիոնալ մեկը, ով կկարողանա այդ բաժինը ղեկավարել:
– Ինչ-որ առումով Ձե՞ր մեղքի բաժինն է, որ այսօր Լիլիթ Սարգսյանը չի աշխատում:
– Շտապեցինք, բայց մեկ է, էլի չեմ գտնում, որ դա մեղավորություն էր, որովհետև մենք տալիս ենք երեք ամիս ժամանակ:
– Փաստորեն, երիտասարդ կադրերի հետ աշխատանքը դեռ չի՞ ստացվում:
– Ստացվում է, այդպես չէ: Իմ կարծիքով, Լիլիթը շտապեց, նա պետք է համաձայն հրամանի` մեկ-երկու տարի աշխատեր որպես գիտաշխատող, թանգարանին պետք է հասկանալ, ծանոթանալ, թանգարանագետ լինել:
– Աշխարհում ակտիվորեն զարգանում է համադրողական պրակտիկան: Կուրատորների կարիք զգացվո՞ւմ է:
– Եթե անկեղծ ասեմ, այսօր բոլոր գործերում պրոֆեսիոնալ կադրերի պակաս կա: Դա ոչ միայն թանգարանագիտության, առհասարակ մինչև անգամ շինարարի պահանջ կա մեր հանրապետությունում:
– Տեսեք, պրոֆեսիոնալ կուրատորներ ունենք, այս տարվա Վենետիկի բիենալեում հենց նրանց են ընդգրկել:
– Ո՞ւմ նկատի ունեք:
– Նազարեթ Կարոյան, Ռուբեն Արևշատյան, Վարդան Ազատյան…
– Նազարեթ Կարոյանի հետ մենք հաճույքով համագործակցել ենք, մենք պատրաստ ենք, բայց մի մոռացեք, գոյություն ունի Ազգային պատկերասրահ, ժամանակակից արվեստի ցուցադրման համար գոյություն ունի Ժամանակակից արվեստի թանգարան, ՆՓԱԿ , ամեն ինչ երկրում պետք է կանոնավորված լինի: Ամեն մարդ իր գործով պետք է զբաղվի, իրենք իրենց գործն անում են, շատ լավ է:
– Այսինքն` Ազգային պատկերասրահում ակտուալ արվեստի բաժին այդպես էլ չի՞ բացվի:
– Մենք ունենք Ժամանակակից արվեստի թանգարան, որը պետք է զբաղվի այդ հարցով: Երբ պահը հասունանա և Ազգային պատկերասրահը ունենա իր առանձին մեծ շենքը, ինչու չէ, կարող է ժամանակին ընտրվի այնտեղից համապատասխան ստեղծագործություններ:
– Սա Ձե՞ր կողմից ընտրված չափանիշներն են:
– Աշխարհում ընդունված է, մեր ժողովուրդը մի քիչ լավ չգիտի: Մեզ մոտ հիվանդություն է` բոլորն ուզում են Ազգային պատկերասրահում ցուցադրվել: Մի ժամանակ կար, երբ Նկարիչների միության սրահները վերանորոգման մեջ էին, մենք կազմակերպեցինք մեր ժամանակակիցներից տասը ցուցահանդես: Դուք այստեղ պրոբլեմ մի սարքեք, ոչ ոք նրանց չի նեղացնում, ամեն մեկն իր տեղն ունի, ոչ մեկը ոչ մեկի տեղը չի զբաղեցնում:
– Դուք անտարբե՞ր վերաբերմունք ունեք ակտուալ արվեստի նկատմամբ:
– Ո՛չ, միանշանակ գտնում եմ, որ սխալ եք, որովհետև ես ընդունում եմ բոլոր տեսակի ձևերը, բայց ամեն ինչն իր տեղում, թող ոչ մեկը չշտապի, ժամանակն ամեն ինչ իր տեղը կդնի:
– Որպես նկարիչ, ո՞րն է արվեստում Ձեր ասելիքը: Հիմա ասում են` ավելի շատ տեքստերի, մտքերի ժամանակ է:
– Բանը նրանում է, որ ամեն մարդու Աստված տվել է այնքան, ինչքան տվել է: Իմ ցանկությունն է մարդկանց բարություն, սեր, այնպիսի ստեղծագործություն ստեղծել, որ մարդուն ապրեցնի, սեր տա, իմ նկարչության մեջ դա է ընդգրկված:
– Կարելի՞ է ասել, որ դրա պակասը երկրում կա, դրա համար եք դա անում:
– Երկրագնդի վրա դրա պակասը միշտ կա: Երկրագունդը ստեղծվել է մարդու համար որպես դրախտ, մարդն է նրան սարքել ժամանակավոր կացարան: Ինձ համար զարմանալի է` ինչ է կատարվում այսօր արաբական երկրներում: Այդ պատերազմները, հեղափոխություններն անընդունելի են: Իմ կարծիքով, այն, ինչ ստեղծվել է մարդու կողմից, դրախտավայր է, մարդը պետք է վայելի:
– Իսկ մշակութային հեղափոխությա՞նն էլ եք դեմ:
– Այո՛, արևմտյան այդ մշակութային հեղափոխությունները, հավատացեք, քաղաքականացված էին:
– Համաձա՞յն չեք, որ չի կարելի շարունակ խոսել արվեստից և հիմքում չունենալ քաղաքականություն:
– Պետք է երկու տեսակետով նայենք. եթե ես ապրում եմ մի երկրում, և դա իմ երկիրն է, պետք է ե՛ւ քաղաքականությունը, ե՛ւ մտածելակերպը հարգել, որովհետև արվեստագետը ժամանակի զավակն է: Բայց Աստված տվել է «ֆենոմեն» հասկացողությունը, որը ժամանակից դուրս է: Ժամանակն է որոշում` ով էր մեծ, ով է ինչ անում: Արվեստագետին չպետք է ասել` ինչ նկարի, ազատության հետ մեկտեղ մենք պետություն ենք, ես առանձնապես չեմ տեսնում այն արվեստի զարգացումը, պետությունը պետք է իմանա` ինչ արվեստ, ինչ երաժշտություն պետք է լինի: Այսօր խառնաշփոթություն է թե՛ նկարչության, թե՛ երաժշտության, թե ճարտարապետության և թե՛ քաղաքականության մեջ: Իմ կարծիքով, պետք է մեկ կուսակցություն լինի մեր երկրում:
– Առաջին անգամ պետությունը Վենետիկի բիենալեի իրականացումը վերցրեց իր վրա:
– Վենետիկի, Գյումրիի բիենալեները զբաղմունքներ են, շոուներ, այդքան լուրջ մի՛ ընդունեք: Թող լինի, ես դրան էլ եմ կողմնակից, բայց մենք արդեն լուրջ հարցեր պետք է քննարկենք որպես ազգ, իսկ մենք այսօր կորցնում ենք մեր ազգային կերպարը, մշակույթը և նմանվում ենք օտարին, իսկ ո՞ւր է հայ գեղանկարչությունը, հայ կերպարվեստը: Մենք մեր ազգային արմատներից չպետք է հեռանանք, եթե չկա ազգայինը, չկա համաշխարհայինը:
– Պարոն Միրզոյան, Քարերի սիմֆոնիայի մասին խոսակցությունները` առ այն, որ Դուք Ձեր ամառանոցը կառուցել եք այդ քարերով, չեն դադարում:
– Միանշանակ, հարյուր անգամ ասել եմ` դա ոչ մի կապ չունի սիմֆոնիայի քարերի հետ:
