Հունվարի 26-ին Իրանում անցկացվեցին Խորհրդարանի և Փորձագետների խորհրդի ընտրություններ: Թեպետ վերջինս բարեհաճ է տրամադրված նախագահ Ռուհանիի հանդեպ, և ուլտրածայրահեղականների թիվը այնտեղ նվազել է, այնուամենայնիվ նախկինի պես այնտեղ գերակա դեր ունեն պահպանողականները: Այդ պատճառով էլ սահմանադրության մեջ գերագույն ղեկավարի լիազորությունների կրճատման վերաբերյալ փոփոխությունները դեռ շարունակում են մնալ հեռանկարարային:
Ֆրանսիական Atlantico էլեկտրոնային հանդեսը այս թեմայի շուրջ զրուցել է պատմաբան, պետական ռազմավարության մասնագետ, Ռազմավարական վերլուծության ֆրանսիական ինստիտուտի հիմնադիր-նախագահ Ֆրանսուա Ժերեի հետ:
– Ինչո՞ւ է Փորձագետների խորհուրդը Իրանի ընտրություններում մեծ դեր խաղում: Ի՞նչ հիմնական եզրակացություններ կարելի է անել:
– Ընտրողների մասնակցությունը անցած ընտրությունների համեմատ զգալիորեն բարձր էր՝ 60%: Այս անգամ բարեփոխիչները և չափավորականները կոչ արեցին մարդկանց քվեարկել նախագահ Ռուհանիի ձևավորած վստահության մթնոլորտում: Արդյունքում երկկողմ հաղթանակ գրանցվեց. պահպանողականները զրկվեցին խորհրդարանում մեծամասնությունից, Փորձագետների խորհդում իրենց դիրքերն ամրապնդեցին չափավորական գործիչները:
Նախկին նախագահ Ռաֆսանջանին նկատելիորեն բարձր արդյունքների է հասել և այժմ Խամենեիի հաջորդի ընտրության գործում գլխավոր դեր կունենա, նույնիսկ հնարավոր է, որ ինքը դառնա Խամենեիին հաջորդողը՝ չնայած իր առաջացած տարիքին:
– Կարելի՞ է տեսանելի ապագայում սահմանադրության մեջ Իրանի գերագույն ղեկավարի լիազորությունների սահմանափակման վերաբերյալ փոփոխություններ ակնկալել:
– Գերագույն առաջնորդը մեծ իշխանություն ունի թեոկրատական այդ համակարգում: Երկրում լուրեր են պտտվում Խամենեիի հեռանալու մասին՝ կապված առողջության հետ, սակայն դա ակնհայտորեն Իրանի կրոնական քաղաքականության սրտով չէ: Լուրեր կան նաև սահմանադրության մեջ մեկ մարդու զբաղեցրած պաշտոնի փոխարեն կոլեգիայի ձևավորման ուղղությամբ հնարավոր փոփոխությունների մասին: Սակայն իրավիճակը դեռ չի հասունացել նման ծայրահեղ փոփոխության համար: Դրան պետք է հաջորդի Փորձագետների խորհրդի 88 անդամների նախապատրաստական քննարկումը:
– Որտե՞ղ է, Ձեր կարծիքով, առաջանում ճեղքվածքը՝ բարեփոխիչների և պահպանողականների՞ միջև, թե՞ թեոկրատական իշխանության և հասարակության միջև, որը փոփոխություններ է ուզում և ժամանակակից մոտեցումներ:
– Իրանում, ինչպես ողջ մահմեդական աշխարհում, քաղաքականությունը ամուր կապերով կապված է կրոնի հետ: Թեպետ գնալով կրոնական ազդեցությունը կրճատվում է, սակայն դեռևս վաղ է խոսել աշխարհիկ հասարակության մասին: Բնակչության ինչպես աշխարհիկ, այնպես էլ կրոնական շերտերում ճեղքվածքը հիմնականում առաջացել է պահպանողականների և բարեփոխիչների միջև: Բացի դրանից, կան նաև ուլտրապահպանողականներ, որոնց հակադրվում են չափավորականները և զգույշ բարեփոխիչները, որոնք չեն ձգտում շատ հեռու գնալ:
– Ինչպե՞ս կփոխվեն ԱՄՆ-ի և Իրանի հարաբերությունները ընտրություններից հետո: Արդյո՞ք դրանք բարելավվում են:
– Երկու կողմից էլ պահպանվում է ամուր անվստահությունը: Անցյալից չես փախչի: Մերձավոր Արևելքում ԱՄՆ-ն հանդես է գալիս Իրանին բոլորովին հակադիր դիրքից: Վաշինգտոնը դեռ մեղադրում է Թեհրանին «Հըզբոլլահին» աջակցելու մեջ: Իսրայելի հարցով երկու երկրների քաղաքականությունները նույնպես արմատապես տարբերվում են: Չնայած 2015թ. հուլիսի 14-ին միջուկային ծրագրի շուրջ կայացած համաձայնությունից հետո Իրանի արտգործնախարար Զարիֆի բաց դիրքորոշմանը՝ դիվանագիտական մերձեցման հնարավորությունները շատ քիչ են, հատկապես Սիրիայի և Եմենի հարցով երկխոսությունների տեքով: Դեսպանատան բացման վերաբերյալ նույնպես չի կարող խոսք լինել, քանի դեռ գերագույն ղեկավարը խոսում է այն մասին, որ անթույլատրելի է իրենց արժեքներին հակառակ գաղափարների մուտքը Իրան: Առևտրային ներկայացուցչությունը կարող էր առաջին քայլը լինել ամերիկյան այն ընկերությունների համար, որոնք հետաքրքրվածություն են դրսևորում իրանական շուկայի հանդեպ: Չի կարելի մոռանալ նաև ԱՄՆ Կոնգրեսի մասին, որը պատրաստ է առաջին իսկ հնարավորության դեպքում վերականգնել նախագահ Օբամայի կողմից չեղարկված պատժամիջոցները:
Պատրաստեց՝ Նելլի Հայրապետյանը
