«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է «Հանրապետություն» կուսակցության քաղխորհրդի նախագահ Արամ Սարգսյանը
– Իշխանություններն իրականացրին Հայ ազգային կոնգրեսի երեք պահանջներից երկուսը: Իսկ երրորդ պահանջի` քաղբանտարկյալների ազատ արձակման վերաբերյալ Սերժ Սարգսյանը հայտարարել է` «պատրաստ ենք լիցքաթափման քայլեր կատարելու, և ես արդեն հանձնարարել եմ արդարադատության նախարարին տալ առաջարկություններ»: Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք Սերժ Սարգսյանի այս խոսքերը:
– Իշխանությունը կարծում է և ճիշտ է կարծում, որ Կոնգրեսի 15 պահանջներից առանձնացված 3 պահանջները մեկ ամբողջություն են, և դրանցից որևէ մեկի չկատարումը ողջ պահանջների չկատարում է: Եվ հիմա նա անուղղակի ակնարկ է անում, որ այդ ուղղությամբ նույնպես քայլեր կարող է կատարել: Հայ ազգային կոնգրեսը հստակ նշել է, որ քաղաքական կամքի դեպքում երրորդ պահանջի կատարումը` քաղբանտարկյալների ազատ արձակումը մեկ ժամվա խնդիր է: Ուստի այդ ակնարկը համարում եմ անտեղի ու շինծու:
– Սերժ Սարգսյանն ակնարկում է, որ քաղբանտարկյալներն ազատ կարձակվեն մայիսին` կապված Հանրապետության և սեպտեմբերին` Անկախության 20-ամյակի հետ: Ձեր կարծիքով, քաղբանտարկյալներին իշխանություններն ազատ կարձակե՞ն այս օրերին` հանրահավաքից առաջ, թե՞ մայիս կամ սեպտեմբեր ամիսներին:
– Այն, ինչի մասին խոսում ենք` հետևանք է քաղաքական գործընթացի: Իսկ այդ գործընթացի անունն է ընտրություններ: Այսօր Կոնգրեսի ներկայացրած երեք պահանջներն ուղղված են այդ գործընթացների հետևանքների վերացմանը: 2008թ. նախագահական ընտրությունների կեղծման հետևանքով հասարակությունը բաժանեցին երկու մասի: Ուստի այսօր առաջին հերթին այդ խնդիրներն է պետք լուծել, որպեսզի կարողանաս ՀՀ Անկախության 20-ամյակ նշել ու նշել համախմբման մեջ: Սովորաբար, ընտրությունները երկրում լուծում են երեք հիմնական խնդիր` մարդը տեսնում է, որ քվեն տեղ հասավ: Երկրորդ` թեկնածուներն ընդունում են, որ իրենք հաղթեցին կամ պարտվեցին արդար մրցակցության պայմաններում: Եվ երրորդ, որը ևս շատ կարևոր է, միջազգային հանրությունը տեսնում է, որ երկրում գործում են ժողովրդավարական սկզբունքները: Հիմա այս երեք սկզբունքները նայենք Հայաստանի իրականության մեջ: Պատկերը բոլորովին հակառակն է: Հասարակությունը համոզված է, որ իր քվեից ոչինչ կախված չի, մրցակից թեկնածուներն ու նրանց թիմերը չեն ընդունում ընտրությունների արդյունքները և երեք տարի անց էլ հարյուր հազարանոց հանրահավաքներ են կազմակերպում, ու երրորդ` միջազգային հանրությունն իր ցանկացած զեկույցում խոսում է նշանակալից խախտումների արդյունքում ձևավորված իշխանության մասին: Այս երեք սկզբունքների խախտման պարագայում հանդուրժողականության, ընդհանուր պետության շահերից ելնելու, համախմբվածության կոչերը զուտ խոսքեր են, ուրիշ ոչինչ: Դրա համար էլ առաջին հերթին Հայաստանում պետք է անցկացնել արդար և թափանցիկ ընտրություններ, որից հետո միայն հնարավոր կլինի խոսել հանդուրժողականության մասին: Իսկ քաղբանտարկյալների գոյությունը, Ազատության հրապարակի փակ լինելը, մարտի 1-ի զոհերի էջը փակ համարելը կամ այդ էջը իշխանության կողմից նորից բացելը 2008թ. նախագահական ընտրությունների ժամանակ ժողովրդի քվեն արհարմարհելու արդյունքում դժգոհություն բարձրացրած բողոքի ակցիաները կանգնեցնելու հետևանքն էր: Այսօր այդ ընտրություններից երեք տարի անց մենք այդ հետևանքների վերացման համար երեք հիմնական կետն ենք նշում ու պահանջում, որ իշխանությունները կատարեն: Նրանք կատարել են երկուսը և եթե երրորդի մասին ասում են, որ թող մնա` մայիսի վերջին կամ սեպտեմբերին, արդեն լուրջ չի:
– Իշխանությունների քայլերն ինչպե՞ս կանդրադառնան Կոնգրեսի հետագա գործողությունների, մարտավարության վրա: Լևոն Տեր-Պետրոսյանն ասել էր, որ ապրիլի 28-ը կդառնա կա՛մ երկխոսության սկզբնավորման, կա՛մ ջրբաժանի օր: Երկու պահանջը կատարվել է, երրորդի խոստում է տրված: Ձեր կարծիքով, երկխոսությա՞ն սկիզբ կլինի, թե՞ ջրբաժան:
– Միանշանակ շատ կարևոր է վաղվա այսօրվա.- Ա.Գ. հանրահավաքը: Հանրահավաքին հասարակության մասնակցությունն է, որ իշխանությանը ցույց է տալու` ջրբաժան է, թե երկխոսություն: Հասարակությունն է որոշում` Կոնգրեսի ղեկավարը կամ շտաբի անդամները գնա՞ն իշխանությունների հետ երկխոսելու, թե՞ ոչ` թեկուզ պայմանները կատարելուց հետո: Եթե հասարակությունը չընդունի այդ երկխոսությունը, ապա դրան գնացող ընդդիմությունը պարզապես կոչնչանա: Այնպես որ, ապրիլի 28-ի հանրահավաքը տալու է շատ-շատ հարցերի պատասխանները: Այս հանրահավաքը, իմ կարծիքով, պետք է պատասխանի Հայաստանի երրորդ Հանրապետության վերջին ժամանակաշրջանի ամենակարևոր հարցերին: Առաջին անգամ է, որ իշխանությունն ուղղակի չի հակադրվում ընդդիմությանը: Մինչ այդ, եթե ընդդիմությունն ասում էր` «իշխանություն, ջուր խմել է պետք», նրանք ասում էին` «քո ինադու չենք խմելու», եթե ընդդիմությունն ասում էր` «օդ շնչել է պետք», իրենք ասում էին` «քեզ հակառակ, չպետք է շնչենք»: Իսկ հիմա իշխանությունն ասում է. «Այն, ինչի մասին ասում եք, դրա կարիքը կա»: Վաղվա հանրահավաքն անցկացվելու է նման իրավիճակում: Բարեբախտաբար, ես տեսնում եմ միտումներ, որ այսօրվա գործող իշխանությունը նախորդ իշխանությունների չարության, վրեժխնդրության, հակադրության ճանապարհով չի շարժվում: Եվ ուզում եմ զգալ քաղաքացիներն ինչպես են գնահատում այս գործողությունները, այդ տարբերությունները: Այդ տարբերությունների գնահատականն է, որ տալու է մեր գործողությունների հետագա ձևն ու որակը` վստահում է, հավատում է, տեսնում է այս քայլերը Հայաստանը տանում են ժողովրդավարության, իրական կայացած իշխանության և կայացած ընդդիմության, թե ոչ: Թե այդ ամենի մեջ տեսնում է պատրվակ, որ իշխանություններն ուզում են ձգել բաղձալի ժամանակը` մինչև իրենց ժամկետի ավարտը:
– Երեք տարի շարունակ իշխանությունները մերժել են ընդդիմության բոլոր առաջարկները, այսօր, սակայն, իշխանությունը կտրուկ ռևերանսներ է անում ընդդիմությանը: Ինչո՞վ է սա պայմանավորված, ինչո՞ւ երեք տարի առաջ չէին գնում այդ քայլերին:
– Այն, որ ընտրություններից երեք տարի հետո ընդդիմության հանրահավաքներին նման տպավորիչ բազմություն է հավաքվում, չի կարող մարդուն մտածելու տեղիք չտալ: Վերջիվերջո, ցանկացած իշխանավարող ուզում է իշխանության մեջ ընկալված լինել, ուզում է, որ իր արածն ընդունեն որպես հայրենանվեր գործ, և դա շատ բնական է: Նաև այն հանգամանքը, որ նախորդից ինչ-որ բանով տարբերվել է պետք, և նույնիսկ քաղաքական տեխնոլոգիաների առումով կարելի է նման բաներ փորձարկել, իշխանություններին ստիպեց գնալու այս քայլին: Որովհետև հակառակ դեպքում կարող էին այս ամենն անել երեք տարի առաջ: Իսկ այս երեք տարիների ընթացքում մեզանից հիմնականում կախված է եղել ապահովել ժողովրդի մասնակցությունը: Հիմա իշխանությունները ոնց կգնահատեն` կասեն, թե իրենց նժդեհական ծրագրերում էր գրած, որ պարտավոր են դա անել, թե դա իրենց բարի կամքն է, միևնույն է: Մենք դրել ենք պահանջներ, և իրենք անում են դրանք: Իրենք ինչպես ուզում են թող գնահատեն, միայն թե անեն այդ քայլերը: Դա մեր ձեռքբերումն է: Մեր ասելով` նկատի ունեմ ողջ հայությանը: Ու լավ կլիներ, որ իշխանություններն էլ իրենց ցանկությունների մեջ ազնիվ լինեին, ու դա նաև իրենց ձեռքբերումը դառնար: Որովհետև Հայաստանը բոլորինս է, որովհետև եթե մեր երկրին վտանգ սպառնա, միայն իմ ընտանիքին չի սպառնալու: Պատերազմի համար այնքան փոքր է այս երկիրը, որ սահման պաշտպանելով պաշտպանում ենք բոլորիս տները` անկախ նրանից տունն Արարատում է` սահմանի վրա, Երևանում, թե Գյումրիում: Լավ կլիներ, իշխանությունները հասկանային այս ամենը և իրենց մոտեցումներում անկեղծ լինեին: Իսկ եթե իշխանությունները մտածում են, որ կարող են ժամանակ շահել… անկեղծ չլինելով, այո, հնարավոր է ժամանակ շահել: Բայց դա հազարապատիկ ավելի ծանր հետևանք է ունենալու, որովհետև հասարակությունը շատ արագ կողմնորոշվում է, տեսնում է իմիտացիան: Դրա ժամանակը 40 օր է, և 40 օրվա մեջ ժողովուրդը տեսնելու է ու պատասխանը տալու է:
– Լևոն Տեր-Պետրոսյանը դեռ մարտի 1-ի հանրահավաքի ժամանակ ժողովրդի քվեարկությանը դրեց 15 կետից բաղկացած պահանջները, վերջին կետով ժողովուրդն արտոնում էր Կոնգրեսին` գնալ իշխանությունների հետ երկխոսության, օրակարգում ունենալով արտահերթ նախագահական և խորհրդարանական ընտրությունների հարցը: Ձեր կարծիքով, երկխոսությունն այդ օրակարգով լինելո՞ւ է, թե՞ ոչ, և արդյո՞ք հասնելու ենք համապետական արտահերթ ընտրությունների:
– Ժողովրդական ասացվածք կա` «հաղթելն ավելի հեշտ է, քան չպարտվելը»: Ժողովուրդն այդ իմաստությունն իր մտքում ունենալով` գերադասում է գնալ հաղթանակի, գնալ կարճ ու կտրուկ ճանապարհով: Բայց եթե գործ ունես քո հայրենիքի հետ, ու խնդիրը քո հայրենիքում հաղթելն է, այստեղ կարճ ճանապարհը ճիշտ չէ, որովհետև պարտվողն էլ քո հայրենակիցն է: Ու այստեղ հիմնական, առանց ցնցումների, առանց աֆրիկյան մոտիվների, անարյուն իշխանափոխության միակ տարբերակը մնում է ձևավորել քաղաքական բևեռ, որը լուրջ ազդեցություն կունենա քաղաքական դաշտում, և որն իր ազդեցության շնորհիվ իշխանություններին կկարողանա պարտադրել` անել ինչ-ինչ քայլեր: Երբ պարտադրում ես անել այդ քայլերը, և իշխանություններն էլ սկսում են կատարել, ակամայից առաջ է գալիս երկիշխանության էլեմենտ: Եվ սա է միակ ճանապարհը` միապետությունից անցնելու ժողովրդավարության: Այլ ճանապարհ գոյություն չունի: Տա Աստված, որ իշխանությունները հասկանան սա և գնան այդ ճանապարհով: Մենք իրավիճակը խաղաղ ճանապարհով լուծելու այս ուղին ենք տեսնում և դա ենք առաջարկում: Մենք ուզում ենք գնալ այդ ճանապարհով և արտահերթ ընտրություններն այն միակ հնարավորությունն են, որի ժամանակ, եթե իշխանությունն օգտագործի իր հայտնի ռեսուրսները, շատ քիչ արդյունք կտա դա, և կմեծանա արդար ընտրությունների հնարավորությունը: Այդ ժամանակ իշխանությունն ինքն էլ կարող է մասնակցել այդ ընտրություններին ու եթե հաղթի, ես կշնորհավորեմ:
– Դուք եղել եք ՀՀ վարչապետ, շփվել եք Սերժ Սարգսյանի հետ: Ձեր կարծիքով, նա ունա՞կ է գնալու անարյուն, խաղաղ ճանապարհով իշխանափոխության:
– Դժբախտաբար, Հայաստանի քաղաքական կյանքում մարդը` որպես քաղաքական գործիչ, և մարդը` որպես անհատ, իր բարոյահոգեբանական կերպարով բացարձակ տարբեր է: Եվ շատ եմ ափսոսում, որ այդպես է: Ստիպված ես լինում Սերժ Սարգսյան քաղաքական գործչին այլ չափանիշներով գնահատել, Սերժ Սարգսյան մարդուն` այլ չափանիշներով: Ամեն դեպքում, իշխանության վերջին զարգացումները բերում են նրան, որ իշխանության գլխին կանգնած մարդը տարբերվում է նախորդից, տարբերվում է մարդկային գծերի առումով, եթե իհարկե, ինչ ինքն անում է, ժամանակը ցույց չտա, որ իմիտացիա է: Ես իսկապես ուզում եմ, որ այդ ասածները լինեն անկեղծ: Իսկ եթե հակառակն է, հասարակությունը շատ կարճ ժամանակում կպարզի դա:
– ՀՅԴ կողմից գնահատական է հնչում, որ Կոնգրեսն ու իշխանություններն այլևս նույնականացել են, որ գործարքի մեջ են իշխանությունների հետ:
– Հայաստանն իր չափերի մեջ փոքր երկիր է, բոլորը ճանաչում են բոլորին: Բոլորը հիշում են, թե ընտրությունների ժամանակ ովքեր էին նաև խախտումներ անում, ովքեր էին կոալիցիա ձևավորում, ովքեր էին Ռոբերտ Քոչարյանին սատարում, ովքեր էին հոկտեմբերի 27-ից հետո հայկական տանկերի վրա բենզինով լցված շշեր շպրտելու կոչեր անում: Այս ամենը հասարակությունը չի մոռանում, և այս առումով, բարեբախտաբար, նման տեսակետներ հայտնող մարդիկ փոքրամասնություն են: Իրենք էլ կարող են այդպես մտածել: Դա իրենց իրավունքն եմ համարում: Խնդիր ունեն գոնե իրենց փոքրամասնությունը պահելու, խնդիրներ ունեն ամեն ինչ չկորցնելու, իրենց տանը, իրենց հարազատներին ապացուցելու, որ իրենք ընդդիմադիր են: Իսկապես իրենք նման խնդիր ունեն` իրենց ընտանիքի անդամներին ապացուցելու, որ ընդդիմադիր են: Ու այդ պատճառով էլ կարող են նման բաներ ասել:
