Եվրոպայի և Մեքսիկայի գիտնականները նախատեսում են «սովորեցնել» մշակաբույսերին ինքնուրույն պայքարել փտախտի և այլ վնասատուների դեմ հատուկ ֆերոմոնների օգնությամբ, որոնք «առաջ կբերեն պաշտպանական ռեակցիա» զատիկների և այլ գիշատիչ միջատների օգնությամբ: Այս մասին հաղորդում է Trends in Plant Science պարբերականը: «Շատ վայրի բույսեր արձակում են հատուկ ֆերոմոններ այն պահին, երբ վնասատուները փորձում են ոչնչացնել տերևները: Այդ ֆերոմոնները գրավում են միջատների բնական թշնամիներին: Նույնիսկ մենք ենք զգում այդ հոտը, երբ մեր հարևանները մաքրում են իրենց սիզամարգը:
Բնական պաշտպանական այս հարմարանքը աստիճանաբար ճնշվել ու վերացել է սելեկցիայի արդյունքում, և այսօր մենք ցանկանում ենք այն վերականգնել՝ հաշվի առնելով, որ որևէ բացասական բաղադրիչ չունի մարդկանց համար»,- հայտարարել է Մեխիկոյում գործող Մեքսիկայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի գիտաշխատող Մարտին Հեյլը:
Վերջինս և այլ գենետիկներ ու բուսաբաններ Գերմանիայից ու Մեքսիկայից փորձում են ստեղծել այլընտրանք պեստիցիդներին, որոնք ապագայում մարդկանց համար թունավոր կլինեն և հորմոնալ փոփոխություններ կառաջացնեն իրենց աշխատանքի ընթացքում, և որոնք կորսվել են տնային ընտելացման ու սելեկցիայի պատճառով:
Ինչպես նկատում են գիտնականները, միայն վերջին 30 տարիների ընթացքում մարդկությունը կարողացավ հասկանալ, որ բույսերը օգտագործում են տարբեր ֆերոմոններ ֆլորայի մյուս ներկայացուցիչների և նույնիսկ միջատների հետ «շփվելու համար» ՝ «հրավիրելով» նրանց պայքարել վնասատուների դեմ և նույնիսկ պարգևատրելով վերջիններիս որոշ սննդարար նյութերով՝ նմանատիպ «ծառայությունների» հաջող իրականացման համար:
Հին ժամանակների սելեկցիոներները, ինչպես կարծում են Հեյլն ու նրա գործընկերները, չէին կարող իմանալ այդ մասին, ինչի պատճառով նմանատիպ պաշտպանական մեխանիզմները ինքնաբերաբար կարող էին անհետանալ ու կորսվել: Ավելին՝ նրանք կարող էին գիտակցաբար և նպատակադրված կերպով ազատվել նման գեներից և դրանց հետ կապված հատկություններից, որոնք ունեին բույսերը, քանի որ «քարե դարի միչուրինները» դժվար թե կարողանային տարբերել օգտակար միջատները վնասատու միջատներից և դրանց ավելի շատ բացասաբար էին վերաբերվում:
Առավել հուսալին բույսերի համանման պաշտպանական մեխանիզմներն ու հատկությունները վերադարձնելն ու վերջիններիս ԴՆԹ-ն վերակառուցելն է հիշյալ մեխանիզմների համապատասխան գեները վերստին ներդնելով ընդհանուր գենետիկական կոդի մեջ:
Գիտնականների այս խումբը բացատրում է, որ դա անելն այնքան էլ դյուրին գործ չէ, քանի որ նախ պետք է գտնել այդ գեները, հասկանալ, թե ինչ է պետք վերջիններիս աշխատանքի համար և անցնել մշակման բոլոր փուլերը՝ ըստ մթերքների գենետիկ մոդիֆիկացման օրենքների:
Հեյլի խումբը, սա նկատի ունենալով, խորհուրդ է տալիս անցնել ավելի պարզ ու կարճ ճանապարհով. նույն արդյունքին կարելի է հասնել այդ ֆերոմոնները սինթեզելով և տվյալ վայրի բույսերի մեջ փոշոտում իրականացնելով: Շատ ավելի պարզ, սակայն ծախսատար է գյուղատնտեսական նշանակություն ունեցող մշակաբույսերի կողքին աճեցնել իր վայրի ազգակցին, որոնք նույն վնասատուներին ու վերջիններիս թշնամիներին կհրապուրեն դեպի իրենց:
Նմանատիպ փորձերը ըստ գիտնականների, կնպաստեն էականորեն ավելացնել գոյություն ունեցող մշակաբույսերի բերքատվությունը և ավելի մեծ քանակությամբ բուսական ծագման սննդամթերք արտադրել Երկիր մոլորակի՝ շեշտակի աճող բնակչության համար:
