ԵՄ-ում հասկանում են, որ Հայաստանը և ընդհանրապես նախկին խորհրդային տարածքի երկրները Ռուսաստանից կախված են տարբեր թելերով, և այդ թելերի փունջը միանգամից հնարավոր չէ կտրել: Դրա համար նրանք փորձում են Ռուսաստանին կապող թելերը կտրել հատիկ առ հատիկ: Մեզ Ռուսաստանին կապող թելերից ամենակարևորը էներգետիկան է. Հայաստանի էներգետիկ անվտանգությունը կախված է Ռուսաստանից, քանի որ Հայաստան ներմուծվող գազը և նավթամթերքը ռուսական են:
Հայաստանի էներգետիկ անկախությունը մեծացնելու համար Եվրամիությունը որոշել է օգնել Հայաստանին ավելի քիչ էներգիա սպառել, և դա անել էներգախնայող տեխնոլոգիաների ներդրման շնորհիվ: 2009թ. Արևելյան գործընկերության շրջանակներում մեկնարկել է E5P ծրագիրը, որը կոչված է նպաստելու գործընկերության անդամ երկրների էներգաարդյունավետության բարձրացմանը, քանի որ նախկին ԽՍՀՄ երկրներում էներգետիկայի սպառումը 2,5-3 անգամ ավելի բարձր է ԵՄ ցուցանիշներից:
E5P ծրագրից օգտվելու հնարավորություն ստացած Հայաստանի համար դոնոր երկրները՝ ԵՄ անդամները և ԱՄՆ-ը, խոստացել են հավաքել 19 միլիոն եվրո, ևս 1 միլիոն հատկացնելու է Հայաստանի կառավարությունը՝ որպես ծրագրում իր մասնակցության համաֆինանսավորում:
Արևելյան գործընկերության անդամ երկրները, բացառությամբ Ադրբեջանի, իրենց էներգետիկ խնդիրները լուծելու համար պարտադրված են գազ և նավթամթերք ներմուծել Ռուսաստանից: Որքան այս երկրները ոչէներգաարդյունավետ են, այնքան այդ ներկրումների ծավալն ավելի մեծ է, և մեծ է կախվածությունը Ռուսաստանից: ԵՄ-ն փորձում է օգնել Արևելյան գործընկերության անդամ երկրներին՝ իրենց տնտեսությունը, ենթակառուցվածքները դարձնել ավելի էներգաարդյունավետ:
ԵՄ պաշտոնյաները էներգաարդյունավետությունը փոխաբերական իմաստով անվանում են վառելիքի նոր տեսակ, իսկ Հայաստանի էներգետիկայի փոխնախարար Հայկ Հարությունյանն ասում է, որ էներգաարդյունավետությունը հինգ անգամ ավելի էժան է, քան էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը: Սա նշանակում է, որ 1 կվտ.ժ հոսանք արտադրելն հինգ անգամ ավելի թանկ է, քան այդքան հոսանք խնայելը:
Ինչպես է ուզում E5P ծրագիրը ծախսել հավաքվելիք 20 միլիոն դոլարը, որից այս պահին առկա է 5 մլն եվրոյից մի փոքր ավելին: Առաջին ծրագիրը Երևանի լուսավորության համակարգն է և այդ համակարգը ավելի էներգախնայող լամպերով կահավորելը: Կան ծրագրեր համայնքներում կենտրոնացված ջեռուցման համակարգերի ներդրման ուղղությամբ, Երևանի քաղաքային տրանսպորտը տրոլեյբուսներով համալրելու ուղղությամբ: Եվրոպացի չինովնիկները խիստ զարմացած են, որ Երևանում տրոլեյբուսները երթևեկում են դատարկ, այն դեպքում, երբ երթուղային տաքսիները գերծանրաբեռնված են: Նրանց զարմանալու պատճառն այն է, որ այդ պաշտոնյաները երբևէ իրենց նեղություն չեն տվել նստել տրոլեյբուս և չեն փորձել մի կետից մեկ այլ կետ հասնել տրոլեյբուսով, որը ժամանակի և նյարդերի անիմաստ վատնում է՝ նկատի ունենալով, թե երթուղու ընթացքում քանի անգամ է վթարվում տրոլեյբուսը:
Հայաստանի Էներգետիկայի փոխնախարար Հայկ Հարությունյանը ևս ընդունում է, որ Հայաստանում էներգետիկ արդյունավետությունը ցածր է, և դրա բարձրացման շնորհիվ հնարավոր է խնայել այնքան էլեկտրաէներգիա, որքան արտադրում են Հայաստանի բոլոր փոքր ՀԷԿ-երը միասին: Բայց Հայկ Հարությունյանը մեկ այլ կարևոր տեղեկություն է հրապարակում, որը թեև կապ չունի էներգաարդյունավետության հետ, բայց առնչվում է էներգետիկայի այլընտրանքային աղբյուրների ներդրմանը: Ըստ փոխնախարարի՝ վերջերս Դուբայում տեղի է ունեցել արևային էլեկտրակայանի շնորհանդես, որի արտադրած էլեկտրաէներգիայի գինը եղել է 5,9 ցենտ 1 կվտ.ժ էլեկտրաէներգիայի համար: Սա չափազանց կարևոր արդյունք է, քանի որ մինչև վերջերս երբ խոսք էր լինում արևային էլեկտրակայանների մասին, հայտարարվում էր, որ դրանց արտադրած էլեկտրաէներգիայի ինքնարժեքը մրցունակ չէ շուկայում: Հիմա ստացվում է, որ արևային էլեկտրակայանի արտադրած էլեկտրաէներգիան կարող է կրկնակի էժան լինել Հրազդանի ՋԷԿ-ի արտադրած էլեկտրաէներգիայից, որը ՀԷՑ-ը գնում է 60 դրամով՝ 12 ցենտից մի քիչ էլ բարձր գնով:
Հարությունյաննը ասում է, որ մյուս տարի 28 միլիոն դոլարի վարկային միջոցներ են ներդրվելու Հայաստանում արևային էլեկտրակայանների կառուցման և շահագործման համար, և այդ գումարները տրվելու են բավական ցածր տոկոսադրույքներով ու բավական երկար ժամկետով: Առաջին նման էլեկտրակայանը կարող է գործել արդեն 2016 թ. վերջին:
Հայաստանին Ռուսաստանի հետ կապող էներգետիկ ճյուղը կարող է կտրվել, և դա կարող է տեղի ունենալ ավելի շուտ, քան կարելի է նույնիսկ պատկերացնել: Աշխարհը ավելի համարձակորեն է հրաժարվում հանածո վառելիքի օգտագործումից, և հանածո վառելիքի պաշարներից զուրկ Հայաստանը պետք է առաջամարտիկ լինի նման տեխնոլոգիաների մասսայական ներդրման գործում:
