«Առաջին լրատվականի» ՍԻՐԱՆԿՅՈՒՆ ծրագրի հյուրն է երգիչ-երգահան Դավիթ Ամալյանը
– Դավիթ, վերջին շրջանում շատ եք անդրադառնում երկրում ոչ ճիշտ մշակութային քաղաքականությանը: Սակայն չենք կարող չնկատել, որ մշակութային կյանքը կարծես թե ակտիվացել է, փառատոների բուռն շրջան է, բայց այս ամենում հասարակությունը ներգրավված չէ: Սակայն այս ամենում նեգատիվ, անդեմ բան կա: Ի՞նչն է պակասում:
– Խոսքս ուզում եմ հին անեկդոտով սկսել. հայրը որդու օրագիրը վերցնում է, տեսնում բոլոր առարկաներից երկուս է, բարկանում է, խփում, մեկ էլ տեսնում է մի հինգ կա, հարցնում է` սա ինչն է, ասում է` երգն է, հայրը թե` այ տղա, այսքանից հետո դեռ երգո՞ւմ ես: Հիմա մեր երկրում միջոցառումախեղդ լինելը բավականին կեղծ է, որովհետև որևէ միջոցառում ասելիքի հիմնաքար չունի, մարդկային բուն ասելիք չունենք և՛ մեր հանրությանը, ե՛ւ աշխարհին: Հոբելյանական, առավել ևս բանակի և պետությանը նվիրված միջոցառումները համարում եմ ժամանցային կուլտուրա: Տեսեք, բանակի տոնակատարություն ենք տոնում, բայց ինչպե՞ս… մեկ-երկու ժամ անցնի՞, հետո գնանք իրար շնորհավորե՞նք…
– Ինչո՞ւ է այդքան կեղծ ստացվում:
– Ես հիմա չեմ ուզում բանակի հետ կապված ինչ-որ բաներ ասել: Բանակը մեր երեխան է, մեր տղան, մենք պարտավոր ենք ամեն մեկս մեր կողմից «քար դնել» բանակի վրա: Պարզապես կուզեի` բանակի միջոցառումները ժամանցային չլինեին, ասելիք ունենային, իսկ ասելիքը սկսվում է ինքնաքննադատությունից: Չեմ ասում` բանակի որոշակի կողմեր ի հայտ բերել, դա չի էլ կարելի, այն մեր մեջ պետք է պահենք, և մենք պետք է դրա դեմ պայքարենք: Համենայնդեպս, համերգային ծրագրերում կամ դրամատիկ ներկայացումներում մենք պետք է փորձենք գտնել չափանիշը, այսինքն` իդեալներ, որոնք կարող են առաջնորդել զինվորին: Իսկ դրա հիմնաքարը, իմ կարծիքով, անկեղծությունն է:
– Ինչո՞ւ է կեղծ, անկեղծությունն, ըստ էության, մեզ այսօր պակասո՞ւմ է:
– Անկեղծությունը շատ է մեզ պակասում: Անկեղծության բավականին մեծ պակաս կա, և Սահմանադրության մեջ էլ անկեղծության լուրջ պակաս կա, որովհետև այն, ինչ տրված է մեր պետական օրենքներով մեր ընտանեկան օրենքներին են հակասում, այսինքն` մարդկային անկեղծ շփան միջոցը պետք է դառնար պետությունը: Ընտանիքը պետք է դառնար պետություն, և մենք պետությունը սիրեինք ընտանիքի պես: Ես չեմ ուզում հայերի մասին ինչ-որ դժգոհ արտահայտություն անել, ինչը հիմա ընդունված է, բայց գիտեմ, որ մեր հասարակության մեծ մասը օրհասական պահին պատրաստ է անձնազոհվելու, բայց ոչ թե պետության, այլ հայրենիքի համար, այն զգացողության, որը սրտում է: Ես կուզեի` այդ սիրտը դառնար իրականություն: Իսկ իրականություն դառնալու միակ ճանապարհը մշակույթն է, և որպեսզի պետությունը հայրենիք դառնա, միակ ճանապարհը մշակույթն է: Մշակույթ ասելով` ի նկատի չունեմ երգարվեստ կամ թատրոն, մշակույթը մարդն է իր բոլոր շփումներով: Ես կուզեի ԱԺ-ում կանգնած, ելույթ ունեցող երեսփոխանը անկեղծ լիներ, խոսեր այնպես, ինչպես իր տանը, ընտանիքում, ընկերների մեջ է խոսում: Այդ անկեղծությունը կուզեի գար պետական դաշտ:
– Վերջերս շատ եք խոսում մշակութային հեղափոխության անհրաժեշտության մասին:
– Կոմունիստների ժամանակ մենք ունեինք բավականին լուրջ բազա, իշխանափոխություն եղավ, եկան ազգայնականներ, այսինքն` կոմունիստներից անկախացանք, դարձանք անկախ Հայաստան, մշակութային բազան ամբողջովին մոռացվեց, և եկավ ցածրորակ, շատ վատ երևույթ, հիմա էլ դարձել է շոու-բիզնես, այսինքն` այդ երևույթը եկավ տիրապետելու, մեր սերունդներին տեսակավորելու:
– Դավիթ, ինչ-որ ժամանակ իսկապես կային ազատ ստեղծագործողներ, որոնց ստեղծագործությունները որքան էլ արգելված էին, միևնույն է, մարդիկ փնտրում, գտնում, գաղտնի էին լսում, դիտում կամ կարդում: Այսօր կարելի՞ է ասել ասելիքի պակաս կա, նույն երգարվեստում մարդը պետք է տեսնի իրականությունը, բայց չի տեսնում:
– Մի անգամ մեր մտավորականներից նկարիչ Մկրտիչ Սեդրակյանը օպերայի բակում մի աղջիկ տեսավ, որը հագել էր ոչ պատշաճ, նախ նկատողություն արեց, հետո էլ, թե` այ սրանից է, որ տղամարդիկ կորցնում են հետաքրքրությունը, երբ գեղեցկությունը բաց է լինում, որձի ձգտումը դեպի այդ գեղեցկությունը կորում է: Ըստ իս` ազատության մեջ ասելիքը կորում է, այսինքն` գաղտնիք չի մնում ի հայտ բերելու: Շատ ակտուալ է, երբ մարդիկ մինչև 91 թվականը եռագույն դրոշից, ազգայինից էին խոսում, և դա շատ լավ էր, բայց երբ դա դարձավ մեր պետականը, արդեն դրանից խոսելը դարձավ իմիջ: Նույն մարդիկ, ովքեր եռագույն դրոշի դեմ պայքարում էին, հետո իրենք սկսեցին ունենալ այն, այսինքն` պարտադրված ընդունելը մեզ հարիր չէ: Ինչ-որ գաղտնիք կա, որ պետք է թողնենք մնա գաղտնիք, որ գեղեցիկ լինի: Նույն ազգայնականությունը հիմա դարձել է չմաքրած ճաշասեղան, որովհետև այնքան է ոտնահարվել, որ արդեն երեխաներիս հետ խոսելիս ազգային բառը չեմ օգտագործում, որովհետև ուզում եմ իրենք օրինակներ տեսնեն, իսկ իրենց տեսած օրինակները իրենց հոր ընկերներն են, որոնք ընդհանրապես ազգային բառը չեն օգտագործում:
– Արվեստը պետք է պատմի ինչ-որ առումով իրականության մասին, ինչո՞ւ են սիրո մասին այդքան երգում, մեր իրականության մեջ սերն այդքան շա՞տ է, Ռուբեն Հախվերդյանի խոսքերով, չես իմանում` ում է սիրում և ինչու:
– Սերն ամենալավ, ամենափայլուն իրականությունն է: Իսկ այդ սիրո մասին երգերը իրականում չեմ էլ հասկանում ինչի մասին են: Այդ երգերի պրոբլեմը «մասին» չունենալն է: Երգեր կան, որ Հայաստան, հայրենիք բառերը տասնութ անգամ կրկնվում են, բայց այդ երգերը հայրենասիրական չեն, որովհետև սրտով չի ասվում: Այսինքն` եթե սիրտդ ու միտքդ չեն թելադրել երգ գրելուց, ուղղակի ձեռքով գրելուց ինչ ապուշություն ասես, չես գրում: Ի վերջո, ասելիք ունենալու համար պարտադիր չէ Բալզակի բոլոր հատորները կարդացած լինես կամ Սոկրատեսի բոլոր աֆորիզմներին ծանոթ լինես: Լավ է ինֆորմացված լինելը, բայց դա պարտադիր պայման չէ, պարտադիր պայմանը անկեղծ լինելն է: Անկեղծ լինելու դեպքում անպայման ասելիք ունենում ես: Երկրային առումով կատարյալ արվեստը երեխան է, որովհետև դրանից բարձր անկեղծություն չկա: Ես կուզեի երեխայի նման անկեղծանար մեր մշակույթը: Այսօր, ցավոք սրտի, մեր ամենաբարոյական թշնամին մնացել է Ադրբեջանը, որովհետև ինքը կոնկրետ թշնամի է, և իր դեմ պայքարելը ամենաանարատ պայքարն է, բայց արի ու տես, որ մեր ներքին դավաճանությունը ծնվում է դատարկությունից:
– Ովքե՞ր են դավաճաննեը, բոլո՞րս ենք դավաճան:
– Բոլորս էլ մի պահ կարող ենք լինել դավաճան, գոնե հարմարվելու համար:
– Դավիթ, վերջերս մշակույթում տեղի ունեցող բացերը պայմանավորեցիք նաև Մշակույթի նախարարության բացերով, անգործությամբ: Ի՞նչ կարող է նախարարությունն անել, որ չի անում:
– Մշակույթի նախարարությունն արդեն իսկ սխալ անվանում ունի, այն կարծես ապրելակերպի նախարարություն լինի: Ինչպես սկզբում նշեցի, մարդ սերտելուն պետք է ծառայի, բայց Մշակույթի նախարարությունում կան մարդիկ, ովքեր ուղղակի չինովնիկ են, այդ չինովնիկն ի՞նչ պետք անի, որ մարդ սերտի: Ես Մշակույթի նախարարությանը դեմ չեմ, ուղղակի ուզում եմ հասկանալ` մենք ինչ ենք ուզում: Մի քանի տարի առաջ ֆոնոգրամով երգելն արգելեցին, հիմա ինձ այնքան հետաքրքիր է, եթե երգն ասելիք չունի, մեզ համար մեկ չի՞ կենդանի է, թե կենդանի չէ: Ես կուզեի շոու-բիզնեսի դեմ բռունցք լինի, որը կասի` սրանից հետո ասելիք պետք է ունենալ, ոչ թե պարտադրել կենդանի երգել, այլապես գոմ մտնես, կովի պոչից քաշես, նա էլ ձայն է հանում: Ձայն ունենալը երգելու չորրորդ միջոցն է, առաջինը` սիրտ, միտք, ասելիք, սլուխ, նոր հետո ձայն է պետք: Կուզեի ինչ ասելը կարևորվեր, ոչ թե ինչպես ասելը: Դրա համար է ինչպեսը` շոուն, բիզնեսը` նյութը, շոուն և բիզնեսը միացել են, բայց ոչ Հայաստանում:
