«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է քաղաքագետ Կայծ Մինասյանը:
– Պարոն Մինասյան, տարիներ առաջ, երբ Հայաստանը միացավ «Արևելյան գործընկերություն» ծրագրին, գրեթե նախընտրական շրջան էր: Եվ Արևմուտքը անցկացված համապետական ընտրություններին Հայաստանի իշխանությունների նկատմամբ մեղմ դիրքորոշում ցուցաբերեց՝ հույս ունենալով, որ մեր երկիրը սկսած եվրաինտեգրման գործընթացը կհասցնի մինչև վերջ: Մինչդեռ հակառակը տեղի ունեցավ՝ Հայաստանն անդամակցեց ԵՏՄ-ին: Անցած շաբաթ Ռիգայում տեղի ունեցավ ԱլԳ գագաթնաժողովը, որտեղ մեր երկիրը կրկին հավաստիացրեց, որ հավատարիմ է եվրաինտեգրման իր ցանկություններին: Առաջիկա տարիներին նույնպես ընտրություններ են սպասվում: Հնարավո՞ր է, որ մեր իշխանությունները կրկին Արևմուտքից մեղմ դիրքորոշումների ակնկալիքներ ունեն:
– Հայաստանի ընտրությունների հարցը դեռ չի մտնում եվրոպացիների ծրագրերում, ընտրությունները շատ հեռու են: Ռիգայի գագաթնաժողովը կարևոր էր եվրոպացիների և ռուսների միջև հարաբերությունները հանդարտեցնելու համար: Որքան լավ լինեն Արևմուտքի և Ռուսաստանի միջև հարաբերությունները, այնքան ավելի լավ կլինի Հայաստանի համար: Եթե այդ հարաբերությունները լավ չեն, Հայաստանի վիճակն էլ դժվարանում է: Կարծես թե Ռուսաստանի և Եվրոպական միության հարաբերությունները հանդարտվում են, չեմ ասում, թե ամբողջովին լավ են, բայց երկու կողմից էլ մի փոքր զիջումներ կան: Այդպիսով Հայաստանն էլ կկարողանա իր խաղը խաղալ: Հայաստանը կկարողանա կամուրջ լինեն Եվրոպական միության և Ռուսաստանի միջև:
– Նշեցիք, որ գագաթնաժողովը Եվրոպայի և Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները բարելավելու նպատակ էր հետապնդում: Ի՞նչ եք կարծում, ԵՄ-ն հասա՞վ իր այդ նպատակին:
– Այո՛, հասան, որովհետև ընդունված պաշտոնական հայտարարության մեջ խիստ հակառուսական քայլեր, ուղերձներ չկան:
– Իսկ Ռիգայի գագաթնաժողովն ինքնին Հայաստանի համար դրական նշանակություն ունեցա՞վ:
– Այո՛: Հայաստանի համար դրական էր՝ այն առումով, որ գագաթնաժողովը հակառուսական ժողով չդարձավ: Սկզբում հակառուսական նշաններ կային, բայց Հայաստանը չուզեց, որ դրանք արձանագրվեն հայտարարության մեջ: Դա ցույց է տալիս, որ Հայաստանը Ռուսաստանի համար լավ դաշնակից է: Բացի այդ, նոր բանակցություններ կսկսվեն ԵՄ-ի և Հայաստանի միջև, նոր համագործակցություն կլինի: Մի խոսքով, կարող ենք ասել, որ դա դրական գագաթնաժողով էր՝ գործընթացները հանդարտեցման են տանում: Հայաստանը և Եվրամիությունը կսկսեն նոր բանակցություններ՝ դա ողջունելի է: Ադրբեջանցիները մի փոքր բարկացան, բայց, կարծում եմ, դա մակերեսային է: Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը գագաթնաժողովին չմասնակցելով՝ ՌԴ-ին ցույց տվեց, թե իր հարաբերություններն այդ երկրի հետ ավելի լավ են, քան Եվրամիության հետ: Բացի այդ, նա եվրոպացիներին պարզապես ցանկանում էր ցույց տալ, որ ազատ է և համագործակցությունների կարիք չունի: Կարիք չունի լինել ԱլԳ-ում: Մենք գիտենք, որ եվրոպացիները դժգոհ են Ադրբեջանում տիրող մարդու իրավունքների ոտնահարման, հակաժողովրդավարական վիճակից, Ալիևն էլ ցույց տվեց, թե դա նրան չի հետաքրքրում: Մի հանգամանք ևս՝ եթե նա գնար Ռիգա, ամենայն հավանականությամբ կհանդիպեր Սերժ Սարգսյանի հետ: Բայց Ալիևն այդ հանդիպումը չէր ուզում: Փոխարենը Մամեդյարովը գնաց Ռուսաստան: Նրանց համար Ռուսաստանի հետ բանակցելն ավելի կարևոր է, քան Ս. Սարգսյանի և ընդհանրապես՝ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ:
– Արդյո՞ք այդպիսով Ադրբեջանի և Ռուսաստանի հարաբերությունները չեն սերտանա ընդդեմ Հայաստանի կամ Եվրոպայի:
– Ադրբեջանցիներն ուզում են, որ Ռուսաստանի և Հայաստանւի միջև հարաբերությունները վատանան, իրենց նպատակը դա է: Նրանք ուզում են ցույց տալ, որ Ռուսաստանի համար լավ աշակերտ են: Ռուսաստանը Ադրբեջանի կարիքն ունի, բայց դա ամենևին չի նշանակում, թե պետք է հակահայկական քայլեր անեն, ավելի աշխույժ դիվանագիտություն պետք է տանեն: Հայաստանն էլ ուզում է ցույց տալ, թե կարող են լավ հարաբերություններ ունենալ Ռուսաստանի հետ, միևնույն ժամանակ լավ լինել Եվրոպայի, Ամերիկայի, Չինաստանի և Պարսկաստանի հետ: Հայաստանը ավելի կարևորություն ցույց տվեց Ռիգայի գագաթնաժողովին և ներկայացավ նախագահի մակարդակով: Բայց միևնույն ժամանակ Մոսկվային ցույց տվեց այդ գագաթնաժողովին իր ներկայության իմաստը՝ եթե Հայաստանը չլիներ, հավանական է, որ ընդունված հայտարարությունն ավելի հակառուսական լիներ:
– Այսինքն՝ հայտարարության մեջ Ռուսաստանի անվան բացակայությունը նաև Հայաստանի՞ շնորհիվ եղավ:
– Հայաստանի և Բելառուսի: Այո՛, կարող ենք այդպես ասել՝ այդ երկու երկրները դեմ էին հռչակագրի նախնական տարբերակին: Չեմ ուզում ասել, թե համաձայն եմ իրենց հետ, ես պարզապես փաստերն եմ արձանագրում:
– Գագաթնաժողովում անդրադարձ եղավ նաև Լեռնային Ղարաբաղին:
– Արտառոց բան չկա այդ հայտարարության մեջ: Հայաստանը ցանկանում էր ցույց տալ, թե ինքն ու համանախագահները նույն լեզվով են խոսում: Ցույց տալ, որ Ադրբեջանը և ոչ թե Հայաստանն է խարխլում խաղաղությունը: Եվ որ Հայաստանն է պաշտպանում բանակցությունների ընթացքը:
– Եթե ամփոփենք՝ Ռիգան նպաստավո՞ր էր Հայաստանի համար:
– Այո՛, որովհետև հիմա գիտենք, որ ԵՄ-ի և Հայաստանի միջև բանակցություններ են սկսվում: Հայաստանն ուզում է ցույց տալ, թե Ռուսաստանի և Եվրամիության միջև կամուրջ է: Հայաստանն ուզում է ցույց տալ, որ աշխարհը դեպի համագործակցության և ոչ լարվածության է գնում: Եվրոպացիներն ու Ամերիկայի Միացյալ նահանգներն էլ մտածում են, որ եթե Պարսկաստանի հարցը լուծվի, գազն այդ երկրից Հայաստանի տարածքով կանցնի դեպի Եվրոպա: Իսկ Հայաստանի առջև ծառացած մարտահրավերն էլ այն է, որ ռուսներին ցույց տա, թե այդ ծրագիրը հակառուսական չէ:
– Իսկ ինչո՞ւ եք համոզված, որ Հայաստանն «Արևելյան գործընկերության» այս նոր փուլը չի օգտագործի գալիք ընտրությունները Արևմուտքի կողմից նորից լեգիտիմացնելու համար:
– Հիմա վաղ է այդ մասին խոսել՝ խորհրդարանական ընտրությունները 2017 թվականին են: Նույնիսկ իշխանությունները հիմա չգիտեն, թե ապագայում ինչ կլինի: Ինչ դիրք կունենա նոր «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը, ինչ դիրքերում կլինի Հայ ազգային կոնգրեսը: Դաշնակցություն կուսակցությունը կոալիցիա կկազմի, թե՝ ոչ: Ուր մնաց, թե եվրոպացիներն իմանան:
