Վերջին ամսվա ընթացքում հարյուրավոր նյութեր են գրվել համաշխարհային պատմության ամենամութ իրադարձություններից մեկի՝ Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի վերաբերյալ՝ ակտիվ սպանդ, որը խլեց մոտ 800 հազարից 1.5 մլն հայի կյանք։ Այս մասին փաստաբան, ԱՄՆ Անկախության ինստիտուտի գիտաշխատող Ստեֆան Հելբրուքը գրում է ինստիտուտի կայքում (Independent.org)։
Այդ նյութերից գրեթե ոչ մեկը չի նշել, թե ինչու էին հայերն անպաշտպան այն ժամանակվա Օսմանյան կայսրությունում իրենց կառավարիչների դեմ՝ որովհետև օսմանները զինաթափել էին նրանց՝ նույն գործիքը, որը 2 տասնամյակ անց պետք է թույլ տար նացիստներին ստրկացնել և այնուհետև կոտորել Եվրոպայի հրեաներին։
Օսմանյան կայսրությունից մնացած ներկայիս Թուրքիան վիճարկում է շատ մանրամասներ, սակայն պատմաբանների մեծ մասը համաձայնում է որոշ հիմնական փաստերի շուրջ։ Առաջինն այն է, որ քրիստոնյա հայերի տարրական իրավունքները երկար ժամանակ մերժվել են։ Երկրորդ՝ նրանք բացառված էին կառավարությունում մասնակցություն ունենալուց։ Եվ երրորդ՝ օսմանյան օրենքը հանցանք էր դարձրել առանց կառավարության թույլտվության հրազենի տնօրինումը։ Հայերին, ինչպես բրիտանացի ճանապարհորդ Հարի Ֆինիս Բլոսե Լինչն է գրել 1901 թվականին, «խիստ արգելված էր հրազեն ունենալ»։
Այն բանից հետո, երբ օսմաններն Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ միացան Գերմանիային, և բրիտանական ներխուժումը թվում էր վերահաս, թուրքերը որոշեցին արտաքսել հայերին, ում նրանք համարում էին անվստահելի։ Արտաքսման այդ գործընթացը դարձավ մահվան երթ։
1915 թվականի արտաքսման հրամանագիրը մահապատիժ էր սահմանում ոչ միայն զինված դիմակայության, այլև թաքնվելու և ինչ-որ մեկին թաքցնելու համար։
Գյուղացիները խոշտանգումների են ենթարկվել՝ թաքնված զենքերի տեղը մատնացույց անելու համար։ Զանգվածային մահապատիժներ են իրականացվել։
Հայոց ցեղասպանությունն ու Հոլոքոստը միակ օրինակը չեն, երբ դաժան բռնապետերը զինաթափել են իրենց զոհերին, այնուհետև սպանել նրանց։ Համանման մարտավարություններ են կիրառվել Ստալինյան Ռուսաստանում, Իդի Ամինի օրոք՝ Ուգանդայում, և Փոլ Փոթի օրոք՝ Կամբոջայում։
Ոչ ոք չի կարող վիճարկել պատմությունը։
