«Նախագահն ավանդաբար ապրիլի վերջին հայտարարություն է տարածում այս իրավիճակի կապակցությամբ, այդ ահավոր պատմական իրադարձության կապակցությամբ, և ես չեմ կարծում, որ մինչ այդ մեր քաղաքականությունը կփոխվի»,- ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբամայի դիրքորոշման վերաբերյալ հայտարարել է Սպիտակ տան խոսնակ Ջոշ Ըրնեսթը:
Ինչպես յուրաքանչյուր ապրիլի 24-ին ընդառաջ, առավել ևս՝ 100-րդ տարելիցի տարում, հայությունը լցվում է ինտրիգի սպասումով՝ ի՞նչ կասի ԱՄՆ տվյալ ժամանակահատվածի նախագահը ապրիլքսանչորսյան իր ուղերձում, արդյոք կարտասանի՞ «ցեղասպանություն» բառը, առավել ևս, որ նրանց մի մասը նախընտրական խոստում է տալիս ամերիկահայ համայնքին:
Սպիտակ տան խոսնակի հայտարարությունը հուշում է, որ Օբաման 2015 թվականի ապրիլի 24-ին չի ասի մի բան, որը ամերիկյան՝ մինչ այս եղած քաղաքականությանը հակառակ իրողություն կլինի: Ասել կուզի՝ Օբաման չի արտասանի «ցեղասպանություն» բառը:
Այդ իրողությունը հերթական անգամ առիթ կտա բազմաթիվ հայերի, հայաստանցիների՝ կրկին խոսել այն մասին, որ էլի դրժվեց խոստումը և այլն: Այս ամենն իհարկե հասկանալի է, շատ գնահատականներ՝ ինչ-որ առումով արդարացի: Անհասկանալին մեկ բառի ծուղակում հայտնված հավաքականությունն է, որին վերածվում է հայության մի զգալի մասը ամեն ապրիլի 24-ի նախաշեմին: Ընդ որում՝ այդ բառի արտասանումը ամենևին չի նշանակելու ճանաչում պաշտոնապես, իրավական առումով: Ի վերջո, կա նախադեպ, երբ «ցեղասպանություն» բառն օգտագործել է ԱՄՆ նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանը, որը պաշտոնավարել է 1980-ից մինչև 1988 թվականները: Իհարկե, ժամանակներն ու իրողությունները միշտ տարբեր են, և մի բան, որը, ասենք, ճակատագրական չի եղել երեսուն տարի առաջ, կարող է ճակատագրական լինել այսօր՝ կախված համաշխարհային իրողությունից, մի շարք կարևոր հանգամանքներից: Սակայն խնդիրն այն է, որ ինչպես Ցեղասպանության միջազգային ճանաչման հարցում գրեթե ամեն ինչ, ԱՄՆ նախագահներից սպասվող այս բառն էլ առավելապես հայտնվել է իռացիոնալ ընկալումների տիրույթում, այս բառի տեսքով էլ գերակայել է ձևը, առերևույթ էֆեկտը՝ մի կողմ թողնելով բովանդակությունը: Իսկ բովանդակության խնդիրը հուշում է, որ կենտրոնանալ պետք է քաղաքական գործընթացների վրա, դրանք հասկանալու, դրանցում խորամուխ լինելու վրա, և ապագան, հեռանկարները պետք է չափել հենց այդ պրիզմայով:
Հասկանալի է, որ ԱՄՆ-ը համաշխարհային գերտերություն է, և Հայկական հարցի վերաբերյալ ԱՄՆ դիրքորոշումը ահռելի նշանակություն է ունենալու ամբողջ աշխարհում: Սակայն այս ամենով հանդերձ, նկատի առնելով հենց այն, որ ԱՄՆ-ը համաշխարհային գերտերություն է, այդ գերտերության հանդեպ սպասումները, ակնկալիքներն ու հարաբերությունները պետք է չափվեն, մշակվեն, կառուցվեն ավելի լայն շրջանակով, ոչ թե պարփակվեն մեկ բառի ինտրիգով: Առավել ևս, եթե, ըստ էության, որևէ հստակություն չկա, թե ինչ է տալու այդ մեկ բառը բարոյական բավարարվածությունից բացի:
Խնդիրն այն չէ, որ ոչ մի նշանակություն չունի, թե ինչ կասի Օբաման՝ կասի՞ այդ բառը, թե՞ ոչ, կամ ԱՄՆ որևէ այլ նախագահ: Խնդիրն այն է, որ չափման միավորները պետք է այլ լինեն և՛ նույն Ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացի ռազմավարության, և՛ ընդհանրապես Հայաստանի պետականության ապագայի հարցում հայ-ամերիկյան հարաբերության, ընդհանրապես, ԱՄՆ դերակատարության և նշանակության դիտարկումներում:
