Մարտի 1-ին տեղի ունեցած բազմահազարանոց հանրահավաքում Հայ ազգային կոնգրեսի առաջնորդ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը ընթերցեց հայտարարություն, որը բաղկացած էր 15 պահանջներից:
«Կարծում եմ` բացատրելու կարիք չկա, որ սա պարզ քաղաքական հայտարարություն չէ, այլ համաժողովրդական պայքարի ներկա հանգրվանի ուղենիշ-ծրագիր, որին պարտավոր են ենթարկվել ոչ միայն Կոնգրեսի անդամները, այլև վերջինիս նախաձեռնած զանգվածային միջոցառումների բոլոր մասնակիցները՝ գիտակցելով, որ գործի հաջողությունը մեծապես կախված է մեր շարքերի ու համակիրների կարգապահությունից և ինքնագործունեության ու չհամաձայնեցված գործողությունների դրսևորումներ թույլ չտալու ունակությունից… Ըստ այդմ, այսօրվանից Հայ ազգային կոնգրեսի հանրահավաքները ընթացիկ քաղաքական ակցիաներից վերածվում են հասարակության ինքնակառավարման յուրատեսակ ֆորումի՝ օժտված որոշումներ կայացնելու և դրանք գործադրելու լիակատար իրավասությամբ», հայտարարեց Կոնգրեսի առաջնորդը…
Սա Լ.Տեր-Պետրոսյանի ելույթի անկյունաքարային ուղերձներից մեկն էր, որի իմաստը պետք է հասկանալի լինի հասարակության լայն շերտերի համար: Հայ ազգային կոնգրեսի հանրահավաքները, որոնք այսուհետև քաղաքական ակցիաներից վերածվում են հասարակության ինքնակառավարման ֆորումի և դրանք օժտված են լինելու որոշումներ կայացնելու իրավասությամբ, ըստ էության, նոր իրավիճակում նոր իրավիճակ ստեղծելու ուղղությամբ նոր գործիք են:
Վերհիշենք, թե մեր հասարակության համար որքան հրապուրիչ էին 1988-1990թթ. հանրահավաքները և հատկապես այդ հանրահավաքներում մի կարևոր հանգամանք` հասարակության հավատը այդտեղ` հրապարակում, որոշումների կայացման գործընթացում իրենց իսկ մասնակցության փաստը: Այդ տարիներին ևս բազմաթիվ հարցերի, խնդիրների, առաջարկությունների վերաբերյալ իրականացվում էին քվեարկություններ, մարդիկ իրենց ուղղակիորեն մասնակից էին զգում հետագա գործընթացների ծավալման հարցում և պատասխանատվություն վերցնում կայացրած որոշումների համար: Սա մի կողմից ոգևորիչ էր հենց քաղաքացիների համար, մյուս կողմից` լեգիտիմացնում էր շարժումը ղեկավարող ուժի գործողությունները: Պատասխանատվության մասնաբաժին ունենալու զգացումը` խիստ կարևոր հանգամանք է: Այդ օրերին լինում էին առաջարկություններ, որոնք միաձայն չէին անցնում, ավելին` եթե լինում էին այնպիսիները, որոնց որևէ մեկը դեմ էր, բայց հրապարակի մեծամասնությունը կողմ էր` նա գիտակցում էր, որ ուրեմն այդ պահին դա է առավել ռացիոնալ որոշումը, իսկ քանի որ ինքը` փոքրամասնություն է, պետք է հարգի մեծամասնության որոշումը: Կարելի է նորանկախ Հայաստանի ժամանակաշրջանից ավելի հետ գնալ և վերհիշել Հին Հունաստանում ժողովրդավարության հաստատման առաջին քայլերը: Այստեղ նույնպես բոլոր ազատ քաղաքացիները, բացի ստրուկներից, հավաքվում էին հրապարակներում և որոշում էին պետության հետ կապված բոլոր խնդիրները…
Ի՞նչ է սպասվում հաջորդ հանրահավաքում, ի՞նչ է որոշվելու այդ օրը… Սրանք ավանդական դարձած այն հարցերն են, որոնք հնչում են Հայ ազգային կոնգրեսի բոլոր հանրահավաքներից առաջ: Այս հարցերի բարձրացումը, սակայն, Լ.Տեր-Պետրոսյանի վերջին ելույթից հետո ակտուալ չէ: Մարտի 1-ի հանրահավաքից սկսած մեր երկրի յուրաքանչյուր քաղաքացի` մայրաքաղաքի բնակչից մինչև Հայաստանի ամենահեռավոր գյուղի բնակիչը, պետք է գիտակցի, որ հաջորդ հանրահավաքին ինքն է որոշելու, իր ձայնով` քվեարկությամբ, թե ինչ քայլ պետք է անի: Յուրաքանչյուր քաղաքացի պետք է պատրաստ լինի և պետք է հավատա այս նոր, բայց Հայաստանի նորանկախ պատմության մեջ արդեն երկրորդ անգամ իրեն ընձեռված հնարավորությանը, պետք է պատրաստ լինի իր առաջարկությունը հիմնավորելու և այդ առաջարկության համար հրապարակում հավաքվածների մեծամասնության հավանությանը արժանացնելու ուժին:
Մի կարևոր հանգամանք ևս` եթե դիտարկենք հարցը, թե ինչո՞ւ, այնուամենայնիվ, ընդդիմության առաջնորդը ընտրեց այս ժամանակահատվածը` նման լիազորություններով օժտելու մեր հասարակությանը, ապա այստեղ պատասխանը, թերևս, հետևյալն է` 2008 թվականի նախագահական ընտրություններից սկսած մեր հասարակությունը օր օրի զգաց ազատության շունչը, իր` որպես Հայաստանի Հանրապետության իշխանության տերը լինելու արժեքը: Երեք տարի անց, երբ արդեն մեր հասարակության մոտ քաղաքական գիտակցությունը բավական բարձր աստիճանի է հասել (երեք տարիները իսկապես լուրջ քաղաքական դպրոց էին հազարավոր մարդկանց համար), այս առաջարկը միակ լուծումն էր` ժողովրդին տեր դարձնելու իշխանությանը… Այն իշխանությանը, որը հրապարակում է, որտեղ հավաքվածներից յուրաքանչյուրի ձայնով են կայացվելու որոշումները:
Ինչ վերաբերում է գործող իշխանություններին, ապա նրանց առայժմ հնարավորություն է տրված իրավիճակին ադեկվատ արձագանքելու. «Նշված պահանջների կամ նրանց զգալի մասի կատարման պարագայում հանրահավաքը լիազորում է Հայ ազգային կոնգրեսին՝ գործնական երկխոսություն սկսել իշխանությունների հետ, օրակարգում ունենալով առաջիկա ամիսներին արտահերթ նախագահական և խորհրդարանական ընտրություններ անցկացնելու միակ հարցը»… Մարտի 17-ից առաջ դեռ ժամանակ կա, որպեսզի գործող իշխանությունը գիտակցի իշխանության տիրոջ` Հայաստանի Հանրապետության յուրաքանչյուր քաղաքացու որոշման հզորությունն ու ուժը:
Էմմա Գաբրիելյան, «Ժամանակ» օրաթերթ
