Երևանի կոնյակի գործարանը (ԵԿԳ) օրեր առաջ հայտարարեց իր կողմից մթերվող խաղողի գինը՝ 140 դրամ/կգ Արարատում և 130 դրամ/կգ Տավուշում: Գործարանի գործադիր տնօրեն Արա Գրիգորյանն ավետիս տվեց գյուղացիներին, որ հաջորդ տարվանից երկարաժամկետ՝ 9 տարով պայմանագրեր են կնքելու: ԵԿԳ ղեկավարի հաջորդ ուշագրավ հայտարարությունը վերաբերում էր չինական շուկայում հայկական կոնյակին, որտեղ «մեծ նիշա» գրավելու համար ՀՀ կառավարությունը հատուկ ռազմավարություն էր մշակել: Արա Գրիգորյանը չինական շուկան բնորոշեց որպես «առեղծվածային», որտեղ պետք է 20-25 տարի ինտենսիվ աշխատել՝ բնակչության 1%-ին բացատրելու համար, թե Հայաստանն ինչ է և որտեղ է, և դեռ պետք է բացատրել, թե հայկական կոնյակն ինչ է և ինչ դեր ունի դրանում «Արարատը»: Կոնյակագործության խնդիրների և զարգացումների վերաբերյալ«Առաջին լրատվական»-ը մի քանի հարց ուղղեց «Հայկական կոնյակագործների միության» նախագահ, ԵԿԳ գործադիր տնօրեն Արա Գրիգորյանին:
– Պարոն Գրիգորյան, հաշվի առնելով երկրի ներկայիս իրավիճակը՝ օլիգարխիկ համակարգ, մենաշնորհներ և այլն, մրցունակության տեսակետից ի՞նչ խնդիրներ եք տեսնում ոլորտի զարգացման համար:
– Տեսնում ենք բոլոր նույն խնդիրները, որ տեսնում են բոլորը, բայց ես մի քանի անգամ դա նշել եմ, այդ հարցերը մեզ համար այնքան էլ ակտուալ չեն, որքան մնացած գլոբալ բիզնեսի համար, որովհետև «Արարատը» այս երկրում ունի մի կարգավիճակ, որի վրա ազդելը օլիգարխիկ-բյուրոկրատական կամ տնտեսական-պետական ապարատով շատ ավելի դժվար է, քան ընդհանուր երկրի միջինացված իրավիճակը: Դրա համար ես չեմ ասի, թե մենք մեր պարագայում մեծ խնդիրներ ենք տեսնում կամ ունենք: Այս երկրում եղած բոլոր խնդիրների հետ միասին առկա միտումները ես գնահատում եմ դրական: Այսինքն` որ վաղը մի քիչ ավելի լավ է լինելու, քան երեկ էր:
– Այդ խնդիրներից ո՞րն է առավել էականը:
– Ինձ համար ամենամեծ խնդիրն այսօր Հայաստանում այն է, որ միջին և փոքր բիզնեսը չենք զարգացնում: Այսինքն` երկրում ստեղծված չի այնպիսի մթնոլորտ, որը մեծ թափով զարգացնի ՓՄՁ-ն: Ինձ թվում է՝ մինչև չգանք դրան, որ ՓՄՁ-ն երկրում ոչ թե հատերով, այլ որակական մեծ թափով սկսի զարգանալ, երկրի տնտեսական զարգացման մեջ բեկման մասին խոսելը դժվար կլինի:
– Կարծիք կա, որ ներկրվող անորակ սպիրտի օգտագործումը կոնյակի արտադրության մեջ նախկինի համեմատ մի քիչ նվազել է, բայց դեռ զգալի է: Միտումը ո՞նց եք գնահատում և ինչպե՞ս եք վերաբերվում նրան, որ որոշ կոնյակագործներ արտադրության մեջ օգտագործում են անորակ սպիրտ և «կոնյակ» արտադրում:
– Այդ խոսակցություններն այսօր շատ են շրջանառվում երկրում: Դա պետք է բաժանել 2 մասի. ներմուծված կոնյակի սպիրտ և այսպես ասած` «ոչ խաղողային ծագման» սպիրտների օգտագործումը: Ես չեմ ասում, որ այդ խնդիրը երկրում վերացել է, բայց ի տարբերություն ձեզ, պնդում եմ, որ այդ հարցը 3 անգամ տոկոսային առումով ավելի լավացել է: Այսինքն` եթե միջինացված 3 տարի առաջ մենք կարող էինք ունենալ կոնյակներ, որտեղ 25%-ն էր խաղողային ծագման, հիմա, եթե 75%-ն է, դա արդեն մեծ խնդիր է, և մենք փորձում ենք պայքարել դրա դեմ: Բայց ինձ թվում է, որ ներմուծվածի խնդիր այսօր չկա, քանի որ այս երկրում անորակ ներմուծված սպիրտ չի լինում: Ներմուծված սպիրտն ինքնին անլեգալ է, և ոչ թե անորակի խնդիրն է այստեղ, որովհետև ներմուծված սպիրտը շատ ժամանակ շա՛տ ավելի որակով է, քան երկրում արտադրված սպիրտը, բայց դա «Հայկական կոնյակի մասին» օրենքի խախտում է: Սա որակի հարց չի, այլ օրենսդրական դաշտի խնդիր է: Բայց այդ խնդիրն էլ, ըստ իս, երկրում արդեն ակտուալ չի, որովհետև Եվրոպական միությունը բոլոր դոտացիաները վերացրեց, և սպիրտները, խաղողագործությունն այլևս չի սուբսիդավորվում: Այսօր ՀՀ-ում խաղողի սպիրտ առնելը և սպիրտ պատրաստելը մոտ 30-35% ավելի էժան է, որը 3-4 տարի առաջ հակառակն էր, քան դրսից առնել-բերել, դեռ ելք գտնել, երկիր մտցնել… այսօր այդ խնդիրն անցած էտապ է:
– Ոլորտի զարգացման տեսանկյունից պետական աջակցությունը բավարար համարո՞ւմ եք, ինչի՞ կարիք կա:
– Ասոցիացիա և պետություն համագործակցության մասով լրիվ ներդաշնակության մեջ աշխատում ենք, և պետությունը գոնե այս ասոցիացիայի պահով փորձում է ամեն ինչ անել, որպեսզի օգնի, և ոչ մի բան, որպեսզի խանգարի: Այսինքն` այստեղ իդիլիա է, ոչ մի խնդիր չունենք, բայց ունենք մեծ խնդիրներ, որոնք ավելի ստրատեգիկ են՝ ի՞նչ տեմպերով պետք է առաջ գնանք: Կարծում եմ` պետք է աջակցել ու առաջ մղել մեր տեղական այն արտադրողներին, ովքեր դրա կարիքն ունեն: Հիմա մենք փորձում ենք ավելի շատ էվոլյուցիոն, քան թե՝ ռևոլյուցիոն քայլերով առաջ գնանք, և ինձ թվում է, դա մեզ հաջողվում է: Մեր այսօրվա ստրատեգիան «հայկական կոնյակ» կատեգորիան աշխարհում մեծացնելն է, նոր դրանից հետո «հայկական կոնյակ» կատեգորիայի մեջ լավն ու վատը իրարից տարանջատելը: Բայց դա պետք է լինի զուգահեռ գործընթաց, քանի որ շատ արտադրողներ հիմա չկան, դուրս են գալիս, որովհետև մենք սահմանափակում ենք դնում, որը եթե միանգամից 100% մաքուր չի, բայց պետք է հասնել դրան: Այսինքն` ոչ թե իդեալականացնում ենք մեզ և բոլորին, այլ մեր սահմանափակումն այն է, որ մենք պետք է բոլորից լավը լինենք: Այսինքն` մեր վատը պետք է մյուսների լավից լավ լինի:
– Գնահատականներ կան, որ խաղողի այգիների իրական տարածքների ցուցանիշները չեն համապատասխանում հայտարարվող տարածքների հետ, իսկ իրական բերքը՝ հայտարարվող բերքի հետ: Ձեր գնահատականով, իրավիճակն ինչպիսի՞ն է, հնարավոր չէ՞ արբանյակի միջոցով տվյալները ճշտել:
– Մենք հաջորդ տարի այդ հարցի շահարկումները կվերացնենք: Մենք ծրագրում ենք 2013-2014թթ. մեր բյուջեում պայմանավորվենք ֆրանսիական տիեզերական գործակալության հետ, որպեսզի արբանյակային չափագրում անեն, որը մոտ 10% ճշտությամբ մեզ կտա ցուցանիշները: Բայց բերքի մասով մի քիչ ավելի բարդ պրոցես է: Նախ` պետք է հասկանանք, թե ինչքան խաղողի այգի, ինչքան վարելահող ունենք այս երկրում, և դրանից հետո հասկանանք բերքատվությունը, որովհետև այսօր բերքատվությունը երկրում դեկլարատիվ է: Այսինքն` դուք ունեք 1 հա խաղողի այգի, գալիս եք, ասում եք, իմ բերքը 25 տոննա է, ես բարոյական իրավունք չունեմ ձեզ չհավատալու, բայց ներքին ձայնն ինձ ասում է, որ ճիշտ չեք ասում: Այսինքն` դա իրավականորեն չապացուցվող բան է: Բոլորը սկսում են շահարկել՝ գյուղնախարարը, պետությունը ճիշտ չեն ասում, բայց նախ մենք ճիշտ չենք ասում: Գյուղնախարարը հո Վանգան չի, չէ՞: Ինքը չի գուշակում: Ինքը մի բյուրոկրատական ապարատ ունի, նստած հարցում է անում, հետո դա գումարում և թիվ է հայտարարում: Ես, օրինակ, չէի հայտարարի, որովհետև այդ թվի իսկությունը ես չեմ կարող ապացուցել, կամ կասեի՝ պարոն նախագահ, ըստ գյուղացիների տված տվյալների, երկրում այսքան խաղող կա: Բայց իրենք ելք չունեն:
– Դուք իրական հնարավորություն տեսնո՞ւմ եք այգիների տարածքները մեծացնելու, քանի որ խաղողի պահանջարկն այժմ ավելի շատ է, քան առաջարկը:
– Իմ ամենագերակա խնդիրը ոչ թե տեսնում եմ այգիների տարածքը մեծացնելու մեջ, այլ` որ մարդկանց կարողանանք օգնել, որ իրենց պապենական այգիները, որ հալումաշ են եղել, ձեռուոտ առած գնում են, ինչ-որ ներդրումներով այդ այգիները բերեն ժամանակակից արտադրական վիճակի: Ուզում եմ, որ ոչ թե 7 տոննա, այլ գոնե 18 տոննա բերք ստանան: Ուզում եմ, որ այդ մարդիկ ոչ թե թոռով, ծոռով, կնոջով տանջվեն, այլ առաջավոր տեխնոլոգիաներ կարողանան կիրառեն, որպեսզի մենք էլ ի վերջո դուրս գանք այգիների նախնադարյան համայնական հասարակարգի մակարդակով մշակությունից: Իսկ նոր այգիներ տնկելու խնդիր չեմ տեսնում, որովհետև հիմա մարդիկ Ռուսաստանից, այստեղից-այնտեղից գալիս, այգի են հիմնում, խոշորացումը գնում է: Աշխարհի բոլոր միտումները մեզ մոտ գնում են: Ճռռալով, դժվար, բայց գնում են: Իսկ եղած այգիները նորմալ վիճակի բերելու համար այդ մարդիկ գոնե պետք է 9 տարվա երաշխավորություն ունենան, որ 3 տարին նվիրեն խաղող աճեցնելուն ու առաջին բերքին, իսկ մյուս 5-6 տարում կարողանան ներդրածը ետ բերել, հետո մի 20 տարի էլ վայելեն այգիների բերքը:
– Կոնյակի արտահանմանն ուղղված արդյունաբերական ռազմավարությունը ինչպե՞ս եք գնահատում, ինչքանո՞վ է իրատեսական, հատկապես ասում եք, որ Չինաստանում այդքան դժվար է հայկական կոնյակն առաջ տանել:
– Ես կյանքս ուզում եմ ապրել լավատեսորեն: Ես կարող եմ շատ քննադատել ամեն տեսակի ռազմավարություն, բայց ինձ համար այնքան հաճելի է, որ այդ ռազմավարությունը մենք արդեն ունենք, մենք արդեն հասել ենք այն մակարդակին, որ կարողանում ենք ռազմավարություն բաժանել, գտնել 7-10 գերակա ճյուղեր, փորձել դրանց զարգացման մասին մի փաստաթուղթ մշակել, գնանք երկրի նախագահի կամ վարչապետի մոտ այդ փաստաթուղթն իր շատ թերություններով քննարկենք: Որ բիզնեսը ասում է, պետությունը գրիչը ձեռքին գրում է, կանեն, թե չեն անի՝ դա մյուս փուլն է, որ անելու են: Մտածեք՝ Հայաստանում այս իրավիճակում բիզնեսն ասում է, պետությունը՝ լսում ու գրում: Դա արդեն մեծ հաղթանակ է: Ինչ վերաբերում է այդ ռազմավարությանը՝ շատ խնդիրներ կան: Դրանց վրա աշխատում են: Տարրականը՝ ցուցանիշները դրամայինից պետք է անցնենք լիտրային արտահայտության, որովհետև ռազմավարության մեջ գրված էր 300 մլն-ի արտահանում: Է, մեկին կարող ենք գտնել, 1 շիշ 300 մլն-ով վաճառել ու համարել որ աճեցինք: Չի լինի այդպես:
– Եթե չինական շուկան «դժվարամարս» է, իսկ աշխարհի այն շուկաները, որտեղ կոնյակը տեղ ունի, արդեն հագեցած են, ո՞ր կողմ հայացքն ուղղել:
– Գիտեք, չինական շուկան հենց էնպես չենք, վպ ՏՑ ոՈսՊօ, որ վերցրել ենք ու սկսել: Այսօր չինական շուկան ամենաեկամտաբեր կոնյակի շուկան է, և այսօր չինական շուկան այնքան ֆրանսիական կոնյակ է սպառում, որ ֆրանսիացիները չեն կարող այդքան արտադրել ու ապահովել չինացիների պահանջարկը: Այս առումով ռազմավարությունը շատ ճիշտ էր՝ շուկան կա, կոնյակ խմում են, կոնյակը շատ եկամտաբեր կատեգորիա է, և հիմնական խաղացողներն էլ չունեն բավականաչափ պաշարներ շուկայի կարիքները ապահովելու: Եվ հարց ծագեց՝ ինչո՞ւ ոչ հայկականը: Մեր հաշվարկով՝ եթե նրանք խմում են Martell XO կոնյակ, ապա երբ դա չլինի, «Նաիրի» կխմեն: Բայց դուրս եկավ, որ չէ՝ երբ Martell XO չունեն, խմում են Chivas 21, կամ այլ բրենդի կոնյակ: Այդ չինացի հարուստ, գերհարուստ և ամենաապահովված միջին դասը գնում է բրենդ: Այսինքն` իրենց պայուսակ պետք չի, իրենց Louis Vuitton է պետք: Նրանք չեն գնում կոշիկ գնելու, նրանք Guchi են գնում: Եվ նրանք չեն գնում խմելու, գնում են, որպեսզի իրենց սոցիալական կարգն ապացուցեն բոլորին, որ XO, կամ «Լյուդովիկոս15», կամ Chivas 25 խմող տղա են: Ու այդ դեպքում «Նաիրին» նրանց չի բավարարում: Իսկ մենք էլ այդքան ռեսուրս չունենք, որ 1.5 մլրդ չինացիների բացատրենք, որ ախր, «Նաիրին» էլ է հարգի, ախր, Հայաստանն էլ լավ երկիր է: Սա է ամբողջ խնդիրը:
