«Առաջին լրատավական»-ի «Դիսկուրս» ծրագրի հյուրերն են՝ «Հայաստանի մանուկներ» հիմնադրամի տնօրեն Սերոբ Խաչատրյանը և «Մենք դեմ ենք օտարալեզու դպրոցների վերաբացմանը» նախաձեռնության անդամ Արմեն Հովհաննիսյանը։
– Որքանո՞վ է մեր հանրակրթության ոլորտը համապատասխանում ժամանակի պահանջներին։
Ս.Խ.- Իմ կարծիքով՝ չի համապատասխանում, որովհետև մեզ մոտ առկա կրթությունը նայում է դեպի ետ, այլ ոչ թե առաջ, ինչը անընդունելի է։ Կա մի սխալ միտում. մենք մեր երեխաներին փորձում ենք տանել դեպի այն անցյալը, որը մենք ունեցել ենք։ Մինչդեռ շատ կարևոր է հասկանալ, որ նոր սերունդը բերում է նոր մտածողություն, և պետք է ճիշտ զգալ ու հասկանալ ժամանակի զարկերակը և երեխաներին տանել այդ ուղղությամբ։
– Ի՞նչն է պատճառը, որ մեր դպրոցական համակարգն այսօր հայտնվեց այս վիճակում, և իշխանությունը լծումը փնտրում է էլիտար՝ օտարալեզու դպրոցներ բացելու միջոցով։
Ա.Հ.- Նախ ուզում եմ ասել, որ այդ ճանապարհով խնդիրները ոչ թե լուծվելու են, այլ ավելի են շատանալու։ Պետք է այնպիսի բարեփոխումներ իրականացնել, որոնք բոլորի համար են, հարիր են արդիականությանը և համապատասխանում են աշխարհի հետ նույն լեզվով խոսելու պահանջին։
– Ո՞վ պիտի կանխի դեպի անցյալ տանող այդ միտումը։
Ս.Խ.- Այստեղ շատ կարևոր է քաղաքական կամքը, պիտի հստակ սահմանվի, որ մենք գնում ենք այդ փոփոխություններին։ Անկեղծ ասած՝ եթե նայենք այսօրվա պետական փաստաթղթերը, կրթության զարգացման տարբեր ծրագրերը, այդ ամենն այնտեղ ամրագրված է։ Պարզապես պետք է դրանց համապատասխան քայլեր իրականացնել։ Շատ կարևորում եմ մանկավարժական կրթություն իրականացնող համալսարանները, որոնք պետք է ապագա ուսուցիչներին բացատրեն ժամանակակից կրթության պահանջները։ Պետք է շատ լինեն կրթության վերաբերյալ մասնագիտական քննարկումները, որոնք, ցավոք, շատ քիչ են։ Այսօր բավական մեծ անջրպետ կա սերունդների միջև։ Նախկինում կյանքը շատ դանդաղ էր փոխվում, և ցանկացած ուսուցչի անցյալը նման էր երեխայի ապագային։ Կրթական համակարգը պետք է հասկանա, որ ինքը մրցակցության մեջ է։ Եթե 100-200 տարի առաջ դպրոցը միակ տեղն էր, ուր երեխան գալիս էր նոր բան իմանալու, ապա այսօր նա ունի մրցակիցներ՝ ինտերնետը, հեռուստատեսությունը, օն-լայն հրապարակումները, բջջային հեռախոսը։
Ա. Հ.- Դպրոցը, բացի գիտելիքներ տալուց, սոցիալականացման ամենակարևոր վայրն է։ Ծայրահեղ հիերարխիկ հասարակությունն իր համար ձև է ստեղծում, որտեղ շեշտվում է հիերարխիան։
– Ինչո՞ւ իշխանությունները բավական դանդաղ են կյանքի կոչում պետական փաստաթղթերում ամրագրված այդ փոփոխությունները։ Գուցե ամենավերին նպատակը ամենևին էլ բաց և ազատ հասարակություն ստանալը չէ։
Ա.Հ.- Կարծում եմ՝ միանշանակ, որովհետև էլիտար, դասակարգային, ոչ համաքաղաքացիական պետության մեջ համաքաղաքացիական այդպիսի կարևոր ինստիտուտը կարող է անգամ վտանգավոր լինել։ Այդ բարեփոխումները պետք է իրականացվեն զուգահեռաբար։ Հանրությունը պետք է դառնա համաքաղաքացիական։ Դպրոցը սոցիալական արդարության կարևորագույն գործիք է։
Ս.Խ.- Իմ կարծիքով՝ իրականության և հռչակագրերի հակասության պատճառը այն է, որ այդ փոփոխությունները դեռևս ընկալված չեն որպես ներքին անհրաժեշտություն։ Ցավոք, մենք այսօր չունենք մտածողության ազատություն, որին կհետևի խոսքի ազատությունը։
– Իսկ ունենք այդ ռեսուրսը. չէ՞ որ այսօրվա ուսուցիչներն ու տնօրենները, մեծ մասամբ, իշխանության վերարտադրության ֆունկցիոներներ են։ Ինչպե՞ս պիտի դուրս գանք այս փակ շրջանից։
Ս.Խ.- Փակ շրջանից մեզ դուրս կբերեն երեխաները, որոնց մեջ այսօր ներքին ընդվզման պես բան է նկատվում։ Դա արտահայտվում է նրանով, որ նրանք շատ անլուրջ են վերաբերվում դասերին, ուսմանը։ Այս ամենը կտանի փակուղային իրավիճակի, երբ ուսուցիչները չեն կարողանա լիարժեք սովորեցնել, իսկ երեխաները քիչ-քիչ կսկսեն դուրս գալ դպրոցներից և գնալ դեպի տնային կրթություն, մասնավոր կրթություն։ Օրինակ՝ ԱՄՆ-ում, մի 10 տարի առաջ երեխաների 1 տոկոսն էր տնային կրթություն ստանում, այսօր այդ ցուցանիշը 10 տոկոս է։
– Ստացվում է, որ ուսուցիչները, տնօրենները, ծնողները յուրովի հարմարվում են։ Ի՞նչը պիտի ճեղքի ստեղծված իրավիճակը։
Ա.Հ.- Մենք շատ ենք սիրում մեր երեխաներին, բայց պիտի գա այն գիտակցությունը, որ եթե ուզում ենք մեր ազգի համար վերարտադրության շանս ապահովել, շատ բաներ պետք է փոխվեն։
– Պե՞տք է, արդյոք, հասարակական, քաղաքական նախաձեռնությունները, կազմակերպությունները, քաղաքական կուսակցություններն ավելի մեծ ուշադրություն դարձնեն կրթության ոլորտին։
Ա.Հ.- Անշուշտ, սակայն մեծ հույսեր չեմ կապում քաղաքական կուսակցությունների հետ, որովհետև նրանք այլ խնդիրներով են զբաղված, բայց հանրային սեկտորը պարտավոր է այդպես մտածել։
Ս.Խ.- Ընդհանրապես, փոփոխություններ իրականացնելը շատ դժվար է, հատկապես՝ հանրակրթության ոլորտում։ Այս ոլորտում այսօր համաշխարհային ճգնաժամ է, որովհետև կյանքը շատ արագ է փոխվում, իսկ դպրոցական համակարգն իր տրամաբանությամբ շատ դանդաղկոտ է ու չի հասցնում այդ փոփոխությունների հետևից, այսինքն՝ կան նաև օբյեկտիվ պատճառներ։ Տեսակետներ կան, որ ապագայում դպրոցները կվերանան, և կրթությունը կդառնա անհատականցված։ Սա առանձին թեմա է։ Բայց եթե այսօր մենք լուրջ փոփոխություններ ենք ուզում, համակարգը պետք է առաջին հերթին լուրջ ուշադրության արժանանա։ Եթե Հայաստանում ստեղծվի 100-200 հոգանոց մի խումբ, որը հաճախակի հրապարակային դիսկուրսներ ծավալի կրթության հիմնահարցերի շուրջ, դա քիչ-քիչ փոփոխությունների կբերի։ Այսօր բոլորը բողոքում են հանրակրթությունից, բայց չկա մասնագիտական քննարկում։
Ա.Հ.- Ես չափավոր լավատեսությամբ եմ վերաբերվում և կարծում եմ, որ փոփոխությունները պետք է լինեն։ Դրանք չեն կարող չլինել։
