«Առաջին լրատվական»-ի «Օրենքի իշխանություն» հաղորդաշարի հերթական թեման նվիրված է բնապահպանական խնդիրներին, հաղորդաշարի հյուրն է բնապահպանության փորձագետ Արման Վերմիշյանը
Հայաստանում առկա են լուրջ բնապահպանական խնդիրներ: Երկիրը միացել է շրջակա միջավայրի պաշտպանությանը վերաբերող միջազգային կոնվենցիաների մեծ մասին: Սակայն մեր բնությունը շարունակում է լուրջ վնասներ կրել:
Մասնագետների խոսքով՝ կա բնապահպանական համարժեք քաղաքականության և իրավակիրառման պրակտիկայի պակաս: 1980-ական թվականներին Հայաստանի տարածքի 11%-ը ծածկված էր անտառներով, սակայն այսօր այդ ծածկույթը զգալի չափով նվազել է:
Այսօր մեր երկրում աղետալի հետևանքներ է շարունակում թողնել նաև հանքարդյունաբերությունը: Հանրապետության տարածքի հազարավոր հեկտարներ ծածկված են բաց հանքերով և թափոններով: Շրջակա միջավայրի պաշտպանությանն ուղղված աշխատանքներ չեն կատարվում: Թունավոր գազերի արտանետումները և քիմիական նյութերի հեռացումը որպես թափոն աղտոտում են շրջակա միջավայրը և բացասական ազդեցություն թողնում մարդկանց առողջության վրա:
Ըստ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության 2005թ. հրապարակված զեկույցի՝ Հայաստանը ԱՊՀ երկրների շարքում անոմալ ծնունդների թվով երկրորդն է՝ Ղրղըզստանից հետո:
Բազմաթիվ փորձագետներ անոմալիաների այս բարձր ցուցանիշը կապում են շրջակա միջավայրի աղտոտվածության բարձր մակարդակի հետ: Առողջական խնդիրները հատկապես սուր են արտահայտված երկրի հյուսիսային և հարավային շրջաններում, որտեղ և կենտրոնացված են հանքարդյունաբերության հիմնական օջախները:
ՀՀ Սահմանադրության համաձայն. «Յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի ապրելու իր առողջությանը և բարեկեցությանը նպաստող շրջակա միջավայրում, պարտավոր է անձամբ և այլոց հետ համատեղ պահպանել և բարելավել շրջակա միջավայրը:»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 281-րդ հոդվածի համաձայն. «Արդյունաբերական, գյուղատնտեսական, գիտական և այլ օբյեկտներ նախագծելու, տեղաբաշխելու, կառուցելու, վերակառուցելու, վերանորոգելու, շահագործման հանձնելու կամ շահագործելու, շահագործումից հանելու ընթացքում շրջակա միջավայրի պահպանության կանոնները խախտելն այն անձի կողմից, ով պատասխանատու է դրանց պահպանության համար, եթե այդ արարքն անզգուշությամբ առաջացրել է շրջակա միջավայրի ռադիոակտիվ, քիմիական և կենսաբանական աղտոտվածության էական փոփոխություն, մարդու մահ, մարդկանց զանգվածային հիվանդություններ, կենդանիների զանգվածային ոչնչացում կամ այլ ծանր հետևանքներ՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով, որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկվելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա»:
Առողջությանը և բարեկեցությանը նպաստող շրջակա միջավայրում ապրելու համար առաջին հերթին անհրաժեշտ է ծառատունկի միջոցով բարելավել հայաստանցիների կենսամակարդակը, խթանել հանրապետությունում բնական գազի, որպես շարժիչային վառելիք, գործընթացի զարգացմանը, բարձրացնել երիտասարդության գիտակցությունը բնապահպանության հարցերում, իրականացնել բնապահպանական գործողություններ ընդդեմ շրջակա միջավայրի աղտոտման:
– Վերջին ժամանակաշրջանում բավական մեծ աղմուկ բարձրացավ Քաջարանի հանքի շուրջ՝ կապված բնապահպանական հարցերի հետ։ Բազմաթիվ ակտիվիստներ բողոքի ակցիա կազմակերպեցին և պահանջում էին, որ կառավարության որոշումը՝ տվյալ տարածքը ճանաչել որպես գերակա շահ, վերացվի: Կարո՞ղ եք ներկայացնել խնդիրը:
– Ծրագրվել էր Քաջարանի պղնձամոլիբդենային հանքավայրը ընդլայնել և գերակա հանրային շահ ճանաչել որոշակի հողատարածքներ` 6 համայնքներում: Գերակա շահի անվան տակ փաստորեն նպատակադրվել էին վերցնել այդ համայնքների հողերը:
– Տնտեսվարող սուբյեկտը կատարել էր որոշակի գործողություններ՝ դիմել էր կառավարությանը, կառավարությունը կայացրել էր որոշում, օրենքով նախատեսված քայլերը իրենք կատարել էին, բայց ակտիվիստները պնդում էին, որ գործողությունը անօրինական է: Ո՞րն է այդ օրենքի զանցանքը:
– Նախ՝ ինչո՞ւ է որոշվել ճանաչել որպես հանրային գերակա շահ՝ արդյոք հանրային գերակա շահ կա՞ այնտեղ: Մեր կարծիքով՝ այնտեղ հանրային գերակա շահ չկա, այլ մասնավոր ընկերության մասնավոր շահ է։ Եթե դիտարկում ենք հանրային շահի տեսանկյունից, այդ դեպքում կոնկրետ Քաջարան գյուղի հանրությունը, որը գտնվում է այդ հանքավայրի ուղղակի ազդեցության գոտում, փաստացի դեմ է, որ այդ ծրագիրն իրականացվի: Գերակա շահ ասվածը այս դեպքում բավական լղոզված է: Որտե՞ղ է սկսվում գերակա հանրային շահը և որտեղ՝ մասնավոր շահը: Կարծում եմ՝ օրենսդրական առումով խնդիր կա, և բնական էր, որ հասարակության ինչ-որ զանգված պետք է դեմ կանգներ նման որոշմանը:
