Դիլիջանում հանդիպելով վազքի՝ վարչապետի գավաթի խաղարկության մասնակից դպրոցականների հետ, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը պատասխանել է նրանց հարցերին: Այդ հարցերի թվում դպրոցականներին հետաքրքրել է եկեղեցի-պետություն հարաբերության հարցը, որի առնչությամբ վարչապետ Փաշինյանի պատասխանը ըստ էության հնարավոր է գնահատել բացահայտում: Խոսքն իհարկե ինչ որ գաղտնիքի կամ մութ պատմության բացահայտման մասին չէ, այլ ներկայումս քաղաքական իշխանության ու եկեղեցու ղեկավարության միջև տարաձայնությունների երկու հիմնական ուղղության կամ կետի բացահայտում՝ ֆինանսներ և քաղաքականություն:
Նիկոլ Փաշինյանը նշել է, որ եկեղեցին օրինակ ուզում է, որ իր կարիքների համար ներկրվող մի շարք ապրանքներ կառավարությունն ազատի հարկից և տուրքից՝ բարեգործական նպատակի անվան տակ: Փաշինյանն ասում է, որ այդ դեպքում իրենք առաջարկում են դրանց կիրառումն էլ չենթադրի վաճառք՝ օրինակ պարաֆինի և դրանից ստացվող մոմի պարագայում: Դրան եկեղեցին համաձայն չէ: Բայց, ըստ Փաշինյանի, համաձայն չէ նաև մոմի վաճառքը հարկելուն, թեկուզ կառավարությունն առաջարկում է հետո այդ հարկը ամբողջությամբ վերադարձնել եկեղեցուն:
Քաղաքական առումով, Փաշինյանը հայտարարել է, որ ավելի ազնիվ կլինի, եթե եկեղեցին պարզապես կուսակցություն ստեղծի և այդպես զբաղվի քաղաքականությամբ, որովհետև վտանգավոր է, եթե եկեղեցին որպես այդպիսին ներգրավվում է քաղաքականության մեջ: Քաղաքականության առնչությամբ վարչապետ Փաշինյանի դիտարկումը թերևս անքննելի է: Եթե եկեղեցին դառնում է ներքաղաքական կյանքի կողմ, ապա դա առաջին հերթին հարվածում է հենց իր հեղինակությանն ու վարկին, վերքաղաքական, վերկուսակցական առաքելությանը, որ ունի այդ կարևոր կառույցը: Մյուս կողմից, գուցե ազնիվ, բայց անհեթեթ կլինի, եթե եկեղեցին դառնա կուսակցության հիմնադիր ու զբաղվի քաղաքականությամբ այդպես, որովհետև դա էլ գործնականում կնշանակի ՀԱԵ ինստիտուցիոնալ և աեհամակարգային առաքելության նշաձողի մեղմ ասած իջեցում:
Այդպիսով, Հայ Առաքելական եկեղեցին պետք է գտնի ոչ թե քաղաքականությամբ զբաղվելու ճիշտ ձևը, այլ քաղաքականությամբ չզբաղվելու, և միևնույն ժամանակ այդ քաղաքականության վրա վերքաղաքական, բարձր արժեհամակարգային ազդեցություն ձևավորելու և այդ կերպ քաղաքական բոլոր դերակատարների համար որոշակի արժեքային նշաձողեր սահմանելու ձևը: Այդ խնդիրը Հայ Առաքելական եկեղեցու ղեկավարությունը չի գտել, ու դժվար է ասել՝ ուզու՞մ է գտնել, թե ոչ: Որովհետև անկասկած է, որ նախորդ տասնամյակներում եկեղեցին գտել է, կամ եկեղեցու համար գտել են կառավարող տնտեսա-քաղաքական համակարգի շրջանակում տեղավորվելու արդյունավետ ձևը, այդ թվում թե ֆինանսա-տնտեսական, թե քաղաքական առումներով: 2018-ից հետո այդ ձևը գոյություն չունի, տարբեր սուբյետիվ ու օբյեկտիվ պատճառներով, ու փաստացի գոյություն չունի եկեղեցի-պետություն հարաբերության որևէ ձև: Պետությունը՝ տվյալ դեպքում քաղաքական իշխանությունը, գործնականում ինքը չունի նոր իրավիճակում նոր ձևերի մասին համակարգային պատկերացում և անգամ ներուժ, և այլ պատկերացում ու ցանկություն չունի նաև եկեղեցին, ինչը ստիպում է անընդհատ հայացք նետել հին ձևերին, և այն սուբյեկտներին, որոնք մշակել ու տիրապետում էին այդ ձևերը: Եվ այդ հայացքներնն էլ բնակաբար վերածվում են եկեղեցու քաղաքական հայացքների:
