«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է ԱԺ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախկին նախագահ Հովհաննես Իգիթյանը:
– Պարո՛ն Իգիթյան, որքանո՞վ կարող են հաջող ընթանալ Հայաստանի` դեպի Արևմուտք ինտեգրման փորձերը: Հայաստանն ի՞նչ հնարավորություններ ունի այս հարցում:
– Դեպի Արևմուտք տանող դռան բանալին Հայաստանում է: Իրականում, թե՛ Եվրոպացի, թե՛ հայ չինովնիկներ` դիմադիր և ընդդիմադիր ճակատից, տարբեր կերպ են գնահատում Հայաստանի պրոգրեսիան դեպի Եվրոպա: Ես հիմա այս հարցի շուրջ խոսելու եմ որպես քաղաքացի, այլ ոչ որպես ընդդիմադիր գործիչ: Եվ չմտածեք, որ եթե խոսեր Շարմազանովը կամ Գալուստ Սահակյանը, այլ կերպ կմեկնաբաներ հարցը:
Արդյո՞ք Հայաստանում իշխանությունը ձևավորվում է այնպես, ինչպես ընդունված է Եվրոպայում: Արդյոք ՀՀ շարքային քաղաքացին և որևէ չինովնիկ չի՞ գիտակցում, որ Եվրոպայում այսպիսի մթնոլորտում, այսպիսի ընտրություններով չեն ձևավորում իշխանությունը: Հայաստանն այս հարցում շատ հեռու է Եվրոպայից:
Հիմա հարցը դիտարկենք Մարդու իրավունքների պաշտպանության տեսակետից: Արդյոք Հայաստանում տնտեսվարող սուբյեկտները հավասա՞ր պայմաններում են գործում: Արդյո՞ք ՀՀ քաղաքացին սոցիալական, տնտեսական, իրավական և բարոյահոգեբանական հարցերում պաշտպանված է այնպես, ինչպես եվրոպացին: Եկեք չխաբենք մեզ` Հայաստանը շատ հեռու է այն չափանիշներից, որոնք արդեն մի քանի հարյուր տարի է գործում են Եվրոպայում: Հայաստանը չի կարող համեմատվել անգամ Ղազախստանի հետ, որն իրեն չի հռչակել որպես դեպի Եվրոպա գնացող երկիր:
– Այսինքն` Եվրոպան, ի դեմս Հայաստանի, չի՞ տեսնում ապագա լուրջ գործընկերոջ, Սերժ Սարգսյանը չի՞ դիտարկվում որպես երկրում իրական փոփոխություններ իրականացնող նախագահ:
– Եվրոպան համբերության և սպասումի առումով շատ լուրջ ռեզերվ ունի: Եվրոպան համարում է, որ անձը, օրինակ, Լուկաշենկոն հավերժ չէ, և որ երկիրն անձ չէ, այլ ժողովուրդ է և ժողովրդական մտածողություն: Եվ մեր երկիրն իր աշխարհաքաղաքական մտածողությամբ գնալու է դեպի Եվրոպա: Իհարկե՛, Եվրոպան տեղյակ է մեր երկրի խնդիրներին և հասկանում է, որ այդ խնդիրները հավերժ չեն:
– Հայաստանյանի իշխանությունների կողմից հռչակված արտաքին քաղաքական ուղղությունը որքանո՞վ է երկկողմանի: Ի՞նչ խրախուսական քայլեր կարելի է ակնկալել Եվրոպայից: Օրինակ՝ Ռուսաստանը բարձրացրել է Հայաստանին մատակարարող գազի սակագները, ինչը, անշուշտ, քաղաքական, գուցե նաև տնտեսական դրդապատճառներ ունի. Ի՞նչ կարող է անել Եվրոպան, որպեսզի Ռուսաստանի հետ ամենանուրբ թելերով կապված Հայաստանը չշեղվի դեպի Եվրոպա ուղղորդված ճանապարհից:
– Եվրոպան մեզ հետ ավելի գլոբալ տեսանկյունից է խոսում: Եվրոպան ասում է. «Այո՛, Հայաստա՛ն, դու դժվար իրավիճակի մեջ ես եղել, և ես քեզ` որպես հնարավորություններ և հեղինակություն ունեցող հարևան, ասում եմ` դժվար թե գտնես ավելի նպաստավոր մոդել, քան իմ առաջարկածն է»:
Եվրոպան ցույց է տալիս մոդելն իրականացնելու ուղիները և ասում. «Հեծանիվ պետք չէ հորինել: Այս մոդելը մեզ մոտ արդեն 200 տարի գործում է մեծ հաջողությամբ, և քո քաղաքացիները փախչում են ձեր երկրից և գալիս մեզ մոտ»: Եվրոպայի առաջարկած մոդելն այնքան ճկուն է, որ այն կիրառելու դեպքում կարելի է դիմագրավել գազի սակագնի բարձրացմանը: Այս տեսանկյունից պետք է մոտենալ խնդրին և ոչ թե սպասել, թե Եվրոպան կսուպսիդավորի մեզ` գազի սակագնի տատանումներին դիմանալու համար: Իսկ եթե Ռուսաստանը կամ այլ մի երկիր փորձելու է խաղալ 20-50 դոլարի վրա, և եթե դրա պատճառով մենք պիտի շեղվենք ուղուց, ապա սա շատ վտանգավոր է: Ի վերջո, քաղաքացիական հասարակությունը պետք է այնքան ճնշի իշխանություններին, որ իշխանությունը հասկանա՝ պետք է գնալ բարեփոխումների, որովհետև այլ կերպ հնարավոր չէ:
– Հնարավո՞ր է մեր երկրում հեղափոխություն անել: Թե՞ հեղափոխությունն այլևս շանս չունի, և դրա փոխարեն երկրում պետք է ստեղծել այնպիսի իրավիճակ, որ իշխանությունն այլընտրանք չունենա և ինքն անգամ այլևս չհանդուրժի իր հակասահմանադրական վիճակը, ինքն իր ներսում իրականացնի սահմանադրական կարգի հաստատում, որպեսզի կարողանա նաև ներդաշնակ աշխատել Արևմուտքի հետ:
– Հեղափոխության երկու ձև կա`
1. Երբ հասարակությունը որևիցե քաղաքական ուժի վստահում է և նրա հետևից դուրս է գալիս փողոց, և իշխանությունը` ի դեմս այդ ընդդիմադիր կուսակցության` տեսնելով ուժեղ քաղաքական ուժ, զիջում է իշխանությունը: Իմ կարծիքով՝ այսօր սա Հայաստանում հնարավոր չէ: Սա իմ` որպես ՀՀՇ, և ոչ ՀԱԿ ներկայացուցիչ Հովհաննես Իգիթյանի անձնական կարծիքն է: Ես չգիտեմ այս հարցի շուրջ ՀԱԿ-ի կարծիքը, բայց իմ կարծիքով՝ այսօր Հայաստանում որևէ քաղաքական ուժ այն վստահությունը չունի հասարակության մեջ, որ կարողանա ժողովրդին առաջարկել գնալ և ջարդել չարիքի պատերը` առաջարկելով այլ մոդել: Գուցե ես հոռետես եմ, բայց ես այսօր Հայաստանում չեմ տեսնում այդպիսի քաղաքական ուժ:
2. Երբ հասարակությունը զուտ քաղաքացիական շարժում է ձևավորում: Մարդիկ դուրս են գալիս փողոց և իշխանություններին ասում են՝ «Գիտեք ինչ, արդեն չափը անցել եք: Այսպես այլևս հնարավոր չէ»: Եվ քանի որ իշխանությունն անընդհատ առիթներ է տալիս` սկսած տնտեսական չարաշահումներից, վերջացրած բանակում կատարվող լկտիություններով, ապա իշխանության այսպիսի ցանկացած քայլից հետո քաղաքացիական շարժումը խոհանոցային դժգոհությունը տեղափոխում է փողոց և տալիս է համարժեք արձագանք: Ես Հայաստանում այս տարբերակն եմ համարում իրատեսական` հաշվի առնելով ֆեյսբուքի գործոնն ու քաղաքացիական հասարակության ձևավորման արդեն նկատելի շորշոփները: Ես վստահ եմ, որ հենց այս տարբերակից է իշխանությունը սարսափում: Մանավանդ, որ նրանք սրա օրինակը տեսել են այլ երկրներում: Ես չեմ ասում, թե սա լավ բան է, բայց փաստ է, որ այն փոփոխությունները, որ իշխանությունն անում է, ամենևին էլ ինչ-որ քաղաքական ուժի ճնշման ազդեցությամբ չէ:
– Ինչպե՞ս եք դիտարկում «Հարսնաքարի» ոճրագործության շուրջ մոբիլիզացված քաղաքացիական շարժումը: Այս քաղաքացիական շարժումը` իր պահանջներով, կոչերով, ունա՞կ է պայքարելու և համակարգային փոփոխությունների տանելու:
– «Հարսնաքարը» տարբերվում է քաղաքացիական մյուս նախաձեռնություններից, քանի որ այս դեպքում շատ լկտի ձևով ապացուցվեց, թե ինչ կարող են անել քաղաքական նպատակներով օգտագործվող մարդիկ, ովքեր շարունակում էին անպատիժ մնալ: «Հարսնաքարում» պատահածն արդեն վերջին կաթիլն էր: Եվ այս բոլոր խնդիրները մի պատճառ ունեն` Հայաստանում մարդիկ իրենց տեղերում չեն: Ես զարմացած չեմ, որ Սերժ Սարգսյանը պահանջեց, որպեսզի Ռուբեն Հայրապետյանը վայր դնի իր պատգամավորական մանդատը: Չեմ զարմանա նաև այն դեպքում, եթե Ռուբեն Հայրապետյանի հանրապետական և այլ կուսակցություններում ներկայացված ընկերները, ովքեր նախկինում նրան աստված էին համարում, հիմա սկսեն նրան քարկոծել: Բայց հարցը սա չէ: Խնդիրն այն է, որ Ռուբեն Հայրապետյանը գտնվում էր ոչ իր տեղում: Ընդհանրապես, խորհրդարանը դարձել է մի վայր, որտեղ տեղավորվում են պատահական մարդիկ` որպես փոխհատուցում ինչ-ինչ քայլերի: Եվ այս մարդիկ չեն փայլում իրենց կրթությամբ ու դաստիարակությամբ: Սրանք էլ իրենց հերթին փողոցից հավաքել են մարդկանց` հաստավիզ, լկտի, ովքեր ընտրություններին ծեծել են, կաշառք են բաժանել և այլ հանցավոր արարքներ են կատարել: Եվ նրանք սանձարձակ են, որովհետև գիտեն, որ իրենք են նախագահին նախագահ դարձրել: Կարծում եմ, այս քաղաքացիական շարժման բոլոր մասնակիցները հասկանում են, որ խնդիրը համակարգային է և պետք է պայքարել համակարգի բոլոր ներկայացուցիչների նկատմամբ, մանավանդ, որ ես վայրկյան անգամ չեմ կասկածում, որ այս բոլոր մարդիկ մասնակցել են Մարտի 1-ի հանցավոր դեպքերին:
– Ինչպե՞ս եք վերաբերվում ՀԱԿ-ԲՀԿ համագործակցությանը: Մանավանդ, եթե հաշվի առնենք, որ ԲՀԿ կուսակցության առաջնորդ Գագիկ Ծառուկյանի թիկնապահները նույնպես անմասն չեն եղել Մարտի 1-ի հանցավոր անցքերում:
– Ճիշտն ասած, ես այդ համագործակցության քաղաքական եզրը չեմ կարողանում գտնել: Որովհետև այդ ուժերը ստեղծվել են միանգամայն տարբեր նպատակներով և շարժառիթներով: Ես չեմ կարծում, թե Հայաստանում որևէ բիզնեսմեն կարող է ընդդիմադիր լինել: Ես չեմ տեսնում այս կուսակցության մեջ այն պոտենցիան, որը կարող է գաղափարներ արարել: Այն, ինչ ես տեսել եմ այս կուսակցությունից, դա մի հարուստ մարդու այցն է ժողովրդական տաբեր զանգվածների մոտ, և ժողովուրդը նայում է նրան գրպանին ու փող է խնդրում: Սա է: Եվ եթե Սերժ Սարգսյանը իրական վտանգ տեսներ այս կուսակցությունից, ապա կվարվեր այնպես, ինչպես վարվել է այլ բիզնեսմենների հետ: Հայաստանում բիզնեսմենն էլ, շարքային քաղաքացու պես պակաս խոցելի չէ:
– Ի՞նչ կարծիք ունեք Լևոն Զուրաբյանի հայտարարության մասին, որ ՀԱԿ-ը ՏԻՄ ընտրություններին պատրաստ է աջակվել ԲՀԿ թեկնածուներին:
– Ես չգիտեմ, թե որտեղ է քննարկվել այս հարցը: Մենք տարբեր ռեգիոններում ունենք մեր թեկնածուները: Մենք ասելով` նկատի ունեմ ՀՀՇ-ն, այլ ոչ ՀԱԿ-ը, կքննարկենք այդ հարցը և կաջակցենք մեր թեկնածուներին: Այն ընտրատարծքներում, որտեղ առաջադրված թեկնածու չենք ունենա, կընտրենք առաջադրվածներից լավագույնին և կաջակցենք նրան: Եթե ԲՀԿ-ի թեկնածուն կլինի մեր չափանիշներին համապատասխանողը, նրան էլ կաջակցենք: Մենք այդ հարցը կքննարկենք ՀՀՇ-ով և կորոշենք` ում աջակցել: Գուցե Լևոն Զուրաբյանը խոսել է ԲՀԿ-ի թեկնածուին պաշտպանելու մասին` հաշվի առնելով ՀՀԿ թեկնածուների չափազանց վարկաբեկված լինելու հանգամանքը:
