«Առաջին լրատվական»-ի «Սիրանկյուն» հաղորդաշարի հյուրն է երգչուհի Սյուզին:
– Սյուզի, ասում են`Ձեր աստղը փայլում էր, երբ Դուք «Հայք» խմբի հետ էիք հանդես գալիս: Երբ խմբից հեռացաք, աստղը խամրեց: Համաձա՞յն եք արդյոք այս կարծիքի հետ:
– (Ծիծաղում է): Որոշ չափով համաձայն եմ, որոշ չափով`ոչ: Այն ժամանակ մենք բում արեցինք՝ կոտրելով թե՛ երաժշտական և թե՛ հեռուստատեսային մինչ այդ առկա բոլոր կարծրատիպերը: «Քամին փչի»-ից հետո գրեցի «Մի պատմություն» երգը, ԴերՀովան արեց գեղեցիկ երաժշտություն, համագործակցեցինք «Հայք» խմբի հետ: Իրականում ավելի շատ սիրվեց «Մի պատմություն» երգը, քան «Քամին փչի»-ն: Հետո համագործակցեցի Ապրիկոտայի և Սիրուշոյի հետ, «Այն ցավը, այն ցավը, որ տվել ես» երգը գրեցի, որը շատ ավելի շատ սիրվեց, բայց չունեցավ տեսահոլովակ: Հետո իրոք որ մի փոքր նահանջեցի, պետական համալսարանն ավարտելու տարիներն էին, ստիպված պետք է ավելի հանգիստ աշխատանք ընտրեի:
– Գիտեմ, որ պետք է համագործակցեիք Էլվինա Մակարյանի և Արտո Թունջբոյաջյանի հետ: Էլվինայի հետ նրա մահվան պատճառով չհասցրեցիք, սակայն Արտոյի հետ էլ չտեսանք արդյունքը: Ինչո՞ւ:
– Այո՛, երկու դեպքում էլ առաջարկ եմ ստացել, երկու դեպքում էլ ինձ ավելի շատ շոյել է առաջարկը և ոչ իրականացումը: Երգիչ Արման Աղաջանյանը, որը բնակվում է Միացյալ Նահանգներում, ինձ կանչեց և ասաց, որ Էլվինան ինձ կանչում է իր մոտ: Ներս մտա, Էլվինան ասաց`քեզ շատ եմ սիրում և ասաց, որ ուզում է շատ գեղեցիկ երգ ձայնագրենք, ինքն այնտեղից, ես այստեղից, որից հետո պետք է միքսեինք: Վերադարձա, ցավոք սրտի, նա երկու օր անց մահացավ: Ինձ համար շատ ողբերգական էր այս ամենը, ես պատկերացնում եմ`ինչ գեղեցիկ երգ կստացվեր…
– Էլվինա Մակարյանն այն երգչուհիներից էր, որ տարիներ առաջ դիմեց արտագաղթի: Այսօր էլ արտագաղթի միտումը շարունակվում է…
– Միանգամից ուզում եմ ասել, որ ինձ համար որպես քաղաքացի արտագաղթն ամենացավոտ երկու թեմաներից առաջինն է, և երկրորդը` սոցիալ-տնտեսական վիճակն է: Ինքս շատ եմ ճամփորդել և շարունակում եմ ճամփորդել, և բոլոր հնարավորություններն ունեցել եմ ապրելու այլ երկրում`թե՛ Եվրոպայում, թե՛ Միացյալ Նահանգներում: Եթե կլինի աշխատանքային համագործակցություն, սիրով կհամաձայնեմ մաքսիմում երկու տարի մնալ, բայց չեմ վախենում ասել, որ պաշտում եմ երկիրս: Այնքան մեծամեծներ ունենք, որոնք, օրինակ, Փարիզում հայտնի առաջին ռեստորաններ են հիմնել, սրճարաններ և այլն: Ամենաուշագրավ երկրում ամենաուշագրավ կառույցները հայերն են կառուցել, իսկ այսօր արտագաղթի դիմողներին ես չեմ մեղադրում:
– Արտագաղթի տեմպերը ինչո՞վ եք պայմանավորում, եթե անկախության առաջին տարիներին հիմնականում պայմանավորված էր սոցիալ–տնտեսական բարդ խնդիրներով, հիմա ավելի շատ արժանապատվության, իրավունքների ոտնահարման հետ են կապում:
– Ես ևս մեկ անգամ այն կկապեմ սոցիալ-տնտեսական վիճակի հետ: Մարդիկ, որոնք իրենց ապագան չեն տեսնում, կարող են գնալ Սորբոնում սովորեն, գիտական աստիճան ստանան և գան այստեղ մեծ գումար վաստակեն, ապահովեն իրենց ընտանիքի կենցաղը, այսինքն` մենք մի շատ մեծ խնդիր ունենք. մեր օտարամոլությունն է: Վերջերս մի քահանայի հետ էի խոսում, նա էլ ինձ հետ համաձայնեց, մենք մի խնդիր ունենք` օտարամոլ ենք: Մենք սիրում ենք կապկել այլազգիներին`մոռանալով, թե մենք ինչքան բարձրագույն արժեքներ ունենք: Եթե արտասահմանցիները սովորում են երկար տարիներ, հայերն ընկալում են շատ արագ, կարծես ինտենսիվ կուրս անցնեն: Այնպես որ, արտագաղթը կապում եմ օտարամոլության և ֆինանսական շատ թույլ վիճակի հետ: Եթե մեզանից յուրաքանչյուրը ունենա, այսպես կոչված, իր մինիմալ զամբյուղը, կարծում եմ`ոչ ոք չի լքի հայրենիքը, քանի որ այստեղ շատ ամուր ես քեզ զգում:
– Ըստ Ձեզ` ի՞նչ է պետք այդ զամբյուղն ապահովելու համար, քաղաքական կա՞մք, որը չի դրսևորվում: Ինչո՞վ է պայմանավորված:
– Միանշանակ աշխատանքի բացակայությամբ…
– Աշխատատեղեր ովքե՞ր պետք է ստեղծեն:
– Յուրաքանչյուրը, ով գիտի, որ ֆինանսապես կայուն վիճակում է: Եթե արվում է բարեգործություն (փառք Աստծո, որ արվում է բարեգործություն), բայց բարեգործություն կարելի է անել ֆաբրիկաներ բացելու և աշխատատեղեր ապահովելու տեսքով, դա է իրական բարեգործությունը, որովհետև նրան տալիս ես ամսական գումար, և նա ապահովում է իր ընտանիքը:
– Սյուզի, անպատժելիության մթնոլորտ զգո՞ւմ եք երկրում, մասնավորապես «Հարսնաքարում» վերջին օրերին կատարվածը, արդյոք ինքներդ բախվո՞ւմ եք դրան:
– Սա շատ ցավոտ թեմա է, բայց կարող եմ ասել, որ այն առկա է ոչ միայն մեր երկրում, այլև ամենուր, չես կարող Միացյալ Նահանգներում կամ Իրաքում չբախվել նման խնդրի:
– Այսինքն`մի՞ֆ են ժողովրդավարության մասին խոսակցությունները:
– Ամեն բան կա: Պարզապես մեր երկիրը, մեր մայրաքաղաքը շատ փոքր է, և մեր ամեն վատը և ամեն լավը շատ արագ է տարածվում: Այսինքն`եթե չարը կա, բարին էլ կա, և այնպես չէ, որ Հայաստանում չարն ավելի շատ է առկա, քան Միացյալ Նահանգներում: Անպատժելիության հետ չես կարող հաշտվել, իհարկե շատ վատ է: Եթե կա օրենք, պետք է օրենքի առաջ հաշվետու լինենք և օրենքի առաջ բոլորս պետք է հավասար լինենք:
– Սյուզի, ինչո՞վ եք պայմանավորում, որ մեր երգիչ–երգչուհիները Բաքվում կայանալիք «Եվրատեսիլին» կոչ արեցին չմեկնել, մինչդեռ մյուս առկա խնդիրների շուրջ լռում են:
– Չի կարող լինել խելամիտ երգիչ, արտիստ, ցանկացած մեկը, որը չունենա իր տեսակետը: Ոչ թե ավելի շատ մտածում են քաղաքական աստառ տալու մասին, այլ չունեն իրենց իրական տեսակետը, որովհետև ով էլ որ լինես, իրականությունից չես փախչի:
– Այսինքն` երգիչներն իրականությունի՞ց են փախչում:
– Կան երգիչներ, որոնք չունեն տեսակետ, բայց, ընդհանուր առմամբ, դերասան, թե երգիչ, եթե չունի հարցի շուրջ տեսակետ, չի խոսում:
– Սյուզի, հասարակության մեջ փոփոխություններ նկատո՞ւմ եք, մի տեղ պայքարում են հանրային տարածքում թանգարան չկառուցելու, էկոլոգիական խնդիրներին լուծում տալու, մյուս տեղում՝ Թեղուտի անտառները փրկելու, մի ուրիշ տեղ էլ՝ «Փակ շուկայի» հարցն է: Արդյոք ծանո՞թ եք այս ամենին:
– Նկատում եմ և՛ լավը, և՛ վատը: Եթե հատվում են ծառեր, թթվածնի պակաս է, բնականաբար վատ է, չեմ կարող ասել, որ եթե թանգարան է կառուցվում ծառերի հատման հաշվին, վատ է, և չեմ կարող ասել, թե մեկ արժեքը փոխարինվում է մյուսով: Ցանկացած դեպքում ծառ կտրելը մեղք եմ համարում: Վերջերս ոստիկանական համակարգում նկատում եմ օրինապահություն: Ես ինձ զգում եմ արդեն պաշտպանված քաղաքացի, նախկինում շատ ավելի վտանգավոր էր, հիմա հսկողությունը շատ ավելի մեծ է:
– Սակայն այսօր ավելի շատ վթարներ և վրաերթեր են լինում:
– Սա պայմանավորում են մեքենաների քանակի մեծացմամբ: Մի պահ օրենք դուրս եկավ, որ իբրև թե պետք է սովետական մեքենաները կա’մ պետք է վերանորոգվեն, կա’մ շահագործումից դուրս գան: Մեր փոքր մայրաքաղաքի համար չափից շատ են մեքենաները: Եթե լինեն արտասահմանյան մակնիշի, եթե լինի ֆիլտր ասվածը, էկոլոգիան արդեն մաքուր կլինի:
– Տեսակետ կա, որ եթե ազատվենք խորհրդային մակնիշի ավտոմեքենաներից, խորհրդային անցյալից էլ կազատագրվենք: Համամի՞տ եք:
– Այո՛, ես ռուս ընկերներ ունեմ, որոնք վերջերս ժամանել էին Հայաստան և չէին հավատում, որ Հայաստանում այսքան սովետական մեքենաներ կան, ասում էին, որ իրենց համար դրանք արդեն old school են:
Դեռ ամեն բան ամբողջովին չի փոխվել:
– Հնարավո՞ր է ամբողջովին փոխվի մյուս տարի նախագահական ընտրությունների ժամանակ, և ո՞ւմ եք սատարելու, եթե գաղտնիք չէ:
– Մշտապես խուսափում եմ քաղաքական քարոզարշավների համերգներին մասնակցել, որ իմ գործունեությանը քաղաքական աստառ չտրվի, բայց կգա ժամանակ, և դա շուտով կլինի, որ կաշխատեմ, ընտանիքիս հորդորով, թե ես ունեմ նման կրթություն, չեմ կարող միայն նստել և երգով զբաղվել: Արդեն կրկնօրինակում եմ ֆիլմեր, և այս ամենը ինձ շատ դուր է գալիս: Այս ամենը իմն է, կգա ժամանակ, և ես որևէ պետական կառուցի անդամ կլինեմ, և այդ ցանկությունը միանշանակ իրականություն կդառնա: Իսկ թեկնածուներից նրան կսատարեմ, ում կտեսնեմ, և ցանկալի կլինի, որ նա փորձ ունենա:
– Ի՞նչ տեսակ Հայաստանում կուզեք արթնանաք:
– Կուզենամ արթնանալ ինքնիշխան Հայաստանում (ծիծաղում է):
– Ինչո՞ւ եք ժպտում, չեք հավատո՞ւմ Սահմանադրության մեջ ամրագրված դրույթին:
– Հավատում եմ, որ ամեն բան լավ է լինելու: Չեմ դադարում կրկնել, որ ամենաբացսիրտ, ամենաբարի և ամենահյուրընկալ ժողովուրդն ենք, ունենք թերություններ, միշտ ասում եմ, որ ագրեսիան, չարությունը աշխատատեղերի բացակայությունից են, եթե մարդը չի աշխատում, ինքն այնքան պարապ է, որ ուզած-չուզած ագրեսիվություն է ձեռք բերում: Ես իմ կողմից կարող եմ խոստանալ, որ ամենապայծառ և ամենալուսավոր երկրում ենք արթնանալու, որովհետև եթե ենթարկվենք մեր ղեկավարությանը, նախագահին, մենք միշտ խնդիր ենք ունեցել մեր թագավորին ենթարկվելու, որովհետև մեզ միշտ թվացել է, թե շատ խելացի ենք, և եթե կարողանանք խմբավորվել և մեր լուման ներդնել, ես իմ գործում, դուք ձեր գործով, ավելի օրինապահ երկիր կդառնանք:
– Սյուզի, ավելի շատ ասում են, որ իշխանությունը պետք է հասկանա, որ ադմինիստրատիվ գործ է անում և եկել է ծառայելու:
– Ժողովուրդը պետք է հասկանա՝ ում է ընտրում, պետք է ծրագրերին ծանոթանա, թափանցիկ ընտրություն կատարի:
