Անցյալ ամիս, երբ կյանքի ապահովագրության գերմանական ընկերությունները Միացյալ Նահանգների դաշնային վերաքննիչ դատարանից պահանջեցին վերաքննություն անցկացնել, վիճարկելով հայ հայցվորների օգտին դատարանի կայացրած որոշումը, Թուրքիայի Հանրապետությունը իրավական զեկույց ներկայացրեց ի պաշտպանություն գերմանական կողմի:
Հետաքրքիր իրավիճակ է ստեղծվել. ապահովագրված հայ նահատակների ժառանգները դատական գործ են հարուցում գերմանական ապահովագրական ընկերությունների դեմ, իսկ դատավարության կողմ չհանդիսացող Թուրքիան անամոթաբար բռնում է իրավախախտ ընկերությունների կողմը: Ոչ ոք թուրքական կառավարությունից փոխհատուցում չէր պահանջում: Ինչո՞ւ պետք է օտարերկրյա պետությունը` Թուրքիան խառնվի գերմանական ընկերությունների դեմ ամերիկյան դատավարությանը:
Թուրքական միջնորդությունը Հայոց ցեղասպանության փաստերը ժխտող տասնհինգ էջանոց մի քարոզչություն է: Այն Միացյալ Նահանգներին և Թուրքիային ներկայացնում է որպես «ուս ուսի տված» աշխատող երկրներ, հավելելով, որ Միացյալ Նահանգներում ապրում է շուրջ 120 հազար թուրք, և ամեն տարի ավելի քան 700 հազար ամերիկացի զբոսաշրջիկ է այցելում Թուրքիա: Սակայն, թուրքական ծանուցագիրը չի բացատրում, թե այս հավաստիացումներն ինչ առնչություն ունեն գերմանական ապահովագրական ընկերությունների կողմից ապահովագրված հայերի ժառանգներին փոխհատուցում վճարելուց հրաժարվելու հետ:
Թուրքական միջնորդությունը հարձակման է ենթարկում Կալիֆորնիայի օրենքը, ըստ որի երկարաձգվել է ապահովագրական ընկերությունների դեմ Հայոց ցեղասպանության զոհերի ժառանգների պահանջների վերաբերյալ օրենքով նախատեսված ժամկետը: Այն ամբաստանում է, որ Կալիֆորնիայի օրենքը «վիրավորում է Թուրքիայի ինքնիշխանությունը` օրենսդրորեն ամրագրելով թուրքական պատմությունը և հայտարարելով, որ Թուրքիան ու նրա նախորդ պետությունը մեղավոր են ցեղասպանության հանցագործության մեջ»: Միջնորդության մեջ ասվում է. «Թուրքիան վրդովվում է, երբ Միացյալ Նահանգների որևէ օրենսդիր մարմին կամ այլ պաշտոնատար անձ ձևակերպում է ցեղասպանության իր սահմանումը, որպեսզի հատուկ հայտարարի, թե Թուրքիան կամ նրա նախորդ պետությունը մեղավոր են այդ հանցագործության մեջ»: Զավեշտալի է, որ թուրքական կառավարությունը երբեք վրդովմունք չի արտահայտնել, երբ ԱՄՆ 42 նահանգներն ու բազմաթիվ ամերիկյան քաղաքներ վերջին տասնամյակներում ճանաչել են Հայոց ցեղասպանությունը: Անկարան իր պասիվությունն արդարացնում է, հայտարարելով, որ իր գործընկերը դաշնային կառավարությունն է և ոչ թե առանձին նահանգներ կամ քաղաքներ:
Համոզիչ չեն թուրքական միջնորդության պնդումները, թե օտարերկրյա պետությունները չեն կարող «վերահսկել և արձագանքել հիսուն նահանգների օրենսդիրների և նահագնապետերի առանձին գործողություններին: Դրա փոխարեն, Թուրքիայի համար ԱՄՆ հիսուն նահանգների հետ որպես զրուցակից հանդես է գալիս Միացյալ Նահանգների դաշնային կառավարությունը»: Այնուհետև հղում է կատարվում ԱՄՆ-ում Թուրքիայի դեսպան Նաբի Սենսոյի` 2008 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Վերաքննիչ դատարանին հղած նամակին, որում ասվում է. «Թուրքիան այնքան էլ չի բողոքարկել այս պատմական հակասությունների վերաբերյալ նահանգների ընդունած հռչակագրերը, որովհետև այն իր արտաքին գործերն անմիջականորեն իրականացնում է Միացյալ Նահանգների դաշնային կառավարության, հիմնականում` գործադիր իշխանության հետ: Մենք նման հարաբերություններ չունենք առանձին նահանգների հետ»:
Միջնորդությունը կեղծ հղում է կատարում Ցեղասպանությանը, որպես «օսմանյան հայերի և թուրքերի ընդհանուր տանջանքների» և «պատերազմական շրջանի տառապանքի»: Միջնորդության մեջ անփութորեն արհամարհվում է նախագահ Ռեյգանի` Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող 1981 թվականի նախագահական Հռչակագիրը, ինչպես նաև ոչ մի հղում չկա 1975 և 1984 թվականներին Ցեղասպանության ճանաչման վերաբերյալ Կոնգրեսի ընդունած բանաձևերին: Դրա փոխարեն, թուրքական կառավարությունը հպարտորեն հայտարարում է, որ Օբամայի վարչակազմի օրոք այս հարցի վերաբերյալ որևէ նոր բանաձև չի ընդունվել:
Թուրքական կառավարությունը ցնցող հայտարարություն է անում` իր միջնորդության մեջ բացահայտելով, որ Թուրքիայի վարչապետ Էրդողանը 2010 թվականի դեկտեմբերի 19-ին, նախագահ Օբամային հղած իր նամակում բողոքել է Դաշնային վերաքննիչ դատարանի որոշման վերաբերյալ, որ «Միացյալ Նահանգների վարչակազմն իր դիրքորոշմամբ դեմ չէ նահանգային կամ դաշնային մակարդակով «ցեղասպանության» ճանաչմանը»: Oտարերկրյա ղեկավարի կողմից Միացյալ Նահանգների դատավարությանը միջամտելու ևս մեկ կոպիտ փորձ: Ուշագրավ է, որ միջնորդությունը բացահայտում է Էրդողանի` Օբամային հղած նամակի միայն մի մասը, հայտարարելով, որ «այս նամակի մնացած մասը համարվում դիվանագիտական գաղտնի տեղեկատվություն»:
Վերաքննիչ դատարանը կամ պետք է մերժի թուրքական միջնորդությունը որպես օտարերկրյա պետության չհիմնավորված միջամտություն ամերիկյան դատավարությանը կամ պահանջի հրապարակել Էրդողանի նամակի ամբողջ բովանդակությունը` մեջբերված հատվածի ճշմարտացիությունը ստուգելու և հաստատելու, թե արդյո՞ք նամակում գոյություն ունեն դատական գործին առնչվող այլ հղումներ: Թուրքական կառավարությունը չի կարող թաքնվել «դիվանագիտական գաղտնիության» հետևում, քանի որ արդեն խախտել է «առանձնաշնորհյալ հաղորդակցության» սկզբունքը` ընտրովի ներկայացնելով որոշ հատվածներ այդ նամակից:
Թուրքական իշխանությունները միջնորդության մեջ մոլորության մեջ գցող առաջարկություն են անում, որ ավելի քան մեկ տարի առաջ ստորագրված Հայաստան-Թուրքիա Արձանագրությունները «նպատակ ունեն հաղթահարել իրենց ներկայիս հարաբերություններում առկա բոլոր խոչընդոտները և համատեղ քննարկել պատմական բանավեճը»: Թուրքական կեղծ միջնորդության հեղինակները դաշնային դատավորներից ճարպկորեն թաքցնում են այն փաստը, որ նրանք Արձանագրությունները չեն վավերացրել և այդ անելու մտադրություն չունեն: Անկարան փորձում է այժմ շահարկել մեռյալ Արձանագրությունները` գերմանական ապահովագրական ընկերությունների դեմ հարուցված օրինական դատական հայցը վիժեցնելու համար:
Թուրքիայի կառավարությունը երկու նամակ է կցել այդ միջնորդությանը. մեկը ստորագրված է ԱՄՆ-ում իր դեսպանի, իսկ մյուսը` Թուրքիայի խորհրդարանի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահի կողմից: Դաշնային վերաքննիչ դատարանը, այդ երկու նամակները` միջնորդության հետ մեկտեղ պետք է միանգամից անտեսի, որովհետև քարոզչական նյութերը որևէ իրավական արժեք կամ նշանակություն չունեն:
