Նախկինում անդրադարձել էինք 2010թ. վերջին «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքում կատարված այն լրացմանը, որով ՊԵԿ նախագահին հնարավորություն է տրվում ցանկացած փոքր տնտեսվարողի ճանաչել փոխկապակցված և զրկել ԱԱՀ չվճարողի կարգավիճակից:
Նշել էինք, որ այդ փոփոխությունը մի քանի, մեղմ ասած, անընդունելի իրողություններ է իր մեջ պարունակում: Նախ` «փոխկապակցված անձ» հասկացության մեջ մի նոր ձևակերպում է մտցվել, որի արդյունքում փոխկապակցված անձ կարող են համարվել (և հետևաբար զրկվել ԱԱՀ չվճարողի կարգավիճակից) նաև «ընդհանուր տնտեսական շահերից ելնելով համաձայնեցված գործող իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձինք»:
Իսկ այն, թե այդ անձինք արդյոք գործե՞լ են «համաձայնեցված տնտեսական շահերից ելնելով», թե՞ ոչ` որոշում է «հարկային մարմնի ղեկավարը», այսինքն` ՊԵԿ նախագահ Գագիկ Խաչատրյանը: Երկրորդ` Գ.Խաչատրյանը այսուհետ կարող է իր որոշումով «փոխկապակցված անձ» համարել մի շարք այլ դեպքերում ևս (այն է` 111 հոդվածի 2-րդ մասի երկրորդ, հինգերորդ պարբերություններով, 3-րդ մասի առաջին պարբերությամբ, 4-րդ մասի առաջին և երկրորդ պարբերություններով սահմանված դեպքերում)` այն պարագայում, երբ նախկինում այդ իրավունքը չուներ:
Եվ երրորդ` որոշում կայացնելիս Գ.Խաչատրյանը կարող է հիմք ընդունել «երրորդ անձանցից (այդ թվում` պետական մարմիններից) ստացված կամ օպերատիվ-հետախուզական գործողությունների արդյունքում ձեռք բերված տեղեկությունները»:
ԱԺ ՀՅԴ խմբակցության պատգամավոր Արծվիկ Մինասյանը կարծում է, որ նշված փոփոխությունը ոչ միայն հնարավորություն է տալիս մեկ գրչի հարվածով Հայաստանում պարզապես վերջ տալ փոքր ու միջին բիզնեսին, այլև հակասում է Սահմանադրությանը:
Նախ` «ընդհանուր տնտեսական շահ» ձևակերպումը, ըստ նրա, հնարավորություն է տալիս բոլորին համարել «փոխկապակցված անձ»: ««Տնտեսական շահ» հասկացությունը պետք է բացատրվի, սահմանվի օրենքով… Չի կարող օրենքում օգտագործվել մի հասկացություն, որը սահմանված չէ օրենքով և հանրահայտ էլ չի… Սակայն այս փոփոխությամբ տնտեսական շահի հասկացությունը, փաստորեն, տալիս է հարկային մարմնի ղեկավարը…
Երկու փոքր կրպակի տերերի, որոնք հարևաններ են, նա կարող է ճանաչել փոխկապված անձ, որովհետև երկուսն էլ ցանկանում են, որ այդ պահին իրենց կրպակի առևտուրը ավելի շատ գնա… Ունեն ընդհանուր տնտեսական շահ` ինչքան հնարավոր է շատ վաճառել… Կարող են դնել ու երկուսին էլ հանել փոքր բիզնեսի դաշտից»,- «Առաջին լրատվականի» հետ զրույցում ասաց Ա.Մինասյանը:
Ըստ նրա` հարկային մարմինը պետք է մտնի դատարան` տնտեսվարողներին «փոխկապված» ճանաչելու հայցով, ոչ թե տնտեսվարողները դատի տան հարկային մարմնին` իրենց փոխկապակցված ճանաչելու համար:
«Ձևակերպումը տրված է հետևյալ կերպ, որ հիմք ընդունելով օպերատիվ հետախուզական գործունեության արդյունքներում ձեռք բերված տեղեկությունները, ինչպես նաև 3-րդ անձանցից ստացված տեղեկությունները` հարկային մարմնի ղեկավարը կարող է ճանաչել փախկապված անձ այդ սուբյեկտներին, իսկ հակառակն ապացուցելու պարտականությունը պետք է վիճարկվի դատական կարգով: Ստացվում է, որ հարկային մարմնի ղեկավարը ասում է` Դուք իրար հետ փոխկապված անձ եք, հակառակը գնացեք դատարանում ապացուցեք… Չլսված, չտեսնված բան… Հակառակը պետք է լինի… Իրենք պետք է մտնեն դատարան և ճանաչեն տնտեսվարողներին փոխկապված, եթե չկան նշված հստակ հիմքեր»,- ասաց Ա.Մինասյանը:
Ա.Մինասյանի խոսքերով, Սահմանադրության 83-5 հոդվածը ամրագրում է, որ ֆիզիկական անձանց անձնական և ընտանեկան, ինչպես նաև իրավաբանական անձանց առևտրային գաղտնիք չհամարվող տեղեկությունների ցանկը պետք է սահմանվի բացառապես օրենքով… «Իրենք այս օրենքով գրել են, թե տեղեկություններ պետք է ստանան… Ի՞նչ տեղեկություն… Օրինակ` կոշիկի չափը համարվո՞ւմ է այն անհրաժեշտ տեղեկությունը, որի հիման վրա տնտեսական շահ որոշեն: Պարտավոր են օրենքով ամրագրել, թե ի՞նչ տեղեկության մասին է խոսքը, որը նաև չպետք է լինի առևտրային, ընտանեկան գաղտնիք… Այս փոփոխությունը հակասում է Սահմանադրությանը… Հակասում է նաև մեկ այլ կետով, որով ամրագրվում է, որ ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց իրավունքների և ազատությունների սահմանափակումները, դրանց կարգը, կիրառման ձևերը պետք է սահմանվեն օրենքով»,- ասում է ԱԺ պատգամավորը…
Նրա խոսքով, այսօր փոքր ու միջին բիզնեսը խեղդվում է… «Իբր տվել են հարկային արտոնություն 58.3 մլն դրամից փոքր շրջանառություն ունեցող տնտեսվարողներին` ավելացված արժեքի հարկի վճարման մասով, այն էլ վերացրին այս փոփոխությամբ… Միայն թե բյուջե փող բերեն… Բայց բյուջեն նպատակ չէ, այն միջոց է երկրի սոցիալ-տնտեսական զարգացման համար… Այս փոփոխությունը խոշոր բիզնեսի դեմ ուղղված չէ, ինչպես ԱԺ ամբիոնից փորձում էին ներկայացնել` նշելով, թե խոշոր բիզնեսի կողմից տրոհումների դեմ են պայքարում… Այսօր առկա օրենքում եղած ձևակերպումները լրիվ բավարար են խոշոր բիզնեսին նորմալ հարկային դաշտ բերելու համար… Ավելորդ սահմանումներ տալու փոխարեն, պետք էր զարգացնել եղած ձևակերպումները»,- ասաց ՀՅԴ խմբակցության պատգամավորը…
Նա նաև վստահ է, որ անընդհատ դատական կարգով բողոքարկման հնարավորություն այսօր փոքր ու միջին բիզնեսը չունի, իսկ հավանականությունը, որ հարկային մարմնի ղեկավարի որոշումը դատարանում անհիմն կճանաչվի, շատ քիչ է` նաև հենց այս նոր հասկացությունները օրենսդրորեն չսահմանելու պատճառով:
