«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է ՀՀ-ում Արժույթի միջազգային հիմնադրամի մշտական ներկայացուցիչ Գիերմո Տոլոսան:
– Հայաստանի իշխանությունները հայտարարում են, որ մեր տնտեսությունը դառնում է ավելի դիվերսիֆիկացված. շինարարության մասնաբաժինը ՀՆԱ-ում նվազել է, իսկ արդյունաբերության մասնաբաժինը` աճել: Ձեր կարծիքով տնտեսությունն ավելի դիվերսիկացված դարձե՞լ է:
– Հայաստանի տնտեսության կախվածությունը շինարարության ճյուղից իհարկե նվազել է արդյունաբերության ճյուղի ավելի էական դառնալուն զուգընթաց: Այնուհանդերձ, Հայաստանի կողմից արտադրվող և արտահանվող ապրանքների թվի էական աճ չենք նկատում: Հայաստանի արտահանումը շարունակում է մնալ խիստ կենտրոնացված: Օրինակ` Հայաստանի արտահանման ընդհանուր ցուցանիշի երկու երրրոդը բաժին է ընկնում միայն հինգ ապրանքախմբերի (պղինձ, մոլիբդեն, կոնյակ, ադամանդ և ալյումինի փայլաթիթեղ):
– Որո՞նք են տնտեսության հետագա զարգացման հիմնական խոչընդոտները:
– Մենք դրական ենք գնահատում տնտեսության կատարողականը: Թողարկումն ավելանում է, գնաճը` նվազում, հարկաբյուջետային իրավիճակը վերահսկվում է, բանկային համակարգը շարունակում է կայուն լինել, իսկ գործարար միջավայրը չափավոր բարելավվում է: Կցանկանայի առանձնացնել հետագա զարգացման երկու առանցքային խոչընդոտ` արդար տնտեսական մրցակցությունը սահմանափակող տարբեր ուղիները և հարկերի հավաքագրման ցածր մակարդակը, որը կառավարությանը հնարավորություն չի տալիս բարելավել զարգացման այնպիսի հիմնական հանրային բարիքները, ինչպիսիք են ենթակառուցվածքները, կրթությունը և առողջապահությունը:
– Առաջարկություններից մեկը Հայաստանի տնտեսության կարիքների համար սփյուռքի կապիտալի ներգրավումն է: Դուք ևս նման խորհուրդ եք տվել: Ձեր կարծիքով ներկայում արդյունավետ կերպո՞վ է իրականացվում այս քաղաքականությունը:
– Սփյուռքի (մարդկային և ֆինանսական) միջոցները միանգամայն անհրաժեշտ ակտիվ են այս երկրի հետագա զարգացման համար: Սակայն չթերագնահատելով սփյուռքին ներգրավելու կարևորությունը` այս ուղղությամբ հիմնական ջանքը գործարար միջավայրի վիճակի բարելավումը շարունակելն է: Որքան էլ ուժեղ լինի սփյուռքահայերի հայրենասիրական մղումը, նրանցից շատերը չեն ներգրավվի մի տնտեսության մեջ, որտեղ բացակայում է դինամիկ և մրցակցային գործարար միջավայրը և որտեղ իրենց որոշ հավանական մրցակիցների նկատմամբ դրսևորվում է արտոնյալ մոտեցում:
– Ինչպե՞ս եք գնահատում Հայաստանի ներկա հարկային քաղաքականությունը:
– Հարկային օրենսդրությունը բավարար է, սակայն այն բարելավելու զգալի տեղ դեռ կա: Տեղյակ եմ, որ կառավարությունը մշակելու է գործողությունների ծրագիր հետագա երեք տարիների ընթացքում այդ թերությունների, այդ թվում` կարևոր սողանցքների և որոշ արտոնությունների վերացման համար: Ինչ վերաբերում է հարկային օրենսդրության իրականացմանը, զգալի առաջընթաց է արձանագրվել, սակայն անհրաժեշտ է անել ավելին: Որոշ հարկ վճարողների հետամուտ են լինում ավելորդ եռանդով և պահանջվում են կանխավճարներ, իսկ մյուսներից երբևէ չի պահանջվում որևէ վճարում: Այժմ ՊԵԿ-ը ռիսկերի վրա հիմնված մոտեցում է ներդնում մաքսային, հարկային ստուգումների և ԱԱՀ-ի վերադարձի համար, ինչը խոստանում է իրավիճակը բարելավել` պատշաճ իրականացման դեպքում:
– Միջազգային բոլոր դոնորները շեշտում են ստվերային տնտեսության խնդրին ավելի խիստ անդրադառնալու անհրաժեշտությունը: Սակայն ըստ «Doing Business» վարկանիշային գնահատականի, Հայաստանում հարկերի հավաքագրման վիճակը վատթարացել է: Որո՞նք են այս ոլոտրում հիմնական խնդիրները և ի՞նչ քայլեր պետք է ձեռնարկվեն իշխանությունների կողմից իրավիճակը բարելավելու նպատակով:
– Վերջերս հարկերի վճարման պահանջի կատարումը դարձել է ավելի դյուրին և նոր` 2012 թվականի «Doing business» վարկանիշային սանդղակում Հայաստանի դիրքն ըստ էության արտացոլել է դա: Սա պետք է ավելի խթանի հարկերի վճարումը: Օրինակ` ակնկալվում է, որ հարկերի վճարման հաճախականությունը կպակասի, հաշվետվությունների ներկայացումը կիրականացվի էլեկտրոնային եղանակով, հարկ վճարողները կարող են օգտվել ժամանակակից հարկային սպասարկման կենտրոններից, դիմել գանգատարկման անկախ հանձնաժողովի, եթե նրանց կարծիքով ՊԵԿ-ի կողմից դրսևորվել է անարդարացիություն: Բացի այդ, տեղյակ ենք, որ հաջորդ տարի կառավարությունը հարկային վարչարարության ոլորտում ձեռնարկելու է լրացուցիչ ջանքեր`ուղղված ստվերային տնտեսության կրճատմանը:
