Պետքարտուղարությունը հրապարակել է աշխահի շուրջ 200 երկրներում, ներառյալ Հայաստանում, կրոնական ազատությունների մասին տարեկան իր զեկույցը: Հայաստանի մասում ան խոսում է եկեղեցի-կառավարություն հարաբերությունների լարվածության, կրոնական փոքրամասնությունների հետ կապված խնդիրների և այլ հարցերի մասին
Ըստ զեկույցի՝ Հայաստանի «Սահմանադրությունն արգելում է կրոնի վրա հիմնված խտրականությունը և սահմանում է «կրոնական կազմակերպությունների» և պետության տարանջատում։ Այն ճանաչում է «Հայ առաքելական եկեղեցու» (ՀԱԵ) ՝ որպես ազգային եկեղեցու բացառիկ առաքելությունը «Հայաստանի ժողովրդի հոգևոր կյանքում, ազգային մշակույթի զարգացման և ազգային ինքնության պահպանման գործում»։
Դրա հետ մեկտեղ, զեկույցը շեշտում է. «Կառավարության և Հայ Առաքելական Եկեղեցու ներկայացուցիչները, այդ թվում՝ Հայ Առաքելական Եկեղեցու առաջնորդ, Կաթողիկոս Գարեգին Բ-ն ու վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, հրապարակային քննադատական հայտարարություններ են արել միմյանց հասցեին՝ կապված Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության հարցում կառավարության գործունեության և քաղաքականության մեջ Հայ Առաքելական Եկեղեցու ներգրավվածության հետ:»
Ըստ զեկույցի՝ 2023 թ.-ի ընթացքում Հայ Առաքելական Եկեղեցու հոգևորականները շարունակել են առանց սահմանափակումների մասնակցել քաղաքացիական դիսկուրսին, իսկ Գարեգին Բ կաթողիկոսը՝ կոչեր հնչեցնել վարչապետ Փաշինյանի հրաժարականի մասին: «Սեպտեմբերի 19-20-ը Լեռնային Ղարաբաղում Ադրբեջանի ռազմական գործողություններից և Լեռնային Ղարաբաղից գրեթե բոլոր էթնիկ հայերի հեռացումից հետո, Հայ Առաքելական Եկեղեցու եպիսկոպոսաց հավաքը հոկտեմբերի 3-ին հայտարարություն է տարածել՝ քննադատելով Հայաստանի կառավարության վերաբերմունքը ստեղծված իրավիճակի հանդեպ»,- նշված է պետքարտուղարության զեկույցում:
Այն շեշտում է՝ չնայած Հայ Առաքելական Եկեղեցու առարկություններին՝ 2023 թվականի ուսումնական տարվա ընթացքում իշխանությունները սկսեցին աստիճանաբար հանել «Հայ Առաքելական Եկեղեցու պատմություն» դասընթացը պարտադիր դպրոցական ծրագրից՝ փոխարենն այն ներառելով համապատասխան պատմական բովանդակություն ունեցող հայագիտական ավելի լայն ուսումնական ծրագրում: Այս քայլը, ըստ պետքարտուղարության, ողջունել են Հայաստանում եզդիական համայնքի ներկայացուցիչները. նրանց երեխաները ևս ստիպված են եղել ուսուցանել այս պարտադիր դասընթացը:
ԱՄՆ արտաքին գերատեսչության զեկույցը նկատում է՝ Հայասստանի սահմանադրությունն «արգելում է հիմնարար իրավունքների և ազատությունների օգտագործումը կրոնական թշնամանք հրահրելու նպատակով։ Այն սահմանում է, որ ազգային փոքրամասնություններն իրավունք ունեն պահպանել և զարգացնել իրենց ավանդույթները, կրոնը, լեզուն և մշակույթը։»
Փաստաթղթում հիշատակվում է եզդի իրավապաշտպան Սաշիկ Սուլթանյանի վերաբերյալ գործը. չնայած 2022 թվականին նրա հանդեպ դատական կարգով հետապնդումը դադարեցվեց, «կառավարությունը շարունակեց նրա դեմ առաջադրել «թշնամություն հրահրելու» մեղադրանքներ» ՝ առանց չեղարկելու նրան ձերբակալելու որոշումը:
Զեկույցը հիշեցնում է. «Կառավարությունը Սուլթանյանին մեղադրանք է առաջադրել 2021 թվականին՝ իբր «ազգային, ռասայական կամ կրոնական թշնամանք հրահրելու» համար, քանի որ վերջինս լրագրողին ասել էր, որ կառավարությունը բավարար ջանքեր չի գործադրում երկրի եզդի փոքրամասնությանը խտրականությունից պաշտպանելու համար։»
Կրոնական փոքրամասնությունների մասին խոսելիս զեկույցը մեջբերում է նաև բապտիզմ դավանող Դավիթ Նազարեթյանի գործը, որին դատարանը դատապարտեց երկու տարվա ազատազրկման՝ «զինվորական կամ այլընտրանքային ծառայությունից կամ զորակոչից խուսափելու համար՝ չնայած այլընտրանքային քաղաքացիական ծառայության մասին նրա բազմաթիվ դիմումների», ասված է զեկույցում:
ԱՄՆ պետքարտուղարության զեկույցն անդրադառնում է նաև անցած տարվա հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին Երևանում գտնվող հրեական միակ սինագոգի՝ Մորդեխայ Նավիի հանդեպ վանդալիզմի դեպքերին: Պետքարտուղարությունը հիշեցնում է, որ Հայաստանի արտգործնախարարությունը դատապարտել էր միջադեպերը, իսկ Հայաստանոմ հրեական համայնքն այն որակել «սադրանք, որը միտված է հրեաներին և հայերին հանելու միմյանց դեմ՝ Հայաստանի թշնամիների շահերից ելնելով»:
Զեկույցում անդրադառձ կա նաև «Եհովայի վկաներ» կրոնական խմբի անդամների վկայություններին, ըստ որոնց՝ կրոնական այս խմբի անդամների նկատմամբ անցած տարվա ընթացքում արձանագրվել են բանավոր և ֆիզիկական բռնության դեպքեր, ինչպես նաև հարձակումներ «Եհովայի վկաների» մասին պատմող ստենդերի վրա:
