Թուրքիայի արտգործնախարար Ֆիդանը երեկ Բաքվում էր, եւ մինչեւ Ալիեւի հետ նրա հանդիպման մասին կտարածվեր հաղորդագրություն, Ադրբեջանի ԱԳՆ պաշտոնական ներկայացուցիչը հերքեց լուրը, թե հունվարին Վաշինգտոնում Հայաստանի եւ Ադրբեջանի արտգործնախարարների հանդիպման համաձայնություն է ձեռք բերվել: Ադրբեջանցի պաշտոնակցի հետ մամուլի ասուլիսին Ֆիդանը կրկնեց թեզը, որ երրորդ երկրները ոչ կառուցողական միջամտություն են ցուցաբերում եւ վնասում հայ-ադրբեջանական կարգավորմանը: Որ երկրների եւ ինչ միջամտության մասին է խոսքը, նա չակնարկեց:
Ֆիդանը Բաքու է մեկնել Վաշինգտոնում պետքարտուղար Բլինքենի հետ բանակցություններից հետո: Քննարկվել է նաեւ հայ-ադրբեջանական կարգավորման հարցը: Նոյեմբերի 15-ին Կոնգրեսում «Լեռնային Ղարաբաղի ապագան» անվանված լսումներից հետո Իլհամ Ալիեւը հայտարարել է, որ ԱՄՆ-ը «չի կարող անկողմնակալ միջնորդ լինել»: Ֆրանսիայի դեպքում Ալիեւը չի խուսափում ավելի կոշտ ձեւակերպումներից: Դեկտեմբերի 6-ի ծրագրային ելույթում նա հավանական է տեսել բանակցությունների երկու՝ ռուսաստանյան եւ բրյուսելյան տրեկը:
Բայց Ֆիդանի Բաքու այցը, կարծես, բացահայտում է շատ ավելի կարեւոր միտում. Թուրքիան ձգտում է հայ-ադրբեջանական բանակցություններին անմիջական մասնակցության: «Բանակցություններին Թուրքիայի մասնակցությունը նաեւ Հայաստանի համար օգտակար կլինի»-ասել է Ադրբեջանի արտգործնախարար Բայրամովը: Նույն օրը Ռուսաստանի նախագահ Պուտինը բացահայտել է, որ տարեվերջին Թուրքիա այցելելու մտադրություն է ունեցել, բայց Էրդողանի աշխատանքային խիտ ժամանակացույցը հնարավորություն չի ընձեռել: Պուտինը հույս ունի, որ այդ հանդիպումը տեղի կունենա եկող տարեսկզբին:
Այս իրավիճակին, կարծես, ներգրվում է հայ-ադրբեջանական բանակցությունների վերաբերյալ ՌԴ ԱԳՆ պաշտոնական ներկայացուցչի անունից Մոսկվայի տարածած «մեկնաբանությունը»: Մեզանում այդ տեքստը հիմնականում ընկալվեց որպես Կրեմլի հակահայաստանյան վերաբերմունքի հերթական դրսեւորում: Ըստ էության, սակայն, դա Թուրքիայի հանդեպ Ռուսաստանի դիվանագիտական կապիտուլյացիայի ակտ է: (Եթե չհետեւի Մարիա Զախարովայի կամ նույնիսկ Սերգեյ Լավրովի պաշտոնանկությունը): Մոսկվան Հայաստանին մեղադրում է Լաչինի միջանցքը ոչ ըստ նշանակության օգտագործելու եւ Լեռնային Ղարաբաղ ռազմական փոխադրումներ իրականացնելու մեջ այն դեպքում, երբ նոյեմբերի 9-ի փաստաթղթով ամրագրված է, որ միջանցքի անվտանգությունը երաշխավորում է Ադրբեջանը, իսկ այն գտնվում է ռուսական խաղաղապահ ուժերի վերահսկողության ներքո:
Մոսկվան կարող է հայտնվել չափազանց «դելիկատ» կացության մեջ: Ադրբեջանում գերիշխում է հանրային կարծիք, որ Իլհամ Ալիեւը «երեսուն տարի հետո երկիրը վերստին դնում է ռուսական սապոգի տակ»: Զուգահեռաբար փառաբանվում է Թուրքիան, անձամբ նախագահ Էրդողանը: Բավական է թռուցիկ դիտարկել սոցիալական մեդիան. Գրեթե բոլոր օգտատերերի անձնական էջում Թուրքիայի դրոշն է՝ «Բաշըն սաղ օլսուն Թուրքիա» (բառացի թարգմանությամբ՝ «Գլուխդ ողջ լինի, Թուրքիա») գրառմամբ:
Անկարան Բաքվին պարտադրու՞մ է, որ Լեռնային Ղարաբաղից ռուս խաղաղապահները հեռանա: Կարծես թե՝ այո: 2020-2022 թվականներին եռակողմ ձեւաչափում ձեռք բերված «բազային պայմանավորվածությունների» մասին Մոսկվայի դիվանագիտական մանտրան, ամենայն հավանականությամբ, խորքային առումով հասցեագրված է Բաքվին, Ալիեւին: Ռուսաստանը հիշեցնում է, որ Ալիեւը քաղաքական պարտամուրհակ ունի մարելու: Ի՞նչ ծավալի եւ խորքի՝ կարելի է ամենատարբեր ենթադրություններ անել:
Բայց Ալիեւը Մոսկվայի հանդեպ ինքնաբա՞վ պարտապան է, թե՝ Էրդողանով միջնորդավորվա՞ծ: Իսկ Էրդողանը համաձա՞յն է, որ Ալիեւը Պուտինին մուրհակ մարի՞: Վաշինգտոնի, Բրյուսելի, նաեւ Թեհրանի համար ընդունելի՞ է, որ Էրդողանը եւ Ալիեւը Պուտինին մուրհակ մարեն: Բաքվի մամուլը հիմնականում անտեսել է Զախարովայի «ինքնամատուցումը»: Ալիեւի համար ամեն ինչ անցած-կատարված-ավարտվա՞ծ է: Երեկ Ռուսաստանի Արտաքին հետահուզության ծառայության տնօրեն Նարիշկինը խոսել է ԱՊՀ երկրներում հաստատված պետական համակարգը փոխելու Արեւմուտքի մտադրվածությունից: Ադրբեջանում նախագահական արտահերթ ընտրություններ են նշանակված:
Սա զգուշացու՞մ է Ալիեւին: Բաքվում ձերբակալվում են արեւմտյան դրամաշնորհներով գործող լրատվամիջոցների ղեկավարներ, հետաքննող լրագրողներ: Ալիեւն այդպիսով ընդառաջում է Մոսկվայի՞ն: Պուտինի համար Էրդողանի հետ «եղբայրական հարաբերություններում» վերադառնալիության ռեսուրս մնացե՞լ է: Սեպտեմբերի 4-ի պայմանավորվածություններից Էրդողանը ետքա՞յլ է անում: Թուրքիան ամեն դեպքում ՆԱՏՕ-ի անդամ է: ԱՄՆ պետդեպի խոսնակ Միլլերը դրական է որակել հայ-ադրբեջանական կարգավորմանը Թուրքիայի ներգրավվածությունը: Դա Ալիեւին վաշինգտոնյան-բրյուսելյան հարթակ վերադարձի գի՞նն է: Բայց այդ դեպքում ի՞նչ է Հայաստանին խոստանում Բլինքեն-Միրզոյան-Բայրամով հանդիպումը, եթե այն մինչեւ հունվարի վերջ, այնուամենայնիվ, կայանա…
