Խորհրդարանում 2024 թվականի պետբյուջեի նախագիծը ներկայացնող վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագրի հիմնական երեք սկզբունքները համաձայնեցված են: Նա ասել է, թե որոնք են դրանք, թեեւ՝ ոչ առաջին անգամ: Դրանք ենտարածքային ամբողջության ճանաչումը 29,8-86,6հարաբերակցությամբ, նաեւ դեմարկացիան ու դելիմիտացիան՝ Ալմա Աթիի հռչակագրի համաձայն, եւ տարածքային հաղորդուղիների ու ճանապարհների ապաշրջափակումըփոխադարձաբար սուվերենության սկզբունքով: «Եթե կողմերը հավատարիմ եմ մնում այդ համաձայնեցված սկզբունքներին, խաղաղության և հարաբերությունների կարգավորման պայմանագրի ստորագրումը դառնում է իրատեսական», ասում է Նիկոլ Փաշինյանը: Օրեր, Հայաստանին ու Ադրբեջանին գործընթացը մինչեւ տարեվերջ ավարտին հասցնելու կոչ էին հղել ԵՄ առաջնորդները՝ Եվրամիության Վեհաժողովի արդյունքում արված հայտարարությունում: Ադրբեջանը սակայն, ի տարբերություն օրինակ Հայաստանի, խաղաղության պայմանագրի որեւէ սկզբբունքի մասին կարծես թե չի խոսում, չի խոսում 29,8-86,6 «թվաբանությամբ», փոխարենն ասել է այլ թվաբանության մասին՝ խաղաղության պայմանագրի 70 տոկոսը համաձայնեցված է, թեեւ չի պատասխանել հարցին, թե ո՞րն է չհամաձայնեցված 30 տոկոսը, ինչի՞ն է այն վերաբերում:
Եթե Ալիեւը գար Գրաանադա, ապա 70 տոկոսով հավանական կլիներ պայմանագրի ստորագրումը, ի հերթին հայտարարեց Նիկոլ Փաշինյանն օրեր առաջ: Եվ դարձյալ, ինչ որ բաց մնացած 30 տոկոս: Ո՞րն է այդ 30 տոկոսը, եւ արդյո՞ք 30 տոկոսը քաղաքական իմաստով որեւէ կոնֆիգուրացիայով հավասարազոր չի լինելու «30 արծաթի»: Ի վերջո, ինքնին համաձայնեցված հռչակվող սկզբունքները գործնականում խիստ հարաբերական են, որովհետեւ մի բան է արձանագրել ինչ որ թիվ՝ անկախ դրա հանդեպ վերաբերմունքից ընդհանրապես, եւ բոլորովին այլ բան է սահմանազատել եւ սահմանագծել այդ «թիվը», առավել եւս հաշվի առնելով Ադրբեջանի հավակնությունները: Եվ սա դեռ համաձայնեցված համարվող սկզբունքների մասով, որը գուցե այդ 70 տոկոսն է: Սակայն, ըստ ամենայնի, այդ «խորհրդավոր» 30 տոկոսը 70-ի ոչ թե «շարունակություն» է, որը համաձայնեցված չէ, այլ թերեւս բովանդակության բուն «մեխը», որին «ծառայեցվում» է 70 տոկոսը: Հայաստանն ուզում է այդ 70 տոկոսը ծառայեցնել նրան, որ մեխը այլեւս չծակի, իսկ Ադրբեջանը՝ հակառակը, ձգտում է 70 տոկոսը ծառայեցնել մեխը մինչեւ վերջ խփելուն, եւ չասենք՝ թե ինչի մեխը:
Ըստ այդմ, փոքր ինչ հանգամանալից հայացքը վկայում է, որ խաղաղության պայմանագրի առումով գործնականում համաձայնեցված չէ ոչինչ, ինչպես որ ոչինչ փաստացի համաձայնեցված չէր ղարաբաղյան կարգավորման գործընթացում, որքան էլ տարիներ շարունակ հայտարարվում էր համաձայնեցված սկզբունքների մասին՝ «մադրիդյան սկզբունքներ» պայմանական իմաստով: Այդպիսով, Հայաստանի համար կա «նույն փոցխի վրա ոտք չդնելու» խնդիր, երբ կան սկզբունքներ, բայց խորքային առումով դրանք շատ ավելի խճճում են պատկերը, քան օգնում կարգավորման եւ խաղաղության: Որպեսզի, որոշ ժամանակ անց Նիկոլ Փաշինյանի համար հարկ չլինի դիմել որեւէ միջնորդի՝ 2019-ին «մադրիդյան սկզբունքների» առնչությամբ դիմումի եւ կոչի օրինակով, այժմ էլ «պարզաբանել» սկզբունքները, քանի որ հայկական կողմը ունի մի մեկնաբանություն եւ ակնկալիք, իսկ ադրբեջանականը՝ այլ: Եվ խնդրի խորքում այն է, որ՝ ինչպես այդ ժամանակահատվածում, այնպես էլ այժմ, փաստացի գոյություն չունի գլխավոր սկզբունքը՝ միջազգային հարաբերություններում քաղաքական փոխհամաձայնության սկզբունքի ինստիտուցիոնալ ապահովումը, կամ այլ կերպ ասած՝ խաղաղություն երաշխավորող անվտանգության համակարգը:
