Հունիսի 30-ին Թուրքիայի նախագահ Էրդողանը հեռախոսազրույց է ունեցել Իրանի իր պաշտոնակից Իբրահիմ Ռայիսիի հետ: Անշուշտ, Թուրքիայի և Իրանի նախագահների շփումը առաջին անգամը չէ, սակայն հունիսի 30-ի հեռախոսազրույցը մասնավորապես մեր դիտանկյունից ուշադրության է արժանի թերևս այն հեռախոսազրույցների «շղթայում», որ ծավալվել են հունիսի 26-ից: Իսկ այդ օրը հեռախոսազրույցներ էին տեղի ունեցել Պուտին-Ռայիաի և Ռայիսի-Փաշինյան ձևաչափով: Երկու օր անց էլ եղավ Հայաստանի վարչապետի հեռախոսազրույցը Թուրքիայի նախագահ Էրդողանի հետ, ինչից երկու օր անց էլ Էրդողանը խոսում է Ռայիսիի հետ: Իհարկե այս հեռախոսազրույցները անմիջականորեն միմյանց հետ պատճառահետեւանքային կապով «շղթայելը» կլինի թերևս սխալ, քանի որ օրակարգերը խիստ բազմազան են և տարբեր տրամաչափերով, սակայն անկասկած է, որ դրանց ժամանակագրական հաջորդականությունն այդուամենայնից ձևավորում է ընդհանուր որոշակի հետագծային շերտ:
Եվ այստեղ թերևս բուն խնդիրը վերաբերում է Կովկասի կայունությանը, որի մասին հատուկ ընդգծված էր «շղթայի» առաջին հեռախոսազրույցում՝ Պուտին-Ռայիսի: Իսկ Թուրքիան այդ իմաստով ունի առանցքային նշանակություն, քանի որ Կովկասի կայունության սպառնալիքը կամ այսպես ասած «պատրույգը» Ադրբեջանն է, իսկ Ադրբեջանի «օղակը» Թուրքիայի ձեռքին է և Անկարան է ըստ էության վճռորոշը՝ քաշե՞լ այդ օղակն ու «նետել» Բաքվին ռեգիոնի վրա, թե՞ ոչ: Այդ իմաստով, Ռուսաստանի և Իրանի համար բուն խնդիրը հայ-ադրբեջանական հակամարտության, արցախյան հարցում արեւմտյան աշխուժությունը և նախաձեռնողականությունը չէ, այլ այն, թե ինչպես է խաղում Թուրքիան, խաղում է իրե՞նց հետ, թե՞ ավելի շուտ հենց այդ արեւմտյան նախաձեռնողականության կամ աշխուժության: Հատկանշական է, որ Վաշինգտոնում հայ-ադրբեջանական բանակցության հերթական ռաունդից առաջ ԱՄՆ պետքարտուղարը հանդիպում ունեցավ Թուրքիայի նոր արտգործնախարար, հետախուզության նախկին պետ Հաքան Ֆիդանի հետ:
Այլ կերպ ասած, Անկարայի ուղղությամբ աշխատում են թե Վաշինգտոնը, թե Մոսկվան ու Թեհրանը: Այդ ֆոնին, Անկարայի հետ հաղորդակցության երևանյան նախաձեռնությունը թերևս ստանում է անհրաժեշտություն, որովհետեւ շատ բարդ է իհարկե «գուշակել», թե ինչ է անում Թուրքիան աջ եւ ձախ ձեռքերով, ու ինչ է կատարվում Էրդողանի ու նրա վերադասավորած թիմի գլխում: Նա իհարկե բավականին հմուտ է որևէ մեկի դեմ չգնալու կամ չաշխատելու համար, բայց նաև բավականին փորձառու է նույն ապրանքը երկուսի վրա վաճառելու հարցում, ու այդտեղ Հայաստանի համար առաջացող ռիսկերը կանխելու համար նվվազագույն անհրաժեշտություն է Էրդողանի հետ ուղիղ շփման հնարավորությունը, առանց չափազանցված սպասումների և առավել ևս պատրանքների, պատրաստ լինելով հենց այդ շփումից բխող ռիսկերի: Բայց առկա իրավիճակում այդ շփումը անհրաժեշտություն է, առնվազն հասկանալու համար նաև, թե ինչ աշխատանք է պետք կատարել նաև ԱՄՆ, Ռուսաստանի և Իրանի հետ:
