Ադրբեջանի ագրեսիան Հայաստանի հանրային շրջանակներում վերստին խթանեց «հավերժական» դարձող «դիսկուրսը» կամ բանավեճը, հաճախ վիճաբանությունը Հայաստանի «դաշնակից» փոխելու կամ կուրս փոխելու մասին: Գործնականում, սա մեծ հաշվով ավելի պարզ բնորոշվում է «ռուսամետության» և «արևմտամետության» բանավեճ կամ պայքար, որի ներկայիս բովանդակությունն ու որակը սակայն ավելի շուտ վերածվում է Հայաստանի դեմ պայքարի, քան Հայաստանի համար օգտակար մտքերի ձևավորման: Եթե շատ մարդիկ, հանրային շատ շերտեր այսօր կամ երկու, կամ վեց տարի առաջ են «բացահայտել», որ Ռուսաստանը չի գնալու Ադրբեջանի դեմ հանուն Հայաստանի, ինքս այդ մասին խոսել եմ դեռևս 2011-12 թվականներից: Բայց, դրա մասին խոսելն այլևս անիմաստ է: Եվ ոչ միայն այն պատճառով, որ դա վաղուց արդեն աղետալի հետևանքով դրսևորված փաստ է, այլ որովհետև խոսելը չի փոխում ոչինչ: Մեր խնդիրը այդ հարցի լուծում գտնելն է: Դրա ուղղությամբ պետք է աշխատի Հայաստանի հանրային միտքը:
Մեզ հետ տեղի ունեցածը, ու նաև աշխարհում մի քանի այլ ուղղություններում տեղի ունեցողը ակնառու է դարձնում նաև, որ իբրև լուծում ոչ միայն պարզունակ, այլ նաև չափազանց վտանգավոր է՝ «Ռուսաստանը թողնենք ու գնանք Արևմուտք» տրամաբանությունը: Եվ հարցը Ռուսաստանը չթողնելը չէ: Հարցն այն է, թե այդ գործընթացը ինչ գին կարող է արժենալ Հայաստանին: Որովհետև, Ռուսաստանը դրա համար մեզ պատժելու է Ադրբեջանի ու Թուրքիայի ձեռքով: Իսկ նրանք բնականաբար երազում են այդպիսի մի վիճակ, որով կլուծեն երկու հարց՝ կպատժեն Հայաստանին, ու ռազմավարական իմաստով նաև Ռուսաստանին: Կխանգարի՞ դրան Արևմուտքը: Հնարավոր է, բայց մի դեպքում, երբ Հայաստանը կկարգավորի իր հարաբերությունը Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ, որովհետև Արևմուտքը ևս բոլորովին մտադիր չէ և ցանկություն չունի հանուն Հայաստանի գնալ Ադրբեջանի դեմ:
Փոխարենը, այդ իմաստով ներկայումս բավարար հարմարավետ է, որ այդ ամենի ամբողջ պատասխանատվությունը ռուսների վրա է: Ինչու՞ այդ բեռը վերցնեն նրանց վրայից, թող մնան ու ճզմվեն դրա տակ: Հատկապես, որ այդ իրավիճակը իրենց հնարավորություն է տալիս հայկական հանրության մոտ ընկալվել լավ դաշնակցի օրինակ, որի ճանապարհը փակում են վատ ռուսները: Իսկ Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ հարաբերության կարգավորման գործընթացը շատ բարդ է, և թերևս ավելորդ է մեկնաբանել, թե ինչու: Եվ բարդ է նաև նրանով, որ այդ կարգավորման արևմտյան միջնորդությունը տեղավորվում է այն բովանդակության շրջանակում, որի մասին դեռևս ամիսներ առաջ վարչապետ Փաշինյանը խոսեց իր խորհրդարանական հայտնի ելույթում՝ «նշաձողի» մասին: Թե այն, որ արևմտյան խաղացողները ողջունեցին դա, թե հետագա գործընթացները հաստատեցին, որ առաջարկվող բովանդակությունը համապատասխանում է այն ամենին, ինչ արտահայտվեց ելույթում: Ըստ էության ստացվում է բավականին փակ մի շղթա, որից ելք գտնելը միմիայն Հայաստանի խնդիրն է, բեռը, անելիքը, և այդ հարցում Հայաստանը կարող է, պարտավոր է աշխատել բոլորի հետ, բոլոր ուղղություններով, բայց հույս պետք է դնի միմիայն իր վրա՝ իր պաշտպանական կարողության, բայց նաև ամենից առաջ իր դիվանագիտական-քաղաքական մտքի, որպեսզի հնարավորինս զրոյանա արդեն ռազմական մտքով պաշտպանվելու անհրաժեշտությունը: Ըստ այդմ, խնդիրը լուծելու համար պետք է մոբիլիզացվի Հայաստանի մտավոր ներուժը: Դա պահանջում է վերկուսակցական կամ վերներքաղաքական մոտեցումների գերակայություն: Բարդ է, բայց անհրաժեշտ՝ հանուն մեր զինուժի և հանուն պետականության:
