Այն, որ ռեգիոնալ իրադրությունը Հայաստանի համար բարդ է և պահանջում է չափազանց զգուշավոր և սթափ քաղաքականություն, ճշմարտություն է, որն արձանագրելու համար թերևս բացարձակապես պետք չեն հատուկ գիտելիքներ: Դրանք անհրաժեշտ են այդ բարդ իրավիճակում Հայաստանի անելիքները, կոնկրետ քայլերը, անհրաժեշտ առարկայական օրակարգերն ու գաղափարները մշակելու, առաջ քաշելու համար: Ընդ որում, խոսքն այդ դեպքում վերաբերում է թե ներքին, թե արտաքին միջավայրի համար «լիկվիդային» և առարկայական գաղափարների ու օրակարգերի առաջքաշման խնդրին, երբ դրանց շուրջ կարող է ձևավորվել աշխատանքային ուշադրություն թե հանրային և համահայկական, թե միջազգային շրջանակում: Այստեղ է ահա, որ բախվում ենք հայաստանյան հասարակական-քաղաքական գրեթե անապատին, որտեղ գաղափարների և օրակարգերի տրամաչափը չափազանց համեստ է անգամ ներքին մասշտաբով: Իսկ դրա պատճառն այն է, որ Հայաստանի հասարակական-քաղաքական կյանքում, և անգամ համահայկական մասշտաբում գոյություն ունեցող ինստիտուտներն ու կառույցները մեծ հաշվով ստեղծվում է անձնային հանգամանքների և գործոնների վրա և այդ ամենի վրա էլ մնում իրենց գործունեության ընթացքում, չստանալով գիտելիքահեն այնպիսի բնույթ ու մասշտաբ, որը թույլ կտա իբրև ինստիտուտ կայանալուց բացի՝ լինի հասարական կազմակերպություն, քաղաքական կուսակցություն, հիմնադրամ թե տարատեսակ այլ կառույցներ, նաև կանգնել արդիականացման կայուն ռելսերի վրա և շարժվել առաջ, արդեն յուրովի ստանձնելով հասարակական պրոցեսների լոկոմոտիվի դեր: Այդ ամենի բացակայությունն է պատճառը, որ Հայաստանի և հայության համար օրակարգային լոկոմոտիվներ կարող են դառնալ արտաքին շրջանակները, այդ թվում թշնամին, հակառակորդը՝ անգամ մեկ-երկու հայտարարությամբ ու նախադասությամբ:
Վառ օրինակը այսպես կոչված «միջանցքը», որի վերաբերյալ պարբերական հայտարարություններն անգամ բավարար են Իլհամ Ալիևի համար, որ նա թելադրի հայկական հասարակական-քաղաքական, մեդիա-փորձագիտական «դիսկուրս»: Գիտելիքահեն, ըստ այդմ ստեղծարար աշխատանքային ռեժիմ տեղափոխվելու հրամայականը կանգնած է հայկական հասարակական-քաղաքական ինստիտուտների առաջ, որը հավաքական իմաստով Հայաստանի մարտահրավեր է, որովհետև այդ ինստիտուտները լինելով այս կամ այն անձի կամ խմբի նախաձեռնությունը, խոշոր հաշվով արժեք ստանում են իրենց հանրային և պետական նշանակությամբ: Այդ նշանակությունն է, որ բացակայում է, խնդիրը դարձնելով պետական և անգամ համահայկական, որովհետև նույնիսկ հայկական սփյուռքի ավանդական կառույցների զգալի մեծամասնությունը աշխարհի զարգացմանը զուգահեռ չի ապրել համարժեք արդիականացում, եթե անգամ որոշակի իմաստով առավել առաջ է հայաստանյան ինստիտուցիոնալ միջավայրից:
