Արցախյան գործընթացի, առկա իրողությունների և միջազգային իրադրության ու մեր հարցերի նկատմամբ վերաբերմունքի վերաբերյալ վարչապետ Փաշինյանի խորհրդարանական հայտարարությունները հուշում են թերևս մի «եզրահանգում». Հայաստանին մի կողմից անհրաժեշտ է առավելագույն կայունություն, մյուս կողմից՝ ժամանակ, որովհետև կայունության «վավերականության» կամ այսպես ասած «ինստիտուցիոնալության» համար առաջարկվող կամ ձևավորվող միջազգային և ռեգիոնալ ռազմա-քաղաքական «պայմանները» ամենևին չեն արտացոլում Հայաստանի և Արցախի անվտանգության անհրաժեշտ նվազագույն պահանջները:
Այդ բարդագույն դիլեմայի պայմաններում ժամանակ շահելը, մանևրելը՝ զուգահեռ փորձելով չեզոքացնել անվտանգության խորքային և ընթացիկ ռիսկերը, Հայաստանից պահանջում է չափազանց տարողունակ ռեսուրս, որի առանցքային հատկանիշը սակայն ոչ թե միասնականությունն է, ինչպես ընդունված է ասել, համարել կամ պարզապես բաժակաճառել, այլ հնարավորինս բազմաշերտ հասարակական-քաղաքական միջավայրի ձևավորմանն ու ինստիտուցիոնալացմանը հասնելը, ինչը ենթադրում է նաև քաղաքական լրջմիտ բովանդակություն բոլոր մակարդակներում, լինի քաղաքական, մեդիա-փորձագիտական, թե քաղաքացիական: Բոլորի համար էլ միանգամից պարզ է, որ Հայաստանը չափազանց հեռու է այդ ամենին հասնելու գործնական հնարավորությունից և պատրանք է մտածել, թե տեսանելի ապագայում հնարավոր է հասնել այդպիսի զարգացումների: Բայց, դրանք ոչ միայն մոտ չեն, այլ անգամ հեռու էլ չեն լինի, եթե Հայաստանն արդեն այսօր գործնականորեն ձեռնմուխ չլինի այդ խնդիրների և ռազմավարական անելիքի մշակմանն ու իրագործմանը: Ինչպես բազմիցս արտահայտել եմ, այստեղ առանցքային պատասխանատվությունն անշուշտ նրանցն է, ովքեր զբաղվում են քաղաքականությամբ, ովքեր պայքարում են իշխանության համար, և ինչ խոսք՝ առաջին հերթին, առաջնային պատասխանատվությունը նրանցն է, որոնք արդեն իսկ իշխանություն են, այն էլ հանրային մանդատով: Պատասխանատուների շրջանակը սակայն չի սահմանափակվում, և խոշոր հաշվով չի էլ կարող սահմանափակվել լոկ այդքանով: Եվ այդ իմաստով կա մեկ այլ կարևորագույն շերտ, որը բառի ուղիղ կամ թեկուզ պայմանական իմաստով, թեկուզ հարաբերական իմաստով, սակայն արժե թերևս բնորոշել՝ «ազգային-պետական կապիտալ»:
Հայաստանում հասարակական-քաղաքական լայն վերափոխումների պատասխանատվություն պետք է զգա, գիտակցի և դրսևորի նաև այդ շերտը, կամ պարզապես՝ բիզնես էլիտան, որը առաջնորդվում է ոչ միայն զուտ սեփականության և փողի ուղենշով, այլ գիտակցում է թեկուզ այդ հարցերում պետականության անհրաժեշտությունը, հատկապես այնպիսի համաշխարհային փոթորկի պայմաններում, որ ծավալվում է այսօր աշխարհում: Պետականությունն այդ իմաստով դառնում է կարևոր զրահ բիզնեսի համար անգամ տրանսգազային կորպորացիաների պարագայում, որոնք, թվում է, թե ուժեղ են պետություններից:
Համաշխարհային բիզնեսի ներկայիս վարքը, որին ականատես ենք ուկրաինական ճգնաժամի և պատերազմի շրջանակում, վկայում է, որ գործնականում պետությունների քաղաքականությունն է այդուհանդերձ շարունակում գերակա լինել անգամ այդ կորպորացիաների վարքագծում, որոնք պատրաստ են հրաժարվել խոշորագույն շուկաներից ու եկամուտներից հենց այդ քաղաքականությանը չհակադրվելու համար: Այդ իմաստով, հայկական կապիտալի համար հայկական պետականությունն իր որակով ու կենսունակությամբ ունի նվազագույնը առարկայական նշանակություն հենց բիզնես նկատառումներից ելնելով, եթե անգամ բիզնես էլիտայի ներկայացուցիչները չունեն սեփականության և կարողության կատեգորիայից անդին նաև այլ կատեգորիաներով մտածելու և սոցիալ-պետական պատասխանատվության դաշտ մտնելու ցանկություն, ներքին մղում, ինչը հաճախ նաև պարզապես հոգեբանության, արժեհամակարգի, հոգեկերտվածքի խնդիր է:
Ավելին, հայկական պետականության խնդիրները խորացել և ծանրացել են նաև այն պատճառով, որ անցնող մոտ երեք տասնամյակում քաղաքական իշխանությունը խրախուսել է հենց այնպիսի բիզնես-էլիտայի ձևավորում, որը փողից ու սեփականությունից զատ հետաքրքրվել է միայն ավելի շատ փողով ու սեփականությամբ, կամ լավագույն դեպքում՝ պարզունակ սոցիալական բարեգործությամբ: Այդ ուղղությունն էլ անշուշտ ունեցել է իր կարևորոթյունն ու արժեքը, սակայն չափազանց նեղ է «ազգային կապիտալի» պատասխանատվության կատեգորիա լինելու համար, հատկապես երբ ազգն ու պետությունը կանգնած են ճակատագրական ճամփաբաժանում, որտեղ ցանկացած արդյունավետ ու անվտանգ լուծում պահանջում է խորքային ինստիտուցիոնալ վերափոխումներ բոլոր մակարդակներում:
