«Առաջին լրատվական»-ի հարցերին պատասխանել է տնտեսագետ Բագրատ Առաքելյանը (Պրահա)
Պարոն Առաքելյան, Արևմուտքը նվազեցնում է կախվածությունը ռուսական էներգակիրներից։ Բայդենը ն շել է, որ Միացյալ Նահանգները և դաշնակիցները մշակում են Ռուսաստանի էներգակիրներից կախվածությունն էապես նվազեցնելու ծրագիր:Արդյոք Հայաստանը ևս չպետք է մտածի՞ ռուսական էներգակիրներից կախվածությունը նվազեցնելու մասին։
Դրա մասին Հայաստանը շատ շուտվանից պետք է մտածած լիներ, իսկ հիմա առավել ևս, և դրա համար գոյություն ունի կոնկրետ պատճառ: Բանն այն է, որ ինչպես ճիշտ նշեցիք, Արևմուտքը, որի մեջ մտնում են Միացյալ Նահանգները, Եվրոպան, մի շարք այլ երկրներ՝ Ճապոնիա, Կանադա, Ավստրալիա, Կորեա և այլն, այդ պետություններն արդեն հայտարարել են, որ ամեն ինչ անելու են, որ հնարավորինս արագ ժամանակահատվածում ընդհանրապես հրաժարվեն ռուսական նավթից ու գազից: Ոչ մի կասկած չկա, որ այդ պետությունները կմիանան մի մեծ էմբարգոյի, որը ԱՄՆ-ի կողմից արդեն հայտարարվել է, ինչն էլ հերթին կդժվարացնի ռուսական գազի ու նավթի գնումը ոչ միայն այդ պետությունների կողմից, այլև ընդհանրապես աշխարհով մեկ: Այդ պարագայում Հայաստանը կարող է ընկնել մի թակարդի մեջ, եթե շարունակի գնել ու ներմուծել ռուսական գազ ու նավթամիջոցներ: Ասեմ ավելին, Ռուսաստանի հետ մեկ տնտեսական միավորման մեջ լինելով հանդերձ Հայաստանը, բացի նավթից ու գազից, կանգնած է բազմաթիվ այլ տնտեսական խնդիրների առջև:
Այս առումով, Հայաստանը դիվերսիֆիկացիայի ինչպիսի՞ հնարավորություններ ունի։
Էներգետիկայի բնագավառում Հայաստանի դիվերսիֆիկացիոն հնարավորությունները ակնհայտ են. դա Իրանն է, որտեղից Հայաստանը հնարավորություն կարող է ունենալ ներմուծել և գազ, և նավթամիջոցներ անհամեմատ ցածր գներով, ինչն իր հերթին շատ լավ կարող է անդրադառնալ Հայաստանի տնտեսության վրա: Բայց ստեղծված իրավիճակում, կարծում եմ՝ անհրաժեշտ է ավելի լայն հայացք գցել այն ամենի վրա, ինչ հիմա կատարվում է Ռուսաստանում և այն բանի վրա, թե ինչպես դա կարող է անդրադառնալ մեզ վրա: Կարծում եմ՝ ոչ մեկի համար գաղտնիք չէ, որ Հայաստանի տնտեսության գերակշիռ մասն այսօր ուղղակիորեն կապված է Ռուսաստանի հետ, իսկ Ռուսաստանն այսօր կանգնած է պարզապես աղետի առջև: Իսկ դա նշանակում է, որ այն տնտեսական շղթաները, որոնք գործել են մինչ օրս, այլևս չեն գործելու: Եթե կյանքից օրինակ բերեմ, պատկերացրեք, որ դուք ինչ-որ մի գործընկերոջ հետ ընդհանուր բիզնես ունեք և հանկարծ օրերից մի օր պարզվում է, որ ձեր ընկերը սնանկ է, և բացի դրանից նրա վրա քրեական գործ են հարուցել: Ի՞նչ քայլեր կարելի է նման դեպքում ձեռնարկել: Բնականաբար, հեռանալ այդ ընկերոջից, խզել կապերը և փորձել նոր բիզնես գործընկեր փնտրել և նրա հետ հաստատել տնտեսական կապեր: Նման իրավիճակում է այսօր գտնվում Հայաստանը, և եթե այսօր, հիմա շտապ մեր կառավարությունը չձեռնարկի կոնկրետ քայլեր այդ ուղղություններով, մենք շատ արագ կերպով իբրև պետություն, իբրև ազգ կհայտնվենք մի նոր աղետի մեջ: Ինչքան շուտ մենք այդ ամենը ազգովի գիտակցենք ու հասկանանք, այդքան լավ մեզ համար:
Պարոն Առաքելյան, ինչ է սպասվում ռուսական տնտեսությանը և որքան կարող է այս իրավիճակը շարունակվել, ռուբլու աննախադեպ անկում և արևմտյան՝ ամեն օր ավելացող պատժամիջոցներ։
Չեմ ուզում չարախոսել, բայց այս իրավիճակը դեռ շատ երկար կարող է տևել Ռուսաստանում: Ընդամենը օրեր հետո հազմոված եմ՝ կդադարեն գործել բազմաթիվ բնագավառներ՝ արդյունաբերություն, ավիացիա, մեքենաշինություն, գյուղատնտեսության մի քանի ոլորտ, IT բնագավառ, տուրիզմ: Այս ցուցակն անվերջ է: Բոլորս ականատես ենք նրան, որ տասնյակ հազարներով մարդիկ լքում ու հեռանում են Ռուսաստանից՝ վախենալով նրանից, որ երկիրը կարող է փակվել: իսկ կանխագուշակել, թե ինչքան դա դեռ կշարունակվի, հիմա դա անհնարին է: Բայց մի բան հաստատ գիտեմ, որ եթե հենց հիմա ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը ինչ-ինչ պատճառներով հեռանա ու վաղվանից Ռուսաստանը մի նոր ուղի վերցնի դեպի այսպես ասած, պայծառ ապագա, այսինքն նորմալ, մարդկային պետության կառուցման պրոցես, ապա նույնիսկ այդ դեպքում էլ դա կտևի երկար տարիներ:
Որքանո՞վ է հավանական, որ Ռուսաստանի տնտեսությունը դեֆոլտի առաջ կանգնի։
Իսկ ի՞նչ է դեֆոլտը, դա պետության ֆինանսական անկեսունակությունն է, ինչը նշանակում է, որ տվյալ պետությունն այլևս չի կարող սպասարկել իր պարտքերը: Ինչ վերաբերում է Ռուսաստանին այս պարագայում, ապա պետք է արձանագրել, որ Ռուսաստանն արդեն կանգնած է դեֆոլտի շեմին և այն սպասվում է ապրիլի կեսերին կամ մայիսի սկզբին: Վերջին դեֆոլտը Ռուսաստանն ապրել է 1998 թվականին, և ինչպես այն ժամանակ, հիմա էլ հետևանքները շատ ծանր են լինելու: Դժվար են վճարվելու աշխատավարձերը կամ ընդհանրապես չեն վճարվելու, դժվար են վճարվելու թոշակառուների թոշակը, չեղարկվելու են տարբեր ֆինանսական ծրագրեր, արժեզրկվելու է անշարժ գույքի ֆոնդը և այլն: Ինչպես տեսնում եք, Ռուսաստանի համար ապագան ամենևին բարգավաճ չէ, և այս պատճառով ես դարձյալ կոչ եմ անում Հայաստանի կառավարությանը կոնկրետ քայլեր ձեռնարկել: Մենք բոլորս պետք է սթափ և պրագմատիկ կերպով գիտակցենք, որ եթե մենք շարունակենք մնալ Ռուսաստանի կողքին, մենք կխորասուզվենք այն նույն անդունդի մեջ, որի մեջ անկասկած շատ մոտ ապագայում ընկնելու է այդ պետությունը:
