Միջազգային բորսաներում կարևոր ինդեքսների անկումների խնդրով զբաղվում են աշխարհի բոլոր խոշորագույն վերլուծական կենտրոնները, բայց վերջնական պատասխան չի կարելի ակնկալել: «Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում տնտեսագետ Սամվել Ավագյանը նշեց, որ խնդիրն այն է, թե որքանով շարունակական կլինեն անկումները և որքանով ռազմավարական բնույթ կկրեն: Նոր միտում է ի հայտ եկել՝ գլոբալ անվստահություն է առաջանում արժեթղթերի նկատմամբ: Եթե այդ անվստահությունը խորանա և երկարատև բնույթ կրի, կփոխվի համաշխարհային տնտեսության ողջ կառուցվածքը:
«Արժեթուղթը եվրոպական ու հատկապես ամերիկյան տնտեսության ամենակարևոր հենասյուներց մեկն է: Եթե վստահությունն արժեթղթի նկատմամբ՝ հատկապես խոշոր ու կայուն ընկերությունների արժեթղթերի նկատմամբ, շարունակի անկում ապրել, հետևանքներն աղետալի կլինեն ԱՄՆ-ի ու Եվրոպայի համար: Եվ այդ հետևանքների բացասական մասը նույնիսկ դժվար է կանխատեսել, որովհետև կարող է հանգեցնել խոշորագույն, ամենավստահելի ընկերությունների սնանկացմանը»,- ասաց Ս. Ավագյանը:
Տնտեսագետի խոսքով՝ համաշխարհային տնտեսությունը գտնվում է կառուցվածքային նոր փոփոխությունների շեմին, որի պատճառով արժեթղթին՝ որպես ներդրումային գործիքի, փոխարինում են այլ ակտիվներ, առաջին հերթին՝ ոսկին: Այստեղ այլընտրանք չկա՝ կա՛մ արժեթուղթ պետք է լինի, կա՛մ ոսկի, սակայն ոսկին պասիվ ակտիվ է՝ ի տարբերություն արժեթղթի:
Անդրադառնալով ԱՄՆ-Չինաստան տնտեսական հարաբերությունների հնարավոր զարգացումներին, երբ Չինաստանը մտորում է պարտատոմսերի վաճառքի մասին, Ս. Ավագյանը նշեց, որ, հանդիսանալով ԱՄՆ-ի ամենախոշոր պարտատերը (ամերիկյան պարտատոմսերի ամենամեծ բաժինը՝ 1.2 տրլն դոլարի չափով, գտնվում է Չինաստանի ձեռքում), Չինաստանը չի կարող պարտատոմսերը հետ վերադարձնել ԱՄՆ-ին, որովհետև պարտատոմսերի թողարկման պայմաններում նման բան չի նշվել, բայց Չինաստանը կարող է այդ պարտատոմսերը հանել երկրոդային շուկա և փորձել վաճառել ավելի էժան գնով:
«Չինաստանը կարող է 2 քայլ անել՝ իր ձեռքում գտնվող պարտատոմսերի հսկայական ծավալները հանել երկրորդական շուկա և հրաժարվել հետագայում պարտատոմսեր գնելուց: 2 դեպքում էլ ամերիկյան տնտեսությունը ուժեղ հարված կստանա, պարտատոմսերի շուկան կփլուզվի, ամբողջ շրջանառությունը կանգ կառնի, կարող է խուճապ առաջանալ ու բոլորը կսկսեն իրենց պարտատոմսերը վաճառել:
Այսինքն, Չինաստանը մի գործիք ունի, որով կարող է փլուզել ամերիկյան ֆոնդային բորսան»,- հայտնեց Ս. Ավագյանը՝ հավելելով, որ ներկայում Չինաստանում գտնվող ԱՄՆ փոխնախագահ Ջո Բայդենը կարող է խնդրել Չինաստանին՝ կտրուկ քայլեր չանել, երաշխիք տալ, որ առաջիկա 10 տարիների ընթացքում ԱՄՆ-ը մարումները կանոնավոր կկատարի:
Հարցին, թե ինչպե՞ս միջազգային այս անհանգստությունը կանդրադառնա Հայաստանի վրա, Ս. Ավագյանը նշեց, որ սա շատ նուրբ հարց է. «ՀՀ ԿԲ-ն տարիներ շարունակ բոլորին հավատացնում էր, որ կան ինչ-որ տեսակի արժեթղթեր, որոնք հուսալի են գրեթե 100%-ով: Դրա հիման վրա մշակել են միջազգային պահուստների կառավարման քաղաքականությունը, կենսաթոշակային բարեփոխումների օրենքը: Կենսաթոշակային հիմնադրամներն իրենց ակտիվները պետք է պահեն արժեթղթերում, որոնք ԿԲ-ն դասակարգել է հուսալի և ոչ հուսալի արժեթղթեր:
Այդ «հուսալի արժեթուղթ» տերմինը կիրառելով՝ իրենք երաշխավորում են կենսաթոշակային հիմնադրամների կենսունակությունը: Մինչդեռ, միջազգային շուկայում ընթացող պրոցեսները ցույց են տվել, որ գոյություն չունեն 100%-ով հուսալի արժեթղթեր: Դա միֆ է: Այդ տեսությունը, որ ընկած է ԿԲ քաղաքականության հիմքում, հօդս է ցնդում: Իսկ այդ տեսության պատճառով ԿԲ միջազգային պահուստների 80%-ը ներդրված է արժեթղթերի մեջ»: Ըստ տնտեսագետի, եթե իրավիճակը շուկայում առաջիկա տարիներին չշտկվի, ՀՀ կենսաթոշակային բարեփոխումների ծրագիրը հայտնվում է ռիսկային ծրագրերի գոտում:
Տնտեսագետը հիշեցրեց, որ ԿԲ-ն վաճառել է ոսկին, վաճառել է բոլոր տեսակի մյուս ակտիվները, հրաժարվել միջազգային պահուստների դիվերսիֆիկացիայից, քանի որ իրենց տեսության մեջ կա «գերհուսալի արժեթուղթ» հասկացություն և գնել են այդ գերհուսալի արժեթուղթը: Մասնագետները ԿԲ-ին բազմիցս զգուշացրել են, որ չի կարելի միջազգային պահուստները միակողմանի ձևով տեղաբաշխել, ու ընդհանրապես այդ կատեգորիան՝ «գերհուսալի արժեթուղթ», գոյություն չունի, իսկ ԿԲ աշխատակիցները դա չեն ընդունել և չեն ընդունում:
«Standard & Poor’s-ի կողմից ԱՄՆ առաստաղային վարկանիշի իջեցումը գուցե սթափեցնի ԿԲ մասնագետներին, որ այդ դատարկ տեսություններով չտարվեն ու դատարկ տեսությունների հիման վրա քաղաքականություն չմշակեն»,- հույս հայտնեց Ս. Ավագյանը:
