Հայաստանի վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանը անցյալ շաբաթավերջին հանրայնացրեց Ադրբեջանի հետ՝ Ռուսաստանի հովանու ներքո նոր գործընթացի վերաբերյալ փաստաթուղթ ստորագրելու հարցը:
Փաստաթղթի հրապարակված տեքստը համենայն դեպս չի գուժում ոչինչ: Այն ընդամենը հերթական եռակողմ հայտարարություն է, այս անգամ սահմանազատման և սահմանագծման աշխատանքի ձևաչափ մշակելու և սկսելու մասին: Այստեղ կարծես թե խոսքը մի բանի մասին է, որն ի վերջո պետք է տեղի ունենա: Սակայն իրավիճակի նրբությունը թերևս հետևյալ հարցադրումն է՝ փաստաթուղթը պետք է ստորագրվի, որից հետո է Բաքուն համաձայնելու քաշել իր սահմանախախտ ստորաբաժանումները հե՞տ, թե՞ Երևանը դնելու է պայման՝ կստորագրի, միայն ադրբեջանցիների ելման դիրք վերադառնալու պարագայում: Այդ դեպքում կստացվի, որ ստորագրությունն ուրեմն Բաքվի պայմանն է՝ զորքը հետ քաշելու, հետևաբար Բաքուն ունի այդ եռակողմ թղթի հարցում ինչ որ շահագրգռություն: Այստեղ էլ առաջանում են կասկածներ, թե արդյո՞ք կա գաղտնի մաս: Վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանը հերքել է, թե կա այդպիսի մաս: Հարց է առաջ գալիս՝ իսկ բանավոր որևէ պայմանավորվածությու՞ն, ինչպես օրինակ նոյեմբերի 9-ի թղթի մեջ կար՝ Զանգելանի և Ղուբաթլուի առումով: Այդ հարցը կարծես թե բաց է, համենայնդեպս առայժմ և Նիկոլ Փաշինյանին թերևս արժե անդրադառնալ և հերքել նաև որևէ բանավոր պայմանավորվածության առկայությունը:
Միևնույն ժամանակ, ակնառու է, որ սահմանի հարցում Ադրբեջանի հանդեպ ձևավորվել է ուժգին միջազգային ճնշում, կամ ուժգնանում է այդ ալիքը և այստեղ հնարավոր է Ալիևին պետք է ինչ որ կերպ դեմք փրկել, և քանի որ Ռուսաստանին էլ պետք է ինչ որ կերպ արձանագրել, որ ինքն է հարց լուծողը, ձևավորվում է եռակողմ փաստաթղթի և աշխատանքային գործընթացի մասին պայմանավորվածության գաղափարը: Այս դեպքում անշուշտ Երևանին չարժե դիմադրել, քանի որ դա իրավիճակի լարվածության լիցքաթափման բերող ձևաչափ կամ ընթացք է: Մի բան, որ Հայաստանին մի շարք օբյեկտիվ պատճառներով ներկայումս բավականին անհրաժեշտ է՝ խուսափել լարվածության էսկալացիայից և հնարավոր նոր ռազմական մասշտաբային գործողությունների վտանգից: Իհարկե վերստին նկատենք ադրբեջանցիների հետքաշման հանգամանքը, որը պետք է լինի առանց նախապայմանի, ինչի մասին Երևանի դիրքորոշման վերհաստատումը կարևոր է: Ու, նաև թերևս մի հանգամանք, փաստացի, սեղանին դրվում է եռակողմ փաստաթուղթ սահմանազատման և սահմանագծման գործընթացի մեկնարկի մասին և սահմանային իրավիճակի հանգուցալուծումը գոնե այս տարբերակով չի շաղկապվում «միջանցքի» գաղափարին, ինչը կարող ենք դիտել Երևանի դիվանագիտական հաջողության նշմարվող ուրվագիծ:
Միևնույն ժամանակ սահմանային իրավիճակը Հայաստանի առաջ դրեց արտաքին քաղաքական և անվտանգային մտածողության ընդլայնման և մեխանիզմների բազմազանեցման, այլ կերպ ասած՝ դիվերսիֆիկացիայի հրամայականը, ընդ որում ոչ միայն իշխանության կամ կառավարության քաղաքականության, այլ քաղաքական համակարգի կառուցվածքի մակարդակում: Եթե օրինակ կար միարժեք համոզում, որ չնայած Ռուսաստանի պատերազմյան վարքագծից դժգոհությանը և հուսախաբությանը, այդուհանդերձ բուն խնդիրն այսպես ասած «միջազգային իրավունքի» հիմքերի բացակայությունն էր, ապա Հայաստանի տարածքի առնչվող այս իրավիճակում էլ ակնառու է դառնում, որ բուն խնդիրը իրական քաղաքականությունն է, իսկ իրավական հիմքերը ենթակա են դրան: Այդ մասին է վկայում ՌԴ ներկայիս վարքագիծը, որը անշուշտ պետք չէ գնահատել դավաճանության, դավադրության կամ այսպես ասած դաշնակցային անպարկեշտության կատեգորիաներով: Դրանք բավարար հիմք չեն գնահատականները ռացիոնալ քաղաքականության մշակման հիմնակետ դարձնելու համար: ՌԴ քաղաքականությունը պետք է պարզապես գնահատել ըստ ռուսական ռեգիոնալ և աշխարհաքաղաքական վարքագծի առաջնահերությունների և մոտիվացիաների, ըստ այդմ մշակելով այն փաստարկային բազան և քաղաքական հեռանկարային ռազմավարությունը, որը ոչ թե ՌԴ հետ հակադրության կամ բախման, այլ աշխատանքի շնորհիվ պետք է ձևավորի Հայաստանի արտաքին քաղաքական-անվտանգային դիվերսիֆիկացիայի հողն ու հիմքը:
Այստեղ է, որ ներքաղաքական օրակարգում հրամայական է դարձել այդ հարցերի հանդեպ քաղաքական դիրքրոշումների ձևակերպումն ու մատուցումը, առկա միջավայրում ակնառու դարձնելով, թե ովքեր են գնում դրան և ովքեր խուսափում՝ փորձելով ամեն կերպ մնալ Ռուսաստանի անվերապահ գերակայության կարծրատիպերի, միֆերի կամ մանիպուլյացիաների դաշտում: Դա այն դեպքում, երբ Թուրքիայի հետ մոնիտորինգի ձևաչափ սահմանած Ռուսաստանն ինքն է փաստացի ընդունում ու ճանաչում, որ չունի ռեգիոնալ գերիշխող դիրք:
Այդ իրավիճակում առնվազն խղճուկ, ծիծաղելի, ամոթալի, և գլխավորը՝ ի տես աշխարհի քաղաքականապես անհամարժեք է երևակվում հայկական դիրքորոշումներում եղած գերակայությունը, թե կասկածի տակ չպետք է դնել Ռուսաստանի վճռորոշությունը և պետք չէ Ռուսաստանում հարուցել ավելորդ կասկած Հայաստանի հանդեպ: Դա այն դեպքում, երբ Ռուսաստանը մեծ հաշվով Հայաստանի հանդեպ արտահայտել է բոլորովին այլ բնույթի կասկած, Պուտինի հետպատերազմյան հայտնի խոսքով՝ անգամ Հայաստանը չէր ճանաչել Լեռնային Ղարաբաղը, ինչը «թարգմանաբար» կարող էր նշանակել անշուշտ շատ բան, և այդ թվում այն, թե արդյո՞ք Հայաստանն ունակ է ինքնուրույն ձևակերպել իր շահերն ու նպատակները՝ առանց դրանք որևէ «գեր-գեր»-ի դիրքորոշմամբ չափելու:
Լուսանկարը՝ panorama.am-ի
