Ղարաբաղյան կարգավորման թեման Հայաստանում կլանել է գրեթե ամեն հարց: Ամեն ինչ ներծծված է դրանով, բոլորը խոսում են դրա մասին, գնահատում են, գովում են, քննադատում են, մտահոգվում են: Բայց ըստ էության կան պարզ հարցեր, որոնց պատասխանը կարծես թե բացակայում է թե այժմ, թե բացակայելու է վաղը, քանի որ չի երևում, թե որևէ մեկը պատրաստ է, ցանկություն ունի կամ կարող է տալ այդ հարցերի պատասխանը: Հարցերից, թերևս, ամենակարևորն այն է, թե ի՞նչ է շահում Հայաստանի քաղաքացին այդ ամենից` թե կարգավորման գործընթացից, թե դրա դրական կամ բացասական արդյունքից:
Ընդհանրապես, նկատելի է, որ ղարաբաղյան կարգավորման ամբողջ թոհուբոհի մեջ դուրս է մնացել Հայաստանի քաղաքացին. ասենք` տիկին Արուսը, վարպետ Շավարշը, պարոն Ալեքը կամ օրիորդ Հռիփսիմեն: Օրինակ` երբ նրանցից յուրաքանչյուրը 2008 թվականի նախընտրական և հետընտրական հանրահավաքներին գալիս էր Ազատության հրապարակ, ապա կոնկրետ գիտեր, թե որն է իր` Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի այսինչյան Արուսի, Շավարշի, Ալեքի կամ Հռիփսիմեի շահն այն ամենից, ինչ կատարվում է: Նրանցից յուրաքանչյուրը կոնկրետ գիտեր իր ակնկալիքը, դրան հասնելու ճանապարհը:
Այսինքն` կարող էր կոնկրետ վստահել կամ չվստահել այդ ճանապարհին, դրանում իրեն ուղեկցող առաջնորդներին: Եվ ով գալիս էր մի անգամ, հետո գալիս էր հաջորդ օրը կամ առավել ևս մնում էր գիշերը, փաստորեն կայացնում էր իր որոշումը: Իսկ ի՞նչ են այժմ այդ նույն մարդիկ ակնկալում, պատկերացնում հայ-թուրքական հարաբերության և դրա ճանապարհին իրենց ուղեկցողների մասին: Գրեթե ոչինչ: Նրանց այդ ճանապարհին քաշող «լիդերները» չեն ասում ոչինչ, բացի փաստերի առաջ կանգնեցնելուց: Չեն ցույց տալիս, թե ի՞նչ է շահելու այդ քաղաքացիներից յուրաքանչյուրը, ո՞րն է լինելու ղարաբաղյան ձեռնարկի նրանց շահաբաժինը:
Թվում է, թե խնդիրը այնքան գլոբալ ու խորն է, որ Հայաստանի քաղաքացին այդ գլոբալության ու խորության մեջ ընդամենը մրջյուն է, որին եթե պատահմամբ չեն տրորում` արդեն իսկ բարեբախտություն է: Մինչդեռ իրականում այդ խորության և գլոբալության մեջ հայտնվում է այն պետությունը, որի քաղաքացին են Արուսը, Շավարշը, Ալեքը և Հռիփսիմեն: Նրանք են իրենց վրա զգալու թե հաջողությունը, թե տապալումը: «Լիդերների» կյանքը այդ ամենից չի փոխվելու, իսկ ահա քաղաքացիների կյանքը արդեն իսկ դրված է խաղասեղանին:
Եվ այդ պարագայում քաղաքացիներից ամեն ուժ ինչ-որ բան ուզում է, սակայն առայժմ քչերն են փոխադարձաբար քաղաքացիներին տվել այն, ինչ թերևս պետք է նրանց այս իրավիճակում քիչ թե շատ կողմնորոշվելու, իրենց շահին տեր կանգնելու, իրենց կյանքը խաղասեղանից հանելու կամ գուցե դրույքները կրկնապատկելու համար: Համենայնդեպս, ինչ-որ որոշում կայացնելու համար քաղաքացին այսօր չունի այն, ինչ ուներ մեկուկես տարի առաջ, ինչի արդյունքն էլ այն լուրջ որոշումներն էին, որ նախևառաջ քաղաքացիների կամքով կայացան և լրջագույն փոփոխությունների առիթ դարձան անդառնալի ճահճացող իրականության մեջ:
