«Առաջին լրատվական»-ի հարցերին պատասխանել է առողջապահության նախկին նախարար Արարատ Մկրտչյանը:
– Հայտնի է դարձել, որ Հայաստանը ստանալու է ռուսական «Սպուտնիկ V» պատվաստանյութը, որի վերաբերյալ մեծ վախեր կան: Մարդիկ չեն ուզում պատվաստվել: Որքանո՞վ են այդ վախերը պատճառաբանված, Ձեր ուսումնասիրություններն ի՞նչ են ցույց տալիս դրա արդյունավետության հետ կապված:
– Նախ՝ կառավարության և առողջապահության նախարարի կողմից հայտարարվել է, որ դա իրականացվելու է կամավորության սկզբունքով, հետևաբար վախեր չպետք է լինեն պատվաստում անել-չանելու տեսանկյունից: Երկրորդ՝ այսօր աշխարհում պատվաստանյութերի թիվը հասնում է 10-ի, և տեխնոլոգիական տեսանկյունից պատվաստանյութերի արտադրությունը գրեթե նույն ճանապարհով է անցնում, և այսօր բոլոր երկրների կողմից միջազգային շուկա հանված պատվաստանյութերը ճանաչման փուլում են գտնվում, որևէ երկրի պատվաստանյութը չի համարվում վերջնականապես բոլոր փուլերն անցած: Այսինքն՝ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը որոշ ժամանակ առաջ հանդես էր եկել հայտարարությամբ, որ թույլ էր տալիս այդ պատվաստանյութերը հրատապ նպատակներով օգտագործել: Այն քաղաքականությունը, որը որդեգրել է ՀՀ առողջապահության նախարարությունը, իմ կարծիքով՝ ամենաընդունելին է՝ ունենալ տարբեր երկրների պատվաստանյութեր: Եթե պատվաստումը կամավորության սկզբունքով է, և քաղաքացիներն իրազեկվելու են, ես կարող է գնամ և խնդրեմ, որ ինձ պատվաստեն «Սպուտնիկ V»-ով, մյուսը գնա ասի՝ ինձ պատվաստեք ամերիկյան արտադրության պատվաստանյութով: Այսինքն՝ մեր երկիրը այնպիսի քաղաքականություն է վարում, որ ընտրության հնարավորություն լինի: Ինչ վերաբերում է պատվաստանյութերի անվտանգությանը, ապա դրա համար պատասխանատվություն են կրում այս կամ այն երկրի պետական մարմինները, որոնք գրանցում են այդ պատվաստանյութը, այսինքն՝ թույլ են տալիս, որ դրանք իրենց տարածքում օգտագործվեն:
Այսինքն՝ դրանք բազմակի ֆիլտրեր են անցնում: Միշտ էլ պատրաստուկների պրոցեսի մասին խոսելիս տարբեր մրցակից կազմակերպություններ սկսում են հակառակ քարոզն անել: Երրորդ՝ որքան ես տեսնում եմ, առողջապահության նախարարությունը բանակցություններ է վարում տարբեր մատակարարողների հետ, նաև չպետք է մոռանալ, որ համընդհանուր հարթակ է ստեղծված, որտեղ քննարկվում են պատվաստանյութերը, և երկրները կարող են էժան պատվաստանյութեր ձեռք բերել: Նման օրինակ նախկինում էլ է եղել, օրինակ՝ 1990-ականների վերջին, 2000-ականների սկզբին պոլիոմելիտի իսպառ վերացման գործընթացները: Տարածաշրջանի համար ՄԱԿ-ի մանկական հիմնադրամը՝ ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը, ձեռք էր բերում, ասենք, 10 երկրի համար փորձարկված պատվաստանյութ, որոնք բաժանվում էին երկրներին և միաժամանակ պատվաստում էին երեխաներին: Մենք ստացանք բոլոր երկրների հետ մեկտեղ արտոնագիր, որ մեր երկիրը պոլիոմելիտից ազատ երկիր է: Այսինքն՝ երկրների համատեղ ջանքերը մեկտեղելու և որակյալ ու մատչելի պատվաստանյութ ձեռք բերելու օրինակ աշխարհն ունի:
– Որքանո՞վ եք ճիշտ համարում պատվաստվելը, որովհետև տարատեսակ կարծիքներ են հնչում, որ անընդհատ կորոնավիրուսի նոր տեսակներ են ի հայտ գալիս:
– Ես բազմիցս ասել եմ, որ հիմնականում աշխարհում, երբ նման համաճարակներ են լինում, մարդկությունը ուշանում է: Այսինքն՝ պատվաստանյութն ունենում ենք այն ժամանակ, երբ արդեն պրոցեսները մարման են գնում, և հանրության մեջ արդեն բնական իմունային շերտ է առաջանում: Այնպես որ, մարդիկ իրենք պետք է որոշեն, ելնելով իրենց առողջական վիճակից՝ բժիշկներն իրենց ցուցում կտան: Չմոռանանք, որ մենք պոլիկլինիկաներ ունենք, որտեղ լավ մասնագետներ են աշխատում, խորհրդատվություն կտրամադրեն, թե ում կարելի է պատվաստվել, ում՝ ոչ: Ցանկացած պատվաստանյութի դեպքում կան հակացուցումներ: Այնպես որ, ես այս խուճապը չեմ հասկանում, կարծես զենքն առել՝ ընկել են ժողովրդի հետևից ու պարտադրում են պատվաստվել: Ասում են՝ կա պատվաստանյութ, որով կարող ենք փրկել այս-այս մարդկանց կյանքը: Եթե մարդը ցանկություն չունի պատվաստվելու, թող չպատվաստվի, դա իր իրավունքն է: Բայց քարոզչությունը պատկան մարմիններն իրականացրել են, և ինձ թվում է, որ ավելի ինտենսիվ կիրականացնեն:
Բացի դրանից, կլինեն երկրներ, որոնք պարտադիր կհամարեն իրենց երկիր մուտք գործելու համար պատվաստված լինելը: Ահավասիկ, Վրաստանը, որը պահանջում է պատվաստված լինելու մասին համապատասխան հավաստագիր: Այսինքն՝ ընդունող երկրի իրավունքն է՝ սահմանել տարբեր կարգավորումներ:
– Պարոն Մկրտչյան, Հայաստանին հաջողվե՞ց կովիդի դեմ արդյունավետ պայքար մղել:
– Ամբողջ աշխարհն արդյունավետ պայքար չի ծավալել այս համաճարակի դեմ: Չկա որևէ երկիր, որի ծավալած հակահամաճարակային միջոցառումները կարելի լինի գնահատել արդյունավետ: Արվել են դասական մոտեցումները, որոնք համաճարակաբանությունը մեզ տրամադրել է դարերի ընթցքում: Դրանք կիրառվել են հնարավորինս լիարժեք: Բայց համաճարակի յուրահատուկ լինելու և մարդկության հնարավորությունների սահմաններում արվել են երկրների կողմից քայլեր, որոնք չի կարելի համարել արդյունավետ, որովհետև չգիտենք՝ արդյունավետը որն է: Այսինքն՝ ամբողջ աշխարհում, այդ թվում նաև՝ մեզ մոտ, արդյունավետության տեսանկյունից կարելի է համարել, որ գործողությունները ցածր արդյունավետությամբ են ընթացել, բայց մարտավարական տեսանկյունից ես, օրինակ, կարծում եմ, որ մեզ մոտ ավելի արդյունավետ է եղել համաճարակաբանական տեսանկյունից ավելի ազատ թողնելու համաճարակային պրոցեսը, այլ ոչ թե կտրուկ սահմանափակումների միջոցով ժամանակավոր ընդհատելու գործընթացը: Եթե առողջապահական համակարգն ի վիճակի է լինում իր վրա վերցնելու հիվանդներին, կոլապս չի առաջանում, խնդիրների մեջ չի ընկնում առողջապահական համակարգը, ավելի լավ է հակահամաճարակային միջոցառումներ իրականացնել երկրում: Ահավասիկ մեզ մոտ համաճարակային իրավիճակի աստիճանաբար բարելավման միտում է նկատվում այս պահին:
