«Միջազգային հարաբերությունների հարցերով խորհուրդ» ամերիկյան հեղինակավոր ոչ կառավարական կազմակերպությունը Կանխարգելման գործողությունների կենտրոնի հետ համատեղ 2021 թվականի հունվարի 14-ին հրապարակել է հերթական տարեկան կանխատեսումը և ռիսկի մակարդակը այն հնարավոր ներկա հակամարտությունների, որոնք կարող են ծագել կամ սրվել մեր մոլորակի վրա:
Ամենամյա կանխատեսման մեջ արտաքին քաղաքականության հարցերով ամերիկացի փորձագետները գնահատում են երեսուն պոտենցիալ հակամարտությունների հավանականությունն ու ազդեցությունը, որոնք կարող են առաջանալ կամ սրվել, առաջին հերթին՝ ԱՄՆ ազգային շահերի համար սպառնալիքի պրիզմայով: Սա արդեն տասներեքերորդ համանման վերլուծական հարցումն է:
Արդյունքներն արտացոլում են անվտանգության և միջազգային հարաբերությունների ոլորտում զգալի թվով ամերիկացի մասնագետների և փորձագետների կարծիքը 2020 թվականի նոյեմբերին անցկացված հարցման պահի դրությամբ:
Ուշադրության ներքո են հայտնվել այն իրադարձությունները կամ իրադարձությունների շարքը, որոնք հավանական են համարվում հաջորդ տասներկու ամիսների ընթացքում: Այնուհետև արդյունքները համախմբվել են և բոլոր պոտենցիալ կոնֆլիկտային իրավիճակները տեսակավորվել սպառնալիքի երեք մակարդակներով՝ բարձր, միջին և ցածր՝ ԱՄՆ կանխարգելիչ գործողությունների համար դրանց տեղերի առաջնահերթությունը որոշելու նպատակով:
Որոշվում է նաև առաջիկա տասներկու ամիսներին այս կամ այն սպառնալիքի հավանականությունը՝ բարձր, միջին և ցածր:
Առաջին հերթին հարցումը ներառում է այն իրավիճակները, հանգամանքները և հակամարտությունները, որոնք կարող են հանգեցնել ռազմական ուժի կիրառման և ԱՄՆ ռազմական ներուժի այս կամ այն ձևաչափով ներգրավման իր ազգային տարածքից դուրս: Ռիսկերը բուն ԱՄՆ-ում չեն գնահատվում:
Սպառնալիքների մակարդակը և դրա իրականացման հավանականությունը հետազոտողներին թույլ տվեցին երեսուն հավանական հակամարտությունները դիտարկելու համար դրանք բաժանել երեք խմբերի՝ համաձայն ԱՄՆ-ի և նրա դաշնակիցների նկատմամբ սպառնալիքների առաջնահերթության:
Դիմակայության առաջին (կարմիր) խումբ
Հավանականությունը՝ զգալի, սպառնալիքի մակարդակը՝ զգալի
– Հյուսիսային Կորեայում միջուկային զենքի կամ բալիստիկ հրթիռների հետագա զարգացում, դրանց փորձարկում, ինչը կհանգեցնի Կորեական թերակղզում ռազմական լարվածության ուժեղացման:
Հավանականությունը՝ զգալի, սպառնալիքի մակարդակը՝ միջին
– Աֆղանստանում բռնությունների և քաղաքական անկայունության աճ, ինչը կարող է հանգեցնել խաղաղ գործընթացի փլուզման:
– Սիրիայում հակամարտության շարունակում, որն արդեն հանգեցրել է քաղաքացիական բնակչության շրջանում զոհերի և հակամարտության արտաքին կողմերի միջև լարվածության ուժգնացման:
– Վենեսուելայում տնտեսական կոլապսի և քաղաքական անկայունության արագացում, ինչը կհանգեցնի հետագա էական անկարգությունների և փախստականների արտահոսքի աճի:
Հավանականությունը՝ չափավոր, սպառնալիքի մակարդակը՝ բարձր
– Չինաստանի կողմից Թայվանի նկատմամբ քաղաքական և տնտեսական ճնշման ուժեղացում, ինչը կհանգեցնի լուրջ ճգնաժամի Միացյալ Նահանգների հետ:
– Իրանի և ԱՄՆ-ի կամ նրա դաշնակիցներից մեկի միջև զինված դիմակայություն՝ տարածաշրջանային հակամարտություններին Իրանի մասնակցության և զինյալ խմբավորումներին աջակցելու պատճառով:
– Խիստ կործանարար կիբերհարձակում ԱՄՆ կարևոր ենթակառուցվածքների վրա:
– Ռուսաստանի ռազմական միջամտություն կամ գործողություններ Հյուսիսատլանտյան դաշինքի կազմակերպության (ՆԱՏՕ) անդամներին վախեցնելու կամ ճնշելու նպատակով, ինչը կհանգեցնի ռազմական լարվածության մեծացման:
– Զանգվածային զոհերով ահաբեկչական հարձակում ԱՄՆ-ի կամ ԱՄՆ-ի դաշնակցի, կամ ՆԱՏՕ-ի վրա՝ ուղղորդված օտարերկրյա ահաբեկչական կազմակերպությունների կողմից:
Դիմակայության երկրորդ (նարնջագույն) խումբ
Հավանականությունը՝ զգալի, սպառնալիքի մակարդակը՝ ցածր
– Եթովպիայում հասարակության ներսում բռնության աճ և էթնո-ազգայնական հակամարտություններ, ինչը առաջացնում է մեծ հումանիտար ճգնաժամ և տարածաշրջանային անկայունություն:
– Եմենում հումանիտար ճգնաժամի վատթարացման խորացում մարտական գործողությունների շարունակմամբ և արտաքին միջամտությամբ:
Հավանականությունը՝ չափավոր, սպառնալիքի մակարդակը՝ չափավոր
– Ուկրաինայի արևելքում ռազմական գործողությունների մեծացում կամ հակամարտության գոտիներում զգալի ռազմական բախում, ինչը կսրի Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև լարվածությունը:
– Իսրայելցիների և պաղեստինցիների միջև լարվածության մեծացում, ինչը կհանգեցնի զանգվածային բողոքի ցույցերի և արյունալի առճակատումների:
– Թուրքիայի և քրդական զինված խմբավորումների միջև բռնության էսկալացիա Սիրիայում կամ Թուրքիայի սահմաններում:
– Չինաստանի և Հնդկաստանի միջև սահմանային վիճահարույց տարածքների վերաբերյալ համաձայնագրերի փլուզում, ինչը կհանգեցնի զինված դիմակայության:
– Խոշոր ահաբեկչություն կամ անկարգությունների սրում Քաշմիրում, ինչը կհանգեցնի Հնդկաստանի և Պակիստանի միջև զգալի ռազմական դիմակայության:
– Լիբանանում տնտեսական և քաղաքական ճգնաժամի խորացում՝ նոր քաղաքացիական պատերազմի ձևաչափով:
– Միջերկրական ծովի արևելքում բնական ռեսուրսների շուրջ վեճ, ինչը կհանգեցնի Հունաստանի և Թուրքիայի միջև ռազմական էսկալացիայի:
– Մեքսիկայում կազմակերպված հանցավորության հետ կապված բռնության ինտենսիվացում, ինչը կհանգեցնի մարդկային զոհերի ավելացման:
– Հյուսիսային եռանկյունում (Սալվադոր, Գվատեմալա և Հոնդուրաս) տնտեսական և անվտանգության պայմանների վատթարացում, ինչը կհանգեցնի արտագաղթողների հոսքի ավելացման:
– Բելառուսի իրավիճակին Ռուսաստանի միջամտության ուժեղացում, ինչը կհանգեցնի լայնածավալ և սաստիկ քաղաքացիական անկարգությունների:
Հավանականությունը`ցածր, սպառնալիքի մակարդակը` բարձր
– Չինաստանի և ԱՄՆ-ի մասնակցությամբ զինված դիմակայություն Հարավչինական ծովում նավարկության ազատության շուրջ՝ հաշվի առնելով վիճելի տարածքային հավակնությունները:
Դիմակայության երրորդ (դեղին) խումբ
Հավանականությունը՝ չափավոր, սպառնալիքի մակարդակը՝ ցածր
– Սուդանում ժողովրդավարական քաղաքական փոփոխությունների տապալում, ինչը կհանգեցնի քաղաքացիական բնակչության դեմ լայնածավալ բռնությունների:
– Եգիպտոսի, Եթովպիայի և Սուդանի միջև Մեծ Եթովպական Վերածննդի ամբարտակի շուրջ բանակցությունների տապալում, ինչը կհանգեցնի լարվածության սրման և ռազմական դիմակայության հավանականության:
– Նիգերիայում բռնության աճ, քաղաքական անկայունություն և քաղաքացիական անձանց տեղահանում տարածաշրջանում առկա հակամարտությունների հետևանքով:
– Լիբիայում հրադադարի ռեժիմի և խաղաղ բանակցությունների տապալում, ինչը կհանգեցնի մրցակցող կառավարությունների միջև բռնության սրման, որին կհաջորդի օտարերկրյա միջամտությունը:
– Լեռնային Ղարաբաղի վիճելի տարածքի վերաբերյալ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հրադադարի համաձայնագրի խախտում, ինչը կհանգեցնի ռազմական հակամարտության սրման և կապակայունացնի տարածաշրջանը:
– Մյանմայում մուսուլմանների նկատմամբ բռնությունների շարունակում կառավարության անվտանգության ուժերի կողմից և լարվածության ավելացում Բանգլադեշից փախստականների հայրենադարձության շուրջ։
Այս հետազոտությանը առավել մանրամասն կարելի է ծանոթանալ այստեղ[1]: Սակայն աշխարհը, ինչպես հայտնի է, դինամիկ բան է, ուստի հետազոտողները խոստովանում են, որ ամեն ինչ կարող է փոխվել: Աշխարհը լի է սև կարապներով:
[1] https://cdn.cfr.org/sites/default/files/report_pdf/pps_2021_01.14.2021_onlineversion.pdf
