«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է «Կասեցում» քաղաքացիական շարժման համակարգող, գործարար Սամսոն Գրիգորյանը։
– Պարոն Գրիգորյան, ՓՄՁ ոլորտում այս պահին ի՞նչ վիճակ է։ Կառավարության աջակցության ծրագրերն իրենց նպատակին հասնո՞ւմ են։
– Կառավարության աջակցություններն ուղղված են օրվա հացի խնդիրը լուծելուն, ոչ թե բալանս պահելուն կամ շահույթ ապահովելուն։ Ինչպես գիտեք, աշխատակիցներին ու ԱՁ-ներին տրվում է 68-136 հազար դրամ, որով մարդիկ կարող են իրենց գոյությունը պահպանել։ Իհարկե, չենք դժգոհում այդ օգնությունից, օժանդակությունից։ Այս օրերին կառավարության կողմից դա էլ մեծ բան է։ Սակայն դա չի կարող համարվել փոխարինող բիզնեսի եկամուտներին, հետագային և այլն։
– ՓՄՁ-ների մոտ այժմ ի՞նչ խնդիրներ են կուտակվել։ Աշխատանքային գործունեություն սկսելուց հետո ի՞նչ վիճակում կհայտնվեն ընկերությունները։ Եկամուտներ չեն եղել, երկար ժամանակ չեն լինի։ Ոլորտի ընկերությունները ի՞նչ խնդիրների առաջ կկանգնեն։
– Եկամուտներ չեն եղել, մարդիկ պարտքեր են կուտակել, բացումից հետո լավագույն դեպքում 2-3 ամիս շատ վատ առևտրաշրջանառություն է լինելու։ Հիմա անգամ աշխատող ՓՄՁ-ներն ունեն խնդիր։ Հիմա աշխատում են մթերքի վաճառքով զբաղվողները, թաղային փոքր խանութները բոլորը պարտքով են վաճառք անում։ Նրանք էլ ունեն խնդիր հիմա։ Նշվում է, որ ամբողջ աշխարհում լինելու է տնտեսական ճգնաժամ։ Խնդիրներ լուրջ կլինեն։ ՓՄՁ-ի համար մյուս կարևոր խնդիրը, որը սպասվում է՝ վարձակալության վարձավճարներն են։ Վարձով տրվող տարածքների տերերը նույնպես խնդիրներ ունեն։ Հուսալ, որ նրանք ամբողջությամբ կզեղչեն վարձը, իրական չեմ համարում։ ՀՀ-ում մանր բիզնեսը մեծ մասամբ առևտրային գործունեություն է ծավալում առևտրի կենտրոնների և շուկաների վարչական տարածքներում: Քիչ թե շատ եկամտաբերություն ապահովող տարածքների գները միջինը տատանվում են ամսական 200-450 հազար դրամի սահմաններում՝ միջինը 15-20քմ տարածքների համար: Երևան քաղաքի կենտրոնում գտնվող առանձին խանութների վարձակալության գները տատանվում են միջինը 1000-5000 դոլարի սահմաններում 50-100քմ տարածքների համար: Մոլերում 100-300 դոլար 1քմ-ի համար։
– Այսինքն՝ արտակարգ դրության պայմաններում կիրառված տնտեսական սահմանափակումների ավարտից ու նորմալ աշխատանքային գործունեության անցնելուց հետո վարձակալության կուտակված վճարները պետք է վճարվե՞ն։
– Տեսեք, ընդհանրացված չենք կարող ասել։ Կլինեն մարդիկ, կլինեն տարածքի, շուկայի սեփականատերեր, ովքեր ընդհանրապես չեն վերցնի, կլինեն այնպիսիք, ովքեր ինչ-որ տոկոս կուզենան, բայց այդ տնտեսվարողները նույնպես ունենալու են խնդիրներ։ Նրանք էլ ունեն կոմունալ վճարումների խնդիր, աշխատավարձերի։ Նրանք էլ ունեն վարկեր։ Այս առումով, կարծում եմ, կառավարությունն անելիք ունի, որպեսզի մեղմի նրանց բեռը, այդ մարդիկ էլ կարողանան մեղմել բեռը մանր բիզնեսի համար։
– Դուք նշում եք, որ ոլորտը պետության կողմից անվերահսկելի վիճակում է գտնվում։ Ի՞նչ ասել է անվերահսկելի և ինչպե՞ս եք պատկերացնում այդ վերահսկողությունը։
– Անվերահսկելի բառն այստեղ եկեք բացասական իմաստով չընդունենք, այլ ընդունենք, որ դա պետության վերահսկողության տակ չէ։ Քաղիրավացիական հարաբերություններով է կարգավորվում։ Պետությունը չի որոշում, թե որ վարձակալն ինչքան պետք է վճարի։ Պետությունը չի որոշում՝ այս ամիս պետք է վճարի՞, թե՞ ոչ։ Դա թողված է վարձակալի ու վարձատուի հարաբերությունների վրա։ Ներկա պահին ազատ շուկայական հարաբերությունների համակարգում սա նորմալ է։ Սակայն կարծում եմ՝ լավ կլիներ, որ որոշակի վերահսկողություն լիներ։ Մի քիչ բարդ հարց է, որովհետև ստացվում է՝ պետությունը մտնում է անձնային շուկայական հարաբերությունների մեջ։
– Խնդրից ելքը ո՞րն է։ Գործիքակազմը ո՞րն է։
– Տեսեք, պետությունը վարձով տրվող տարածքների եկամտի 10 տոկոսը գանձում է, չէ՞։ Դրան գումարած այլ հարկեր։ Հարկերի հետաձգմամբ, հարկային արձակուրդ տալով, որոշ ամիսների հարկերը, եթե հնարավոր է զեղչելով, տեղական ինքնակառավարման մարմիններին վճարվող հարկերից հրաժարվելով։ Կամ 0 տոկոսով վարկը, որն առաջին օժանդակության ծրագրով տրվում է բիզնեսին, հնարավոր լիներ վերցնել նաև այս տնտեսվարողներին։ Նրանք էլ ժամանակ ու դադար կստանային ու կկարողանային զեղչեր անել մյուսների համար։ Այս ամենը, իհարկե, սպիտակ դաշտում աշխատողների համար: Ստվերի դեպքում պատեհ պահ է ինֆորմացիայի հավաքագրման, վարձավճարների իրական չափերի ճշտման, հետագայում սպիտակ դաշտ բերման համար: Գործիքակազմը շատ պարզ և իրականանալի է։
